مبانی معرفتی مهدویت

نویسنده : اصغر طاهرزاده

امام؛ قلب عالَم هستی است

خدایا! اقرار می‌كنیم كه قلب انسان، اصل انسان است و قلب، بیش از یكی نیست. انسان كامل یعنی امام‌زمان(عج)، قلب عالم است،(67) و همچنان‌كه قلب، مركز احساسات و شعور آدمی است، امام‌زمان(عج) شعور كلّ عالم هستی است و همچنان‌كه انسان هر چه دارد در رابطه با قلبش دارد، ما هر چه از انسانیت بهره داریم، در رابطه با امام زمانمان خواهیم داشت.
چون همان‌طور كه عرض شد؛ اگر كسی شیرینی بخواهد، باید از عین شیرینی كه شكر است بگیرد. پس اگر كسی انسانیت بخواهد، باید انسانیت را از طریق ارتباط و توجّه به عین‌الانسان بگیرد، چراكه هر لطفی از الطاف خدا، مسیر خاصّ خودش را دارد، یعنی همان‌طور كه شیرینی از طریق خاصّ خودش كه شكر است به ما می‌رسد، انسانیت هم از طریق خاصّ خودش كه عین‌الانسان است به ما می‌رسد و برای همین هم همیشه جهان دارای حجّت‌الله است تا در هیچ زمانی انسان از گرفتن كمال انسانی از مسیر خاصّ خود محروم نباشد و پس از دقت كامل نسبت به این نكته و این‌كه متوجه طریق خاص انسانیت انسان‌ها باید بود، نظر شما را به فراز بعدی جلب می‌كنیم كه می‌گوید:
ای خدای بزرگ! شهادت می‌دهیم انسان خلاصه كائنات و میوه درخت عالم وجود است و انسان كامل یعنی امام زمان(عج)، زبده و اصل و گوهر آدمیت است و انسانیت انسان‌ها همه در تحت قبضة انسان كامل است، زیرا كه او واسطة فیض بین خدا و خلق است و آدمیّت ما از انسان كامل سیراب می‌شود، همچنان‌كه بدنمان از طبیعت فربه می‌گردد.
گفتیم انسانیت انسان‌ها در قبضة امام‌زمان(عج) است و نه وجود انسان‌ها. وجود ما و وجود امام(ع) و همة موجودات دراثر فیض حق‌تعالی موجود است، چون او وجود مطلق است. امّا خداوند، امام‌زمان(عج) را واسطة فیض قرار داده است و به ما هم فرموده است: «یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوااللهَ وَ ابْتَغُوا اِلَیْهِ الْوَسیلَة»(68) ؛ یعنی ای مؤمنان! تقوایِ الهی پیشه كنید و در راستای به دست آوردن تقوای الهی، به دنبال وسیله و واسطه‌های آن تقوا باشید. آری خدا آب را وسیلة سیراب كردن ما قرار داده است، حالا برای آدم شدن ما امام‌زمان(عج)، یعنی انسان كامل را وسیله قرار داده است، پس باید او را و مقام امامت او را شناخت‌ و به او عشق ورزید، چراكه شایستة عشق‌ورزیدن است و او منِ كامل ما انسان‌ها است و همان‌طور كه وجود ما به واسطة وجود مطلق حق، موجود می‌شود، انسانیت ما نیز به واسطة وجود عین‌الانسان، یعنی امام‌زمان(عج) موجود می‌گردد.

كمال انسانی در همة ابعاد

ای خدا! اقرار می‌كنیم همچنان‌كه همه شیرینی‌ها به شكر ختم می‌شود كه عین شیرینی است و همه تری‌ها به آب ختم می‌شود كه عین تری است و تری هر چیز از آب است كه عین تری است، انسانیت هر كس، از انسان كامل است كه عین انسانیت است و آن كس كه با انسان كامل در ارتباط نیست، از انسانیت بی‌بهره است و حیوانی است با همان ادراكات و احساسات حیوانی، هر چند نام انسان بر خود نهد.
شما ببینید آیا كمالات شیعیان واقعی را در این جهان می‌توان با افراد دیگر مقایسه كرد؟ كمالات امام خمینی(رحمة‌الله‌علیه) را با چه كسی در جهان معاصر می‌توانید مقایسه كنید؟ در طول تاریخ بزرگان و علمای بسیاری بوده‌اند، حكما و عرفایی از یونان قدیم تا چین و خاور دور بوده‌ و هستند، آیا می‌شود این همه كمالاتی كه در علمای شیعة واقعی وجود دارد، در آن‌ها دید؟ ما مرتاض‌هایی را می‌بینیم كه می‌توانند از فاصلة هزاركیلومتری خبر بدهند یا از فردا و فرداهای دنیایی خبر بدهند، یا قطاری را از حركت متوقّف كنند، مكتب‌های دنیا چنین افرادی را پرورانده است، امّا آیا كمالات این‌ها اصلاً با كمالات كسانی كه سال‌ها تلاش كرده‌اند مقام امام‌زمان(عج) را درك كنند و آدم شوند، قابل مقایسه ‌است؟ این است كه مطمئن باشید بدون امام‌زمان(عج) نمی‌توان آدم شد، ولی می‌توان مرتاضی بسیار قدرتمند شد و یا می‌توان ریاضی‌دان بزرگ یا فیلسوف بزرگ شد، امّا همین مرتاض یا ریاضی‌دان و یا فیلسوف هیچ مقاومتی در مقابل كبر خود ندارد و خودشان هم خوب می‌دانند كه هیچ یك از این علوم در انسان‌شدنشان نقش حقیقی ندارد. مردم عادی فكر می‌كنند این خیلی مهم است كه كسی بتواند قطاری كه در حال حركت است، با نیروی اراده‌اش متوقّف كند. یعنی فرهنگ عوام طوری است كه مارگیران و مرتاضان و جادوگران را از پیامبران مهمتر می‌دانند و به تعبیر دیگر مارگیری و جادوگری را ارزشمندتر از پیامبری می‌پندارند. در حالی‌كه این كارها برای شیعة واقعی ارزشی ندارد، شیعه، آدم‌شدن را می‌خواهد. برای آدم‌شدن باید تمام ابعاد انسانی شما به كمال برسد و جهت صحیح پیدا كند، حتّی عاطفه‌ها و احساسات شما جهت صحیح انسانی داشته باشد. مثلاً شیعه وقتی پدرش هم رحلت كند، می‌گوید: یا حسین! و برای امام‌حسین(ع) اشك می‌ریزد. شیعه وقتی حكومتی سركار آید و ببیند شبیه حكومت امام‌زمان(عج) نیست، ‎آن حكومت را نمی‌پذیرد. هر چند آن حكومت بخواهد با دادن انواع امكانات اقتصادی و آزادی‌های جنسی او را ارضاء كند، چون شیعه به آدمیت فكر می‌كند و طالب كمال در همة ابعاد انسانی است و این شعور و توجّه را با نظر مبارك انسان كامل، یعنی امام‌زمان(عج) در خود پیدا كرده است.
حاصل معرفت و ارادت به امام‌زمان(عج) یعنی به انسان كامل، یك شعوری است فوق این شعورهایی كه سایر علوم به انسان می‌دهد، چون معرفت به انسان كامل، موجب پدید آمدن صفات و حالاتی است كه به كمك آن صفات و حالات، بندگی خداوند در انسان رشد می‌كند، در حالی‌كه با علم ریاضی و فیزیك و شیمی آن حالت حاصل نمی‌شود، به تعبیر مولوی در داستان نحوی و كشتی‌بان، علم محو چیز دیگری است و علم نحو چیز دیگر، علم محو با نظر كسی كه خود عین محوِ حضرت حق است حاصل می‌شود.

بصیرت حقیقی

ای خدای بزرگ! چشم بصیر، دنیا را متاع قلیل می‌بیند و زندگی را فرصتی برای امتحان، و بندگی را فلسفة به زمین آمدن انسان، و قیامت را منزل اصلی، و این‌ها یافت نمی‌شود مگر برای كسی كه چشم انسانی داشته باشد، و چشم انسانی با نظر و توجّه انسان كامل یعنی امام زمان(عج) بر قلب آدم‌ها ایجاد می‌شود، و این است كه رسولت(ص) در جمله‌ای پر رمز و راز فرمود: «مَنْ ماتَ وَ لَمْ یَعْرِفْ اِمامَ زَمانِهِ ماتَ میتَةَ الْجاهِلِیَّة»(69). یعنی مرگ بدون توجّه به امام زمان(عج) و شناخت او، مرگی است با روح و روان جاهلیت، شبیه مردم دوران جاهلیت عرب، پس خدایا! نظر امام زمانمان را از قلب‌های ما برمگردان تا دنیا و آخرت را درست ببینیم.
خداوند در نظام هستی یك امام زمان(عج) قرار داده است و پیامبر خدا(ص) هم از وجود او خبر داد و فرمود: مردم! باید آن امام زمان را بشناسید وگرنه انسانِ جهت‌دار نخواهید بود و گرفتار پرستش بت می‌شوید و دیگر هیچ بصیرتی نخواهید داشت و به كلّی معنی زندگی را گم می‌كنید، نه معنی بودنِ در دنیا را خواهید فهمید و نه معنی رفتن از این دنیا را.
قبلاً عرض شد، حكما روشن كرده‌اند كه هر چیزی كه مقول به تشكیك باشد، از سنخ وجود است و نه از سنخ ماهیت، و انسانیت شدّت و ضعف برمی‌دارد و مقول به تشكیك است، و لذا از سنخ وجود است، مثل علم و حیات كه تشكیكی است و شدّت و ضعف برمی‌دارد، و گفتیم هر چیز كه شدّت و ضعف برمی‌دارد، یك مادون دارد و یك مافوق، و موجود مادون، وجودش را از مافوق می‌گیرد، پس انسانیت هم كه شدّت وضعف برمی‌دارد، یك مافوق دارد كه عین انسانیت یا انسان كامل است و بقیّه هر چند بهره از انسانیت دارند، از انسان كامل می‌گیرند و او دارای جمیع مراتب و مقامات انسانی به صورت تامّ و تمام است.
در مقایسه انسان كامل با انسانیت بقیّة انسان‌ها، می‌توان نور بی‌رنگ را با نور سبز مقایسه كرد؛ نورِ بی‌رنگ شدّت و ضعف برمی‌دارد، نور بی‌رنگ چه ضعیف باشد و چه شدید باشد جامع هفت نور است، در عین وحدتِ آن هفت نور در نور بی‌رنگ؛ ولی نور سبز-چه شدید باشد و چه ضعیف- یكی از هفت نوری است كه در نور بی‌رنگ هست. ارتباط با امام زمان(عج) هم در عین ارتباط ضعیف و شدید، ارتباط با وجود جامعی است كه همه كمالات انسانی را به صورت جامع دارد و مقامش مقام جامعیت اسماء الهی است، ولی حتّی ارتباط با ملائك، ارتباط با حقیقت جامع نیست، چون ملائكه(ع) هر كدام حامل یكی از اسماء الهی هستند، مثل نور سبز است. پس هر كس هر قدر هم ریاضت بكشد، اگر حاصل این ریاضاتش ارتباط با ملائكه هم بشود، به مقام جامعیت انسانی دست نمی‌یابد و همه ابعاد انسانی او به ثمر نمی‌رسد.