مبانی معرفتی مهدویت

نویسنده : اصغر طاهرزاده

هیچ عمل خیری بدون امام پذیرفته نیست

متوجه هستید كه كلّ انسانیت، عین انسانیت است، مثل كلّ شیرینی كه «عین شیرینی» یا شكر است و هر شیرینی به هر چیز برسد، ریشه در «عین شیرینی» دارد. لذا هر مرتبه از انسانیت هم به هر كس برسد، از عین انسانیت می‌رسد. امام زمان(عج)، عین انسانیت است، پس كسی كه از نظر و توجّه امام زمان(عج) به قلبش محروم است، از انسانیت محروم است، هر چند در ظاهر مؤدّب و منظّم و مرتّب به آداب انسانی باشد، ولی او حیوان مؤدّبی است در ظاهری انسانی، چون هیچ یك از حركات و افعالش با پشتوانة انسانیت انجام نمی‌گیرد. بعضی‌ها یك گرگ منظم‌اند، مثل آمریكا كه گرگ دوره‌دیده است. انگلیسی‌ها مشهور به منظّم بودن هستند، امّا برای چه هدفی؟ برای این‌كه آدم شوند یا برای این‌كه دنیا را بیشتر بخورند و یا مثل یك خوكِ منظّم شهوترانی كنند؟ پس كاملاً عنایت داشته باشید كه آدم‌شدن، فقط در ارتباط با انسان‌ كامل به دست می‌آید، همچنان‌كه هر شیرینی با ارتباط با عین شیرینی برای هر چیزی كه بخواهد شیرین باشد، حاصل می‌شود. آن نوع مؤدب شدنِ حیوانی خیلی فرق می‌كند با آدم‌شدنی كه شیعه به دنبال آن است. مبانی اعتقادی شیعه بالاتر از این حرف‌هاست كه شما نظم اروپاییان را بخواهید با نظم اهل تقوا یكسان بپندارید. روح نظم اروپایی، دنیای بیشتر داشتن است و روح نظم اهل تقوا قرب الهی پیدا كردن است از طریق ارتباط با انسان كامل، هر چند ممكن است در ظاهر هر دو نظم، یكسان باشد، ولی یكی در یك انضباط جهت‌دار قرار دارد و به انسان‌شدن فكر می‌كند و دیگری به دنیای بیشتر دل‌بسته است و خود را مجهّز می‌كند برای هر چه بیشتر از دنیا لذّت بردن و دیگر هیچ.
اگر امام‌زمان(عج) به كسی نظر كردند زندگی او عوض می‌شود، یعنی آدم می‌شود، یعنی حركات و سكناتش انسانی می‌گردد. به عنوان مثال؛ خیلی از انسان‌ها دل‌رحم هستند و وقتی كودك فقیر گرسنة یتیمی را می‌بینند، دلشان به رحم می‌آید و حاضرند برای او مقداری پول هم خرج كنند. حالا سؤال این است كه چرا این كارها را می‌كنند؟ برای رضای خدا، یا برای این‌كه وجدانشان راحت شود؟ اگر برای قرب به خدا این كارها را می‌كند، این شخص آدم است و با این‌كار آدمیت خود را تكرار و تقویت و تشدید می‌كند. امّا اگر دلش می‌سوزد و صرفاً از سر ترحّم این كارها را می‌كند، او مثل بعضی از حیوانات است كه دارای ترحّم هستند. یعنی اگر اخلاق و اعمال ما زیر پرتو نور انسانیت نباشد، در اسلام پذیرفته نیست. معلوم است كه اگر آتشی به دست شما برسد سریعاً آن را دفع می‌كنید. حالا اگر منظره‌ای را ببینید كه دلتان بسوزد، سریعاً برای رفع این دل سوختن ، كاری می‌كنید كه دلتان نسوزد؛ مثلاً پولی به فقیر می‌دهید تا دل خودتان نسوزد، یعنی شما برای دل خودتان كمكی به فقیر كرده‌اید و این یك ترحّم صرفاً عاطفی است.
اگر می‌خواهید آدم شوید، باید در نظم دینی كار كنید. هر وقت بر اساس نظم و دستورات دینی كارهایتان را انجام دادید، همان كارهای هر چند كوچك، شما را در انسانیت شدید می‌كند و از حیوان‌شدن نجات می‌دهد، ولی كارهای بزرگ شما اگر در زیر سایه دین نباشد هیچ بركتی ندارد. فقط خوشحال‌اید كه كار خیری انجام داده‌اید و از فشار وجدان راحت شده‌اید و این كار غیر از این است كه زیر نظر دستورات جامع یك دین الهی عمل كنید. ممكن است بر اساس دستورات دین، همان كار را بكنید كه یك انسانِ صرفاً عاطفی انجام داد، ولی در شرایط تبعیت از دین، عاطفه را در یك دستگاه وسیع انسانی سازماندهی كرده‌اید و نتیجه‌اش رشد همه ابعاد انسانی شما خواهد شد و به انسان كامل نزدیك می‌شوید و آمادة ارتباط با امام زمانتان می‌‌گردید.

ملاك انسانیت

كسی كه با عین‌الانسان از هیچ جهت تماس نداشته باشد، نه طالب نظر و رضایت آن حضرت می‌باشد و نه سعی دارد اعمال و افكار خود را به آن امام معصوم نزدیك كند، چنین انسانی نه قرآن به دردش می‌خورد و نه نبوّت. چون همان‌طور كه عرض شد؛ پیامبر اكرم(ص) می‌فرمایند: «مَنْ ماتَ وَ لَمْ یَعْرِفْ اِمامَ زَمانِهِ ماتَ مِیتَةَ الْجاهِلِیَّة»(65) ؛ یعنی هر كس بمیرد و امام زمانش را نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده است. باز فراموش نكنید كه پیامبراكرم(ص) این سخن را زمانی فرموده‌اند كه دین و قرآن و احكام دین را برای مردم آورده و نماز و روزه و حج را تبیین كرده‌اند. در چنین شرایطی می‌فرمایند: اگر انجام این‌ اعمال همراه با شناخت امام زمانتان نباشد و مرگتان فرا برسد، بت‌پرست مرده‌‌اید. حالا به این نكته هم توجّه و دقّت داشته باشید كه منظور از معرفت به امام زمان، اسم و فامیل و شناخت ظاهری نیست. بلكه امام یك مقام است، همان مقام واسطة فیض. پس اگر این مقام را نشناسید و به آن نظر نكنید، هنوز وارد وادی انسانیت نشده‌اید. حال یك موجودی كه قلبش غیرِ انسان است، هر چه نماز بخواند یا قرآن بخواند، چه سودی می‌برد؟ كسی كه به عین‌الانسان ربط پیدا نكرده، هنوز انسان نشده است تا نماز و روزه و سایر اعمالش معنی پیدا كند. امام زمان(عج) عین‌الانسان است و به اندازه‌ای كه عین‌الانسان به شما نظر كند، به همان اندازه واقعاً انسان هستید. مثل این‌كه شما به اندازه‌ای كه با «عین تری» یعنی آب ارتباط دارید، از تری و رطوبت برخوردارید.
ممكن است بگویید شناخت امام زمان(عج) مشكل است. امّا مگر ما شیعیان بدون شناخت امام توانسته‌ایم مشكلاتمان را برطرف كنیم و مگر دنیای متجدّد توانسته است مسائل خودش و بقیّه مردم جهان را حل كند كه بخواهیم خود را از شناخت امام‌زمان(عج) محروم كنیم. با عدم معرفت به امام‌زمان(عج) هیچ مشكلی آسان نمی‌شود. و تا حال هم به اندازة معرفت به امام‌زمان(عج) مسائلمان حل شده است و از مسیر انسانی به مسیر حیوانی گرفتار نشده‌ایم، چون او عین‌الانسان است و من و شما و همة افراد جامعه باید به عین‌الانسان نظر كنیم تا بتوانیم حیات انسانی داشته باشیم و تكامل و تعالی انسانی پیدا كنیم. و گرنه در مرگِ انسانیت دست‌و پا می‌زنیم و هر روز با تحرّك جدیدی كه پیدا می‌كنیم، در لجن‌زار انحراف بیشتر فرو می‌رویم.

امام؛ مغز عالَم هستی است

خدایا! ما می‌دانیم جهان از حجّت خالی نمی‌ماند و انسان كامل همیشه در عالم هست و بیش از یكی هم نیست. او مغز عالم امكان است و همچنان‌كه مغز میوه، اصل میوه است، انسان كامل هم مغزِ میوه عالم هستی است و اقرار می‌كنیم در این عصر، انسان كامل حضرت مهدی(عج)، خاتم اولیاء، فرزند امام حسن عسكری(ع) است. خدایا! با لطف خودت این اقرار و شهادت را سرمایة نجات دنیا و آخرتمان بگردان.
در روایات هم آمده است كه جهان هیچ‌گاه از حجّت خالی نمی‌ماند(66) و همة اهل سنّت هم امام‌زمان(عج) را در اسلام قبول دارند و نیز در روایات اهل سنّت هست كه مهدی فرزند فاطمه است. امّا این كه مصداقش كیست و هم‌اكنون حیّ و حاضر ولی‌غایب است، این را شیعه متوجّه شده است كه حقیقت انسان هم‌اكنون باید موجود باشد و او به عنوان فرزند حضرت امام حسن عسكری(ع) متولّد شده است، نه این‌كه بعداً متولّد شود كه در بحث «نحوة ظهور حضرت‌حجّت(عج)» دلایل این موضوع بحمدلله آورده شده است و این نكتة ارزشمندی است كه باید متوجّه بود، حقیقت هرچیزی بیش از یكی نیست. به اصطلاحِ فیلسوفان «صِرْفُ الشَّیْءِ لا یَتَثَنّی وَ لا یَتَكَرََّر»؛ یعنی صرف و حقیقت هر چیز نه دو تا می‌تواند باشد و نه تكرار‌پذیر، و لذا این عقیده شیعه كه یك امام‌زمانِ حیِّ حاضر در هستی است كه حقیقت او، حقیقت همة امامان است و آن حقیقت، امروز در جمال پر جلال حضرت مهدی(عج) واقع است، عقیدة دقیق و ذی‌قیمتی است.