در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

مقدمه

مجموعه حاضر پاسخی است تحقیقی و تحلیلی به استفتاء جمعی از کسبه متدیّن بازار قم که از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی صورت پذیرفته است.
اگر چه مرسوم و متداول در بیان فتوی این است که حاصل پژوهش های انجام شده به صورت موجز بیان گردیده و مبانی و منابع استنباط مورد اشاره قرار نمی گیرد، لیکن در این مورد به لحاظ اهمیت موضوع و مورد ابتلاء بودن آن محقق فرزانه و فقیه درد آشنا حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی با حوصله تمام و صرف وقت فراوان به تبیین مبانی و ریشه های مسأله پرداخته و با انجام پژوهشی فراگیر تمام زوایای آن را مورد کنکاشی عمیق و در خور تمجید قرار داده و کلیه فروع مرتبط با موضوع را توضیح و تشریح فرموده اند.
از این رو دریغ آمد که پژوهش انجام شده در قالب یک استفتا و فتوای تنها در اختیار سوال کنندگان قرار گیرد بلکه تصمیم گرفته شد با چاپ و انتشار آن تعداد بیشتری از آحاد متدین کشور اسلامی به آن دسترسی داشته و از آن بهره بگیرند.
امید است مورد توجه حضرت بقیه الله الأعظم روحی له الفداء واقع گردد.
دفتر معظّم له
بِسمِ اللهِ ألرَّحمنِ ألرَّحیمِ
الحَمدُ للهِ رَبِّ العالَمین وَ الصّلوه وَ السلام عَلَی مُحمَّد وَ آلِهِ الطاهرین أجمعین سَیَّما بَقیَّه الله فی الأرَضین وَاللّعن عَلَی أعدائهم أجمعین.
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَأْكُلُواْ الرِّبَا أَضْعَافاً مُّضَاعَفَةً وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (130) وَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِی أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِینَ (131) وَأَطِیعُواْ اللّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (132).(1)
ای مومنین« ربا» مخورید و با تأخیر زمان پرداخت دین، بر سود خود نیفزائید و از خدا بترسید تا به فلاح و رستگاری برسید. و از آتش و عذابی که برای کافران مهیّا شده است بپرهیزید که مبادا شما هم در نتیجه ربا خواری به این آتش بسوزید. حکم خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را اطاعت کنید تا مشمول رحمت الاهی بشوید.
1. از این دو آیه قرآن مجید این مطلب استفاده می شود:
2. ربا خواران از داشتن ایمان کامل محروم هستند.
3. ربا خواران تقوا و خوف از آتش جهنم ندارند.
4. ربا خواران در پرتگاه همان آتشی که برای کافران مهیّا شده است قرار دارند.
5. ربا خواران از فلاح و رستگاری نیز محروم می باشند.
6. جامعهای که با نظام ربا خواری همدوش و همراه است از اطلاعات خداوند و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بدور است.
7. جامعه ربا خواری از رحمت و لطف خداوند محروم است.

قرآن مجید دو گناه را زشت تر و سنگین تر از همه گناهان معرفی می کند

در قرآن کریم هیچ یک از گناهان کبیره از قبیل آدم کشی، شراب خواری، زنا و ظلم که باعث غضب خداوند و آتش سوزان جهنم می شوند به اندازه گناه ربا خواری و گناه گرایش به کافران، زشت و بزرگ معرفی نشده است.
قرآن مجید نسبت به این دو گناه بیش از همه گناهان تشدید و تأکید به عمل می آورد و آنها را بیش از همه گناهان موجب سقوط از مقام والای انسانیت و انحطاط جامعه و گرفتار شدن به غضب و عذاب خدا معرفی می کند.

چرا گرایش به کافران و رباخواری بزرگ ترین گناهان است؟

علّت این مطلب این است که هر گناه هر چند فساد و اختلال در زندگی انسان ها به وجود می آورد و موجب عواقب و آثار زیانبار می گردد ولی« گرایش به کفّار» و« ربا خواری» فساد و اختلال در همه ابعاد زندگی به طور فراگیر به وجود می آورند و فطرت انسان را که بر اساس ایمان و اعتقاد به معارف الاهی و ترحم و عطوفت بر انسان ها پی ریزی شده است را تغییر می دهند.
گرایش به کافران و دوست داشتن آنها رفته رفته موجب سلطه پذیری از کافران و مستکبران می شود و روشن است تسلط آنها بر نظام فرهنگی و سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و اخلاقی مسلمانان. جامعه اسلامی را از مسیر صحیح و اسلامی خارج می کند و سرنوشت مسلمانان را به دست مستکبران می دهد در نتیجه عزت و استقلال و عظمت و حیثیت آنها از دست می رود.
ربا نظام اقتصادی جامعه را از مسیر اسلامی و فطری خارج می کند و روابط ظالمانهای را در جامعه حاکم می سازد و در نتیجه رکود اقتصادی، و فساد و گرانی و بیکاری که ریشه بسیاری از مفاسد است را به وجود می آورد که این مطلب با توفیق خداوند از بحث ما روشن تر خواهد شد.