فهرست کتاب


در سایه سار رمضان (پژوهشی در کلام و پیام مقام معظم رهبری حضرت آیة الله العظمی خامنه ای)

مرکز غدیر‏‏‏

عـیـد فـطـر، بـراى كـسـانـى عـیـد اسـت كـه مـورد مـغـفـرت الهـى قـرار گـرفـتـه باشند

گـذرانـدن مـاه رمـضـان بـا عـبـادت ، بـا روزه دارى ، بـا تـوسـل و ذكر و خشوع و ورود در روز عید فطر، براى مؤمن یك عید به معناى حقیقى است . ایـن عـید از جنس جشنهاى مادى دنیوى نیست ؛ این عیدِ رحمت خداست ؛ این عیدِ مغفرت الهى است ؛ این عیدِ شكر و سپاس مردمى است كه موفق شده اند ماه رمضان را با عبادت حق و با ورود در ضیافت پُرشكوه الهى به سلامت و عافیت بگذرانند و در ماه رمضان در حد وسع و توان و امـكـان خـود، از ذكـر و دعـا و توسل و خشوع و روزه و نماز بهره ببرند. این عیدِ مسلمانانى اسـت كه پایان یك دوره ى عبادت و ریاضت را با امید مغفرت و پاداش الهى به روز فطر رسانده اند.
روایتى است از ((سُوَیْدُ بْنُ غَفَلَةَ )) ـ كه از دوستان امیرالمؤمنین است و درباره ى او ایـن طـور گـفـته اند كه ((من كان من اولیاء امیرالمؤمنین ))؛ از نزدیكان امیرالمؤمـنـیـن بـوده اسـت ـ كـه مـى گـوید روز عید فطر در خانه ى امیرالمؤمنین بر او وارد شدم . ((فـَإِذَا عـِنـْدَهُ فـَاثـُورٌ))؛ در مـقـابـل او سـفـره یـى گـسـتـرده شـده بود و حضرت مـشـغـول غـذا خـوردن بـودنـد. ((وَ صـَحـْفـَةٌ فـِیهَا خَطِیفَةٌ وَ مِلْبَنَةٌ))؛ غذاى بسیار متواضعانه یى در مقابل حضرت گذاشته شده بود. ((خَطِیفَة )) غذایى است كه در حـداقـل امـكـان بـراى كـسـى تهیه مى شود؛ مثلا مقدارى شیر و مقدارى آرد مخلوط مى كردند؛ غذاى كاملا فقیرانه . ((فَقُلْتُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ یَوْمُ عِیدٍ وَ خَطِیفَةً)؛ عرض كـردم یـا امـیـرالمـؤمـنـیـن ! شـمـا روز عـیـد چـنـیـن غـذاى كـم اهـمیت و كم ارزشى مى خورید؟ مـعـمول این است كه در روزهاى عید، مردم بهترین غذاهاى خود را مى خورند؛ شما به این غذا اكـتـفـا كردید؟ ((فَقَالَ إِنَّمَا هَذَا عِیدُ مَنْ غُفِرَ لَهُ))؛ فرمود امروز، روز عید است ؛ اما بـراى كـسـانـى كـه مـورد مـغـفرت الهى قرار گرفته باشند. یعنى عید بودنِ امروز به خـوردن غـذاهـاى رنـگین و دل خوش كردن به شادى هاى كودكانه نیست ؛ این عید واقعى است بـراى كـسـانـى كـه بـتـوانـنـد و تـوانـسـتـه بـاشـنـد مـغـفـرت الهـى را بـراى خـودشـان تـحـصـیـل كـنـند. در یك جمله ى دیگر امیرالمؤمنین فرمود: ((إِنَّمَا هُوَ عِیدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللَّهُ صـِیـَامـَهُ وَ شـَكـَرَ قـِیَامَهُ))؛ عید فطر، عید است براى كسى كه خدا روزه ى او را مورد قـبـول قـرار دهـد و نماز و عبادت او را مورد شكر و سپاس خود قرار دهد. ((وَ كُلُّ یَوْمٍ لَا تـَعـْصـِی اللَّهَ فِیهِ فَهُوَ یَوْمُ عِیدٍ))؛ آن روزى كه من و شما این توفیق را پیدا كنیم كه هیچ معصیتى از ما سر نزند، روز عید و شادمانى است .
البـته گفته شده است در عید فطر به یكدیگر تحیت بگویید، لباسهاى تازه ى خود را بـپـوشید، آن روز را روز عید و شادمانى بدانید؛ اما جوهر این عید عبارت است از توجه به معنویت و طلب مغفرت و درخواست رحمت پروردگار.(173)

كـلام امـیـرالمـؤمـنـیـن (عـلیـه الصـّلاة والسـّلام ) در یـكـى از خـطـبـه هـاى روز عـیـد فطر

امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة والسّلام ) در یكى از خطبه هاى روز عید فطر چنین فرمود:
أَیُّهَا النّاسُ، إِنَّ یَوْمَكُمْ هذَا یُثَابُ فیهِ الْمُحْسِنُونَ.
اى مـردم ، امـروز روزى اسـت كـه در آن نـیـكـوكـاران پـاداش واجـر خـود را از خـداى مـتـعـال مـى گـیرند، اجر روزه ، اجر عبادات ماه رمضان ، اجر امساكها و جلوگیرى ها از هواى نفس .
وَ یَخْسَرُ فیهِ الْمُبْطِلُونَ.
و كـسـانـى كـه حـركـت و عمل نادرست داشته اند، در چنین روزى ، خسارت بدكارگى خود را خواهند یافت . امروز، روز جزاست .
وَ هُوَ أَشْبَهُ یَوْمٍ بِیَوْمِ قِیَامِكُمْ.
امروز، شبیه روز قیامت است .
فَاذْكُرُوا بِخُرُوجِكُمْ مِنْ مَنَازِلِكُمْ إِلى مُصَلاّكُمْ خُرُوجَكُمْ مِنَ الاَجْدَاثِ إِلى رَبِّكُمْ.
از خـانـه كه به طرف مصلاى نماز عید فطر خارج مى شوید، به یاد بیاورید هنگامى را كـه از قـبـرهـاى خـود در روز قـیـامـت خـارج مـى شـویـد تـا بـه طـرف مـیـدان عـظیم قیامت و محل ثواب وعقاب الهى روانه گردید.
وَ اذْكُرُوا بِوُقُوفِكُمْ فی مُصَلاّكُمْ وُقُوفَكُمْ بَیْنَ یَدَیْ رَبِّكُمْ.
در مـصـلا كـه بـراى نـماز مى ایستید، به یاد بیاورید هنگامى را كه در قیامت ، در پیشگاه پروردگار ایستاده اید و براى حساب و كتاب آماده مى شوید.
وَ اذْكُرُوا بِرُجُوعِكُمْ إِلى مَنَازِلِكُمْ رَجُوعَكُمْ إِلى مَنَازِلِكُمْ فِی الْجَنَّةِ أَوِ النّارِ.
از مـصلا كه به خانه هاى خود برمى گردید، به یاد بیاورید وقتى را كه از عرصه ى قیامت به سوى منازل بهشتى خود روانه مى شوید تا درآنها سكنا گزینید.
بعد فرمود :
((وَ اعْلَمُوا، عِبَادَ اللّهِ،))
اى بندگان خدا،
((أَنَّ أَدْنى مَا لِلصّائِمینَ وَ الصّائِمَاتِ.))
كـمـتـریـن كـه خـداى مـتـعـال بـراى مـردان و زنـان روزه دار در مثل امروز یا در مثل روز آخر ماه رمضان عطا خواهد كرد، این است كه :
((أَنْ یُنَادیهِمْ مَلَكٌ فی آخِرِ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ)):
فرشته اى در آخرین روز ماه رمضان ، آنها را مخاطب قرار دهد و گوید :
((أَبْشِرُوا، عِبَادَ اللّهِ.))
بشارت بر شما باد، اى بندگان خدا
((فَقَدْ غَفَرَ اللّهُ لَكُمْ مَا سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِكُمْ.))
گناهان شما آمرزیده شد.
ایـن ، پـاداش مـاه رمـضـان اسـت . بـه یـك روزه ى درسـت ، یـك عمل پر مغز و یك عبادت خالصانه و مخلصانه ، در آخرین دقایق ماه رمضان و آخرین ساعات آن ماه عزیز، این گونه پاداش داده مى شود
فقد غفر لكم ما سلف من ذنوبكم .
آمرزش گناهان گذشته ، پاداش كمى نیست
((فَانْظُرُوا كَیْفَ تَكُونُونَ فیمَا تَسْتَأْنِفُونَ.))
))؛ ببینید از امروز كه مى خواهید روزى نو را شروع كنید، چگونه شروع خواهید كرد. مبادا خیال كنید و با خود بگویید كه ما گناه كنیم ، تا در ماه رمضان دیگر، آمرزیده شویم . هـیـچ كـس نـمـى دانـد كـه تـا مـاه رمـضـان دیـگـر زنـده خـواهـد مـانـد یـا نـه . سـال گـذشـتـه ، در هـمـیـن نـمـاز عـیـد و در هـمـیـن مـصـلّى ، كـسـانـى حـضـور داشـتـنـد، كه امسال نیستند. سال آینده هم معلوم نیست كدام از ما باشیم و كدام نباشیم . به علاوه ، گناهى كـه از روى تجرّى و تعمد انجام گیرد، دل انسان را سیاه وتاریك مى كند. از چنین انسانى ، دیـگـر عبادت خالصانه ، به آسانى سر نمى زند، تا گناه وى ، به خاطر آن عبادت ، آمـرزیـده شـود. سـعـى كـنـیـد و سـعـى كـنـیـم كـه از گـنـاهـان اجـتـنـاب نـمـایـیـم و عمل صالح انجام دهیم . این است خصوصیتى كه یك انسان را سعادتمند مى كند.(174)

روایت امام مجتبى (علیه السّلام )

روز عـیـد فـطـر، خـودِ روز مـورد تـوجـه پـروردگـار و روز نـزول مـغـفـرت و رحـمـت الهـى بـر مـؤمـنـان اسـت . ایـن روز را هـم بـایـد مـثـل ایام ماه مبارك رمضان ، قدردانى كرد. امام مجتبى (علیه السّلام ) ـ طبق روایتى ـ در روز عـیـد فـطـر، از راهـى عـبـور مـى كـرد. دیـد جـمـعـیـتـى ایـسـتـاده اند و بازى مى كنند و بى خـیـال و بـى توجه به اهمیت این روز، با غفلت خودشان سرگرم اند و مى خندند. كنار آن جمعیت ایستاد و فرمود:
(( اِنَّ اللّهَ جَعَلَ شَهْرَ رَمَضانِ مِضْمارا لِخَلْقِهِ))؛ خداوند، ماه رمضان را میدان مسابقه اى براى بندگانش قرار داده است .
((فـَیـَسـْتـَبـِقـُونَ فیهِ بِطاعَتِهِ اِلى مَرْضاتِهِ))؛ كه در این میدان مسابقه ، به وسـیـله ى اطاعت او، به سوى رضایت او با یكدیگر مسابقه بگذارند و از یكدیگر پیشى گیرند.
((فَسَبَقَ قَوْمٌ فَفازُوا))؛ در این ماه رمضانى كه گذشت ، عده اى توانستند پیشى بگیرند و از دیگران جلو بیفتند، و اینها پیروز و موفق شدند.
((وَ قَصُرَ آخَرُونَ فَخابُوا))؛ اما عده ى دیگرى ، در همین ماه رمضان كوتاهى كردند. آنها نتوانستند خود را به درگاه رحمت الهى برسانند، و ماءیوس و نومید شدند.
((فـَالْعـَجـَبُ كـُلُّ الْعـَجـَبِ مـَنْ ضاحَكَ لاعَبَ فىِ الْیَوْمِ الَّذى یُثابُ فیهِ الْمُحْسِنُونُ وَ یـُخـْسـِرُ فـیـهِ الْمـُبـْطـِلُون ))؛ تـعـجـب اسـت از كـسـانـى كـه بـى خـیـال مـى خـندند و به لعب مشغول مى شوند. در آن روزى كه نیكوكاران خرمنهاى ثواب را مـى چـیـنـنـد و مـى بـرنـد، و مـحـرومـان ، خـسـارت خـود را تـحـویـل مـى گـیـرنـد، خـسـارتـهـاى آنـان دامـنـگـیـرشـان مـى شـود. روز بـزرگى است . مثل روز قیامت است . در این روز، كسانى كه در ماه رمضان توانسته اند رضاى الهى را به دسـت بـیـاورنـد، پاداش ‍ خود را از خداى متعال خواهند گرفت . امروز روزى نیست كه انسان بتواند در آن ، به غفلت سركند. سپس در ادامه فرمود:
((لَوْ كـُشـِفَ الْغـِطـاءُ لَعـَلِمـُوا اَنَّ الْمـُحـْسـِنَ مـَشـْغـُولٌ بـِاحـْسانِهِ، وَ الْمُسى ءُ مَشْغُولٌ بـِاسـائَتـِه (175»؛ اگـر چشم بصیرت ، نافذ مى شد و پرده ى حجاب مادى از مـقـابـل چـشـمـهـاى مـا كـنـار مـى رفـت ، مـى دیـدیـم كـه نـیـكـان مـشـغـول جـمـع آورى پـاداش ‍ خـودنـد و بـه بـرداشـتـن ثـواب ، مـشـغول و سرگرمند، چنان كه بدان سرگرم به نتایج كوتاهیهاى خودشان هستند.(176 )