فهرست کتاب


در سایه سار رمضان (پژوهشی در کلام و پیام مقام معظم رهبری حضرت آیة الله العظمی خامنه ای)

مرکز غدیر‏‏‏

عید فطر؛ عید عبادت ، عید مغفرت و عید پایان یك دوره ى فشرده ى ریاضت

روز عید فطر، عید عبادت و عید مغفرت است ؛ عید پایان یك دوره ى فشرده ى ریاضت براى مـسـلمـان مـؤمـنـى است كه مى خواهد از این ریاضت ، براى ساختن و براى تقویت روحیات و مـلكـات نـیـك در خـود اسـتـفـاده كند و در طول سال و در همه ى عمر از آن بهره گیرد. در ماه رمـضـان ، ایـن ریـاضـت الهـى و شـرعـى ، ایـن خـویـشـتندارى ، این صبر بر گرسنگى و تـشـنـگـى ، ایـن مبارزه با هواى نفس و شهوات انسانى ، موجب آن مى شود كه ملكات نیك در انـسـان تـقـویـت شـود. بـشـر در حـقـیـقـت مـجـمـوعـه اى از هـمـیـن مـلكـات و صـفـات و خصال است . آن كسانى كه صفات و خصال نفسانى و روحى آنها، صفات نیك است ، با دست پُر از این دنیا مى روند. اعمال عبادى ، تقواى الهى و بقیه ى وظایفى كه برعهده ى انسان اسـت ، در درجـه ى نـهـایـى بـراى ایـن اسـت كـه انسان بتواند خود را مجموعه اى از ملكات نورانى كند؛ خود را انسان واقعى بسازد و تشبه به خداى بزرگ پیدا كند.
انـسـانـى كـه بـه بـركـت مـاه رمـضـان ، قـدرتِ مـبـارزه با هواى نفس پیدا كرده ، دستاورد بـزرگـى را بـه دسـت آورده اسـت كـه بـایـد آن را حـفـظ كـنـد. انـسـانـى كـه از عادت به هـوسـرانـى و عادت زشت پاسخگویى مثبت به هوسها و شهوات ـ تا هرجایى كه براى او مـقـدور اسـت ـ رنـج مـى بـرد، در ماه رمضان مى تواند بر این عادت فائق آید؛ باید این را بـراى خـود حـفـظ كـند. همه ى بدبختیهاى بشر بر اثر پیروى از هواى نفس است . همه ى ظـلمـها، همه ى تزویرها، همه ى نامردمیها و بى عدالتیها، همه ى جنگهاى ظالمانه ، همه ى حكومتهاى فاسد، همه ى تسلیم شدن و ظلم پذیرى در میان ملتها، ناشى از همین پیروى از هوى هاى نفسانى و تسلیم شدن در مقابل خواهش نفس است . اگر انسان این قدرت را بیابد كـه بـر خـواهـش نفس غلبه پیدا كند، انسانِ رستگارى شده است . ماه رمضان این را در شما به وجود آورده است . عید امروز براى این است كه محاسبه اى بكنید؛ پاداشى را كه خدا در اوقات ضیافتِ خود به شما داده است ، براى خودتان نگاه دارید و رابطه ى خود را با خدا محكم كنید.
... از امـیـرالمؤمنین (علیه السّلام ) نقل شده است : ((انّما هو عید))؛ امروز عید واقعى است . ((لمن قبل اللّه صیامه و شكر قیامه ))؛ براى آن كسى كه خدا روزه و نماز و عـبـادت او را در مـاه رمـضـان قـبـول كـرده بـاشـد. ((و كـلّ یوم لا یعصى اللّه فیه فهو عید(169»؛ هر روزى كه خدا در آن معصیت نشود، آن روز عید است . عزیزان من ! بـا مـرتـكـب نـشـدن مـعصیت الهى و اجتناب از محارم الهى ، امروز را عید كنید؛ فردا را عید كنید؛ همه ى دوره ى سال را براى خود عید كنید.(170)

عید حقیقى ، توجه به اشاره ى دست پیغمبر و بر طبق آن حركت كردن است

در دعـاى قـنـوت نـماز عید فطر مى خوانیم كه : ((أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْیَوْمِ الَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمـُسـْلِمـِینَ عِیداً ))؛ این روز را خداى متعال عید مسلمانان قرار داده است ؛ یعنى روزى كـه بـراى مسلمانان همواره خاطره انگیز است : اجتماع مردم ، آشنایى مردم با یكدیگر و نو كردن روز و روزگار و روش زندگى . در دنباله ى این جمله مى خوانیم كه : ((وَ لِمُحَمَّدٍ صـَلَوَاتـُكَ عـَلَیـْهِ وَ آلِهِ ذُخـْراً وَ شـَرَفَا وَ كَرامَتَا وَ مَزِیدا (171»؛ براى پیغمبر ذخیره ، شرف ، كرامت و مزید است ؛ مایه ى افزایش و گسترش میراث معنوى پیغمبر است . ما امت اسلامى چه زمانى مى توانیم این روز را به معناى حقیقى خود براى خودمان عید قرار بـدهـیـم و بـراى پـیـامـبر مكرممان مایه ى شرف و سربلندى بسازیم ؟ آن وقتى كه به اشاره ى دست پیغمبر توجه كنیم و بر طبق آن حركت نماییم .(172)

عـیـد فـطـر، بـراى كـسـانـى عـیـد اسـت كـه مـورد مـغـفـرت الهـى قـرار گـرفـتـه باشند

گـذرانـدن مـاه رمـضـان بـا عـبـادت ، بـا روزه دارى ، بـا تـوسـل و ذكر و خشوع و ورود در روز عید فطر، براى مؤمن یك عید به معناى حقیقى است . ایـن عـید از جنس جشنهاى مادى دنیوى نیست ؛ این عیدِ رحمت خداست ؛ این عیدِ مغفرت الهى است ؛ این عیدِ شكر و سپاس مردمى است كه موفق شده اند ماه رمضان را با عبادت حق و با ورود در ضیافت پُرشكوه الهى به سلامت و عافیت بگذرانند و در ماه رمضان در حد وسع و توان و امـكـان خـود، از ذكـر و دعـا و توسل و خشوع و روزه و نماز بهره ببرند. این عیدِ مسلمانانى اسـت كه پایان یك دوره ى عبادت و ریاضت را با امید مغفرت و پاداش الهى به روز فطر رسانده اند.
روایتى است از ((سُوَیْدُ بْنُ غَفَلَةَ )) ـ كه از دوستان امیرالمؤمنین است و درباره ى او ایـن طـور گـفـته اند كه ((من كان من اولیاء امیرالمؤمنین ))؛ از نزدیكان امیرالمؤمـنـیـن بـوده اسـت ـ كـه مـى گـوید روز عید فطر در خانه ى امیرالمؤمنین بر او وارد شدم . ((فـَإِذَا عـِنـْدَهُ فـَاثـُورٌ))؛ در مـقـابـل او سـفـره یـى گـسـتـرده شـده بود و حضرت مـشـغـول غـذا خـوردن بـودنـد. ((وَ صـَحـْفـَةٌ فـِیهَا خَطِیفَةٌ وَ مِلْبَنَةٌ))؛ غذاى بسیار متواضعانه یى در مقابل حضرت گذاشته شده بود. ((خَطِیفَة )) غذایى است كه در حـداقـل امـكـان بـراى كـسـى تهیه مى شود؛ مثلا مقدارى شیر و مقدارى آرد مخلوط مى كردند؛ غذاى كاملا فقیرانه . ((فَقُلْتُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ یَوْمُ عِیدٍ وَ خَطِیفَةً)؛ عرض كـردم یـا امـیـرالمـؤمـنـیـن ! شـمـا روز عـیـد چـنـیـن غـذاى كـم اهـمیت و كم ارزشى مى خورید؟ مـعـمول این است كه در روزهاى عید، مردم بهترین غذاهاى خود را مى خورند؛ شما به این غذا اكـتـفـا كردید؟ ((فَقَالَ إِنَّمَا هَذَا عِیدُ مَنْ غُفِرَ لَهُ))؛ فرمود امروز، روز عید است ؛ اما بـراى كـسـانـى كـه مـورد مـغـفرت الهى قرار گرفته باشند. یعنى عید بودنِ امروز به خـوردن غـذاهـاى رنـگین و دل خوش كردن به شادى هاى كودكانه نیست ؛ این عید واقعى است بـراى كـسـانـى كـه بـتـوانـنـد و تـوانـسـتـه بـاشـنـد مـغـفـرت الهـى را بـراى خـودشـان تـحـصـیـل كـنـند. در یك جمله ى دیگر امیرالمؤمنین فرمود: ((إِنَّمَا هُوَ عِیدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللَّهُ صـِیـَامـَهُ وَ شـَكـَرَ قـِیَامَهُ))؛ عید فطر، عید است براى كسى كه خدا روزه ى او را مورد قـبـول قـرار دهـد و نماز و عبادت او را مورد شكر و سپاس خود قرار دهد. ((وَ كُلُّ یَوْمٍ لَا تـَعـْصـِی اللَّهَ فِیهِ فَهُوَ یَوْمُ عِیدٍ))؛ آن روزى كه من و شما این توفیق را پیدا كنیم كه هیچ معصیتى از ما سر نزند، روز عید و شادمانى است .
البـته گفته شده است در عید فطر به یكدیگر تحیت بگویید، لباسهاى تازه ى خود را بـپـوشید، آن روز را روز عید و شادمانى بدانید؛ اما جوهر این عید عبارت است از توجه به معنویت و طلب مغفرت و درخواست رحمت پروردگار.(173)