فهرست کتاب


گنجینه معارف 3 (110 موضوع)

محمد رحمتی شهرضا

شعر

حكمش روان چو باد در اطراف بر و بحر
مهرش نهان، چو روح در اعضاى اِنس و جان
«حافظ»

نكات

ما باید به وجود جن معتقد باشیم، گر چه نتوانیم با دلایلِ علمى و فلسفى آن را اثبات نمائیم، زیرا قرآن و رسولِ خدا و امامان(علیهم السلام) از وجود آن خبر داده اند.... هر كس وجودِ جن را انكار كند یكى از ضروریات اسلام را انكار كرده است. 1- جن در عرفِ قرآن موجودى با شعور و اراده است كه به اقتضاىِ طبیعتش از حواس بشر پوشیده است و مانندِ انسان مكلف و مبعوث در آخرت و مطیع و عاصى است. 2- جن و انس دو موجودِ پرارزش روى زمین هستند كه مورد تكلیف قرار گرفته و موردِ توجّهِ خدا هستند، در سوره مباركه الرّحمن بیشتر از سى بار به لفظِ «فَبِأَیِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ» به جن و انس خطاب شده است و نعمتها و عذابهاىِ آخرت براىِ هر دو تذكّر داده شده است، و یك دفعه آمده: «سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَیُّهَ الثَّقَلانِ» یعنى دو موجود پر ارزش. 3- جن از آتشى بخصوص آفریده شده چنان كه انسان از خاك خلق گردیده است: «خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ»(867). 4- جن مانندِ انسان مكلّف به اعمال است: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ»(868) ایضاً: «یا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ أَ لَمْ یَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ یَقُصُّونَ عَلَیْكُمْ آیاتِى وَ یُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ یَوْمِكُمْ هذا...»(869). 5- گناهكاران و كفّارِ جن همچون انسانها اهلِ جهنّم خواهند بود: «وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِیراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ...»(870)، و نیز «لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ»(871) و نیز سوره مباركه سجده، آیه 13. 6- جن همچون انسان مى میرد و از بین مى رود، گروهى جاىِ گروهى را مى گیرد: «أُولئِكَ الَّذِینَ حَقَّ عَلَیْهِمُ الْقَوْلُ فِى أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ»(872) و نیز اعراف/38 و فصّلت/25. 7- جن ما را مى بینند ولى ما آنها را نمى بینیم: «یا بَنِى آدَمَ لا یَفْتِنَنَّكُمُ الشَّیْطانُ إِنَّهُ یَراكُمْ هُوَ وَ قَبِیلُهُ مِنْ حَیْثُ لا تَرَوْنَهُمْ...»(873) شیطان بى شك از جن است چنان كه فرموده: «فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ...»(874). 8- آنها مانندِ آدمیان كار مى كنند چنان كه براىِ حضرت سلیمان(علیه السلام) كار مى كردند «وَ مِنَ الْجِنِّ مَنْ یَعْمَلُ بَیْنَ یَدَیْهِ... یَعْمَلُونَ لَهُ ما یَشاءُ مِنْ مَحارِیبَ وَ تَماثِیلَ وَ جِفانٍ كَالْجَوابِ وَ قُدُورٍ راسِیاتٍ»(875) و در آیه دیگرى آمده: «وَ الشَّیاطِینَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَ غَوَّاصٍ وَ آخَرِینَ مُقَرَّنِینَ فِى الْأَصْفادِ»(876) و نیز: «وَ مِنَ الشَّیاطِینِ مَنْ یَغُوصُونَ لَهُ وَ یَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذلِكَ»(877). در اصول كافى(878) بابى تحتِ عنوان «جن به محضر امامان(علیهم السلام) مى آیند و مسائلِ دینى خویش را مى پرسند» منعقد شده و در آن هفت حدیث كه بعضى حاكى از كار كردنِ آنهاست نقل شده است، لابد آنها متشكّل به شكلِ آدمى شده و كار مى كرده اند، چنان كه در كافى هست كه یكى نامه امام باقر(علیه السلام) را به سدیر صیرفى رسانید. 9- جن مانندِ ملائكه مى تواند به شكلِ انسان یا شكلِ دیگرى درآید، ملائكه به صورتِ جوانها درآمده و پیشِ ابراهیم و لوط آمدند و تا خود را نشان نداده بودند، ابراهیم و لوط آنها را نشناختند چنان كه در سوره هود و جاهاى دیگر هست، درباره جن نیز از آیات و روایاتِ بند 7 مطلب معلوم مى شود و نیز از آیه «قالَ عِفْرِیتٌ مِنَ الْجِنِّ أَنَا آتِیكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مِنْ مَقامِكَ...»(879) معلوم مى شود. 10- در سوره مباركه الرحمن آمده: «لَمْ یَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَ لا جَانٌّ»(880) یعنى از حوریان بهشتى قبلاً نه انسى از الهى بكارت كرده و نه جنّى، از این به نظر مى آید كه تكثیرِ جن به وسیله مقاربت مى باشد و از آیه «كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّیَّتَهُ أَوْلِیاءَ»(881) معلوم مى شود كه جن، فرزند دارد و اللَّه العالم.
11- آنها به رسولِ خدا(صلى الله علیه و آله) ایمان آورده اند چنان كه از سوره جن و سوره مباركه احقاف/29-31 معلوم مى شود. 12- از آیه شریفه «وَ أَنَّهُ كانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ یَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ»(882)، به نظر مى آید كه جن زن و مرد نیز دارد، از این مطالب معلوم مى شود كه جن دوشادوشِ انسان است و فرق اساسى میانِ آن دو فقط دیده شدن و دیده نشدن مى باشد، قهراً تفاوتهاىِ دیگرى نیز دارند.»(883) آیا جن وجود دارد؟ 1- آیه شریفه «فَبِأَیِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ» كه بیشتر از سى بار در سوره مباركه الرحمن اعاده شده بیانگرِ آن است كه دنیا و آخرت براىِ هر دو است. یك سوره در قرآنِ كریم به نامِ سوره جن است و كاملاً قابلِ دقّت مى باشد. 2- مضمون آیه بیست و هفتم سوره مباركه حجر(884) مى گوید: جن از آتش (نیرو و حرارتِ مخصوص) آفریده شده است. 3- آیه 56 سوره مباركه ذاریات مى گوید: جن مانند انسان، مكلّف به اعمال است. 4- آیه 179 سوره مباركه اعراف میفرماید: گناهكاران و كفّار جن همچون انسان ها اهل جهنّمند و در عذاب خواهند بود. 5- آیه 25 سوره مباركه فصّلت مى گوید: جن همچون انسان مى میرد و از بین مى رود و گروهى جاىِ گروهى را مى گیرند. 6- آیه 27 سوره مباركه اعراف مى فرماید: جنّ، ما را مى بینند. ولى ما آنها را نمى بینیم. 7- آیه 12 و 13 سوره مباركه سبأ مى فرماید: آنها مانندِ آدمیان كار مى كنند و قدرتِ كار دارند. حضرتِ سلیمان(علیه السلام) كه آنها را به امرِ خدا مسخر كرده بود براى او كار مى كردند، كاخ ها، تمثال ها و كاسه هاىِ بزرگ مى ساختند. 8- آیه 56 سوره مباركه الرحمن مى فرماید: حوریانِ بهشتى را قبل از شوهرانِشان نه آدمى دست زده، و نه جن. 9- آیه 29 تا 31 سوره مباركه احقاف مى فرماید: جن به رسول خدا(صلى الله علیه و آله) ایمان آوردند و نظیرِ ما سخن مى گویند، و یكدیگر را به نیكوكارى دعوت كرده و از عذابِ خدا مى ترسانند. 10- آیه 36 سوره مباركه یاسین مى فرماید: جن و انس، نر و ماده دارند. 11- آیه 39 سوره مباركه نمل مى گوید: جن، مجسّم و دیده شدند.(885) جن علم غیب نمى داند. «با افتادنِ حضرت سلیمان به زمین، (هنگامِ از دنیا رفتن) هم خودِ جنّ فهمید كه غیب نمى داند و هم مردم فهمیدند كه ادّعاىِ جنّ مبنى بر آگاهى از غیب بیهوده است. «تَبَیَّنَتِ... لَوْ كانُوا یَعْلَمُونَ الْغَیْبَ»(886). جنّیان مى توانند به سودِ انسان كار كنند. «الشَّیاطِینَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَ غَوَّاصٍ»(887). جنّ، داراىِ عقل و شعور و تخصّص است. «بَنَّاءٍ وَ غَوَّاصٍ». انسان علاوه بر قدرتِ تسلّط بر انسانهاىِ دیگر و طبیعت، قدرت تسلّط بر جن و شیاطین را نیز دارد. «بَنَّاءٍ وَ غَوَّاصٍ»(888) از آیاتِ قرآن به خوبى استفاده مى شود كه بر خلافِ آنچه در افواهِ مردمِ عوام مشهور است و آنها جنّیان را از ما بهتران مى دانند، انسان به مراتب برتر از آنهاست. به دلیلِ اینكه تمامِ پیامبرانِ الهى از انسانها برگزیده شدند و جنّیان به پیامبر اسلام(صلى الله علیه و آله) كه از نوعِ بشر بود ایمان آوردند و از او تبعیّت كردند، و اصولاً واجب شدنِ سجده در برابرِ آدم بر شیطان كه بنا به تصریحِ قرآن آن روز شیطان از بزرگانِ طایفه جن بود،(889) دلیل بر فضیلتِ نوعِ انسان بر جِن مى باشد.(890) اجنّه در آنچه فضیلت و كمالِ واقعى است از انسان پایین ترند، یعنى دون انسان هستند و بعضى چیزها را از انسان بیشتر دارند كه آنها كمال واقعى شمرده نمى شود. آنها در مراحل ایمانى و معنوى از انسان ها پایین تر بوده و آن مراتبى را كه افراد بشر، طى مى كنند، طى نمى كنند كه مثلاً به مقام پیغمبرى برسند. در این جهت تابع بشر هستند یعنى پیغمبرهاىِ بشر، هادى و راهنماىِ آنها هستند نه اینكه از خود، پیغمبرى داشته باشند. البته در بین آنها مؤمن واقعى هم وجود دارد.(891)
كاهشِ قدرتِ اجنّه
در آیاتِ هشتم و نهم سوره مباركه جن به خوبى تصریح شده كه قدرتِ اجنّه پس از بعثتِ پیامبر(صلى الله علیه و آله) به شدّت كاهش یافته است. چرا كه قرآن كریم از زبانِ مؤمنینِ اجنّه مى گوید: «وَ أَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِیداً وَ شُهُباً؛ وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ یَسْتَمِعْ الآنَ یَجِدْ لَهُ شِهَاباً رَصَداً(892)؛ ما پیش از این به استراقِ سمع در آسمان ها مى نشستیم، امّا اكنون هر كس بخواهد استراقِ سمع كند، شهابى را در كمینِ خود مى یابد.» این مطلب یكى از نشانه هاىِ صدقِ گفتارِ جنِّ مؤمن است كه در جهانِ طبیعت براىِ همه جنّیان نیز قابلِ درك است. او مى گوید ما پیش از این به استراقِ سمع در آسمان ها مى نشستیم و اخبارى از آن را دریافت مى داشتیم و به اطّلاعِ دوستانِ خود از جنّ و انس مى رساندیم. ولى الان اگر بخواهیم استراقِ سمع كنیم، شهابى را در كمینِ خود مى یابیم كه ما را هدف قرار مى دهد. پس با بعثتِ پیامبر و نزولِ قرآن تحوّلِ عظیمى رخ داده است و شما كه قبلاً قدرتِ استراقِ سمع داشتید،الان شما و احدى بر این كار توانایى ندارد. نتیجه این كه دوران شیطنت و كهولت و فریب پایان گرفته است.(893)

لطیفه