علل تزلزل تمدن غرب

اصغر طاهرزاده

فرهنگ غربی و تغییر کمّی همه‌چیز

برای تحلیل وضع امروز بشر لازم است روح‌ها و روحیه‌های تمدن غربی را که سراسر جهان را تحت تأثیر خود قرار داده بشناسید. آنچه به عنوان اصلی‌ترین شاخصه‌ در شناخت تمدن غربی باید در نظر گرفت، جدّی‌گرفتن پایین‌ترین درجه‌ی وجود هستی است، تمدن غربی چیزی را که به هیچ‌وجه در یک منظر حقیقت‌گرا «جدّی نیست»، جدی گرفته است. به همین جهت باید متوجه شویم هیچ راهی برای نجات این نسل و فرزندانمان نداریم مگر این‌كه بتوانیم بطلان این تمدن را در منظر جوانان به بهترین نحو روشن کنیم، تا ارزش کاذب آن از چشم آن‌ها بیفتد.
وقتی متوجه شدیم تنها و تنها راه نجات؛ برگشت به دین الهی در همه‌ی مناسبات بشری است، باید متوجه بود در طرح دین و تبلیغ آن، نگاه نقادانه به تمدن غربی هرگز نباید مورد غفلت قرار گیرد، وگرنه با طرح مطهرات از شناخت نجاسات غفلت کرده‌ایم، و این ما را به طهارت کاملی نمی‌رساند.
تمدن جدید هرگونه اصل عالی و برتر از فردّیت را نهی می‌کند و عملاً هرگونه نگرشِ روحانی به انسان را منکر است که این همان «اومانیسم» است. به گفته‌ی «رنه‌گنون»؛ «دیدگاه غیر روحانی، کم و بیش در تاریخ گذشته‌ی جهان به چشم می‌خورد، ولی همیشه محدود و سرگردان بوده و هرگز سراسر یک جامعه‌ی متمدن را به این‌گونه که در غرب در سده‌های اخیر دیده می‌شود فرا نگرفته است. چیزی که تا کنون دیده نشده، تمدنی است که سراپا بر اساس بینشی حسی بنا شده است، و قطعاً همین امر است که به جهان متجدد خصلت غیر طبیعی و غیر عادی داده و آن را به صورت نوعی دهشت و ناهنجار در آورده است».(35)
فراموش نكنیم كه علم جدید در قرن هفدهم همزمان با طغیان تفكر غرب برضد وحی، زاده شد و از آن به بعد مطالعه طبیعت را مطلقاً در وجه ریاضی آن می شناسد و جنبه های معنوی و به قول خودشان كمّیت ناپذیر را، خارج از موضوع تحقیق می دانند. علم جدید بر مفروضات معینی مبتنی است، که ازجمله‌ی آن مفروضات؛ استقلال واقعیت مادی است و این‌که تحولات عالم را صرفاً با علل مادی توجیه می‌كند. و عمل خداوند از نظر علم و در باور دانشمندان جایی ندارد. از نظر علوم جدید، هستی به عنوان كتابی كه حاوی حكمت خداوند است، نه‌تنها معنا ندارد که این سخن را تفکری غیر علمی می‌داند. به همین جهت همواره مفاهیم عالی تر به مفاهیم دانی تر و تجربه پذیر، تقلیل می یابند تا هیچ ماورائی مطرح نباشد و همه چیز را تا سر حد تفسیر كمّی پایین می‌آورد، چون همه‌چیز باید خصوصیت علم تجربی پیدا کند.
البته می توان قبول كرد كه علم جدید با روش تجربی خود به عنوان روشی برای شناخت، جنبه هایی از طبیعت را شناخته ولی نه همه‌ی جنبه های آن را. مشکلِ امروز آن است که جوامع غربی و غرب‌زده آنچنان علم جدید را پذیرفته اند كه در واقع آن را یك ایدئولوژی و مكتبِ كامل و طریقه ای برای نگریستن به همه‌چیز می دانند و این آن خطر بزرگی است که جامعه‌ی بشری را تهدید می‌کند. در چنین نگرشی است كه دین و وَحی نسبت به هستی بی ربط جلوه می كند، و در رابطه با چنین تفکری است که واقعیاتِ معنوی كه همواره پیرامون انسان بوده و هست تا حدودی از بین رفته و جنبه‌ی رازگویی طبیعت از آن گرفته شده، و این فكر اساسی كه پدیده های طبیعت آیات خداوند و مظاهر اسماء اویند ، منهدم شده، به طوری که تحصیل‌کرده‌های دانشگاه‌ها طبیعت را جسم مرده‌ای می‌پندارند که اجازه‌ی هرگونه تصرفی در آن را به خود می‌دهند.
وقتی هرگونه اشراق و شهودِ روحی از منظر انسان فرو کاسته شد و فردیت‌پرستی محور تصمیمات انسان قرار گرفت، شهوت‌پرستی و دنیادوستی آنچنان افق روح و روان انسان را اشغال می‌کند که بدون آن‌که خود بداند قدم‌های او تماماً به سوی اضمحلال خواهد بود، زیرا دیگر هیچ‌کس در جایی که باید باشد نیست و هیچ مقام معنوی و هیچ حکومت معنوی به رسمیت شناخته نمی‌شود، لذت بر حقیقت سبقت می‌جوید و انسان به جای خدا می‌نشیند و زمین می‌خواهد بر آسمان پیروز شود و در این صورت از انحطاط چنین تمدنی هیچ گریزی نیست.
«والسلام علیكم و رحمةالله و بركاته»

جلسه سوم، )تضاد تمدن غربی با حقایق قدسی)

بسم الله الرحمن الرحیم
«اَفَلَمْ یسیرُوا فِی الاَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ یعقِلُونَ بِها اَوْ اذانٌ یسْمَعُونَ بِها فَاِنَّها لاتَعْمَی الاَبْصارُ وَلكِنْ تَعْمَی القُلُوبُ الَّتی فِی الصُّدُور»(36)
آیا در زمین گردش نكرده اند تا دل‌هایی داشته باشند كه با آن بیندیشند، یا گوش‌هایی كه با آن بشنوند؟ در حقیقت چشم‌ها كور نیست لیكن دل‌هایی كه در سینه هاست كور است.
خداوند در آیه‌ی قبل از آیه فوق، فرمود: «فَكَاینْ مِنْ قَرْیةٍ اَهْلَكْناها وَ هِی ظالِمَةٌ»؛(37) چه بسیار ملت‌ها و تمدن‌هایی كه به جهت ظلم و انحرافشان نابود شدند و برهم ریختند. سپس فرمود: آیا این مردم نمی روند زمین را سیر کنند، آن هم سیری تاریخی، تا دل‌هایشان بیدار و گوش‌هایشان شنوا شود؛ «فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ یعْقِلُونَ بِها»؛ و دارای قلبی بشوند كه بتوانند تعقل كنند. «اَوْاذانٌ یسْمَعُونَ بِها»؛ یا گوشی پیدا كنند که بتوانند بشنوند، و از طریق آن تعقل و آن توجه، بصیر و حكیم گردند؟ پیام آیه این است که اگر انسان رمز سقوط تمدن‌ها را بشناسند بصیر می‌شود. سپس می فرماید: ای پیامبر، كسانی كه رو در روی تو ایستاده اند این‌ها بصر دارند ولی بصیرت ندارند. «فَإنَّها لاتَعْمَی الاَبْصارُ» این‌ها چشم سرشان كور نیست، «وَلكِنْ تَعْمَی القُلُوبُ الَّتی فِی الصُّدُور» چشم دلشان که در سینه‌هایشان جای دارد كور است.
بنا به تقاضای بعضی از برادران و خواهران بنا شد در رابطه با این آیه و روشن‌کردن مصداق آن، بحث را گسترش دهیم، به امید آن كه إن‌شاءالله بر بصیرتمان افزوده شود. تنها خواهش بنده آن است که مطلب را با حوصله ادامه دهید و زود هم نتیجه نگیرید، تا به لطف خدا و نور قرآن نتیجه‌های خوبی حاصل شود. زیرا قرآن حقایقی دارد كه با كشف یكی از آن‌ها بسیاری از آیات برای ما روشن و در کنار آن آیات، رمزهایی گشوده می شود که آیه مورد بحث یعنی آیه 46 سوره حج از جمله‌ی این آیات است.

پایان رؤیاهای غرب

عرض شد که با یک مقایسه‌ی دقیق می‌توان فهمید تمدن امروزِ جهانِ غرب شبیه تمدن‌هایی است كه نابود شده‌اند و به واقع فرهنگ غربی، نابودی را در درون خویش دارد، و ارزش بحث از آن جهت است که اگر ثابت شود این تمدن مصداق تمدن‌های كوردلی است كه نابود شده اند، حداقل نتیجه ی آن این‌ خواهد بود كه نباید زندگی خود و ملت را به این تمدن گره زد، و علاوه بر آن روشن می‌شود سرنوشت كسانی كه به این تمدن گره خورده‌اند به کجا ختم می‌شود. نكته ای كه لازم است در این‌جا بدان اشاره شود این است که بدانیم قدرت فرهنگ غربی از کجاست و اکنون غرب از نظر تاریخی در چه وضعی است و به کجا می‌رود. با اندکی تأمل بر روی غرب متوجه شویم رؤیایی که غرب در قرن هجدهم در خود می‌پروراند امروز به پایان رسیده است و همه‌چیز، ما را دعوت می‌کند که باید از غرب عبور کرد وگرنه از گردونه‌ی تاریخ بیرون می‌افتیم. در این رابطه کافی است کمی به آینده تاریخ بیندیشیم. البته نباید گفت ما به آینده چه کار داریم، زیرا درست زندگی‌کردنِ امروزِ ما در گرو توجه به آینده‌ای می‌باشد که واقعی و سعادت‌بخش باشد. درست است که عبور از غرب ما را با انبوه سؤالات روبه‌رو می‌کند، ولی عنایت داشته باشید اگر به جای عقب‌نشینی در مقابل سؤالاتِ پیش‌آمده بتوانیم جواب مناسبی به آن‌ها بدهیم توانسته‌ایم عبور تاریخی بزرگی را رقم بزنیم و از این طریق دریچه‌های هدایت به سوی آینده‌ای نورانی و معنوی را بگشاییم. با بررسی عمیق روی این مسئله می توان به بینش و نگرشی هدایت‌گرانه دست یافت، البته این امر نیاز به فكر و حوصله بسیار دارد. زیرا هدایت و بینش، غیر از اطلاع و دانش است و برای به‌دست‌آوردن بینشی برتر از حرف‌های عادی زمانه، باید حوصله و تدبر زیادی را به صحنه آورد.