فهرست کتاب


در سایه سار رمضان (پژوهشی در کلام و پیام مقام معظم رهبری حضرت آیة الله العظمی خامنه ای)

مرکز غدیر‏‏‏

كدام نماز ((مِعراجُ المُؤمِن )) است

اگـر ایـن تـوجـه حـاصـل بـشـود و یـاد خـدا در نـمـاز تـامـیـن گردد كه ((وَ لَذِكرُ اللّهِ اَكـبـَر(26» ایـن نـمـاز براى شما ((مِعراجُ المُؤمِن )) خواهد بود و شما را عـروج خـواهـد داد. عـروج ، هـمـیـن اسـت كه شما در باطن خودتان ، صفا و لطافت و نورانیت بـیـشـتـرى را بعد از نماز احساس مى كنید. عبادات مالى هم ، همین طور است . انواع عبادات ، فـرصـتـهـایـى بـراى مـا هـسـتـنـد؛ لیـكـن مـاه رمـضـان ، یـك فـرصـت اسـتـثنایى در دوران سال است .(27)

ماه رمضان ، ماه ذخیره سازى و ماه نیرو گرفتن است

مـاه رمـضـان ، مـاه ذخـیره سازى و ماه نیرو گرفتن است . ماه رمضان ، ماهى است كه آحاد مردم بـایـد خـود را بـه خـزاین غیبى و معنوى الهى برسانند و هر مقدار كه مى توانند، تغذیه كنند، خود را براى پیشرفت آماده كنند.
... بـایـد قـدر بـدانـیـد. در ایـن روزهـا و در ایـن شـبـهـا، هـمه بر سرِ سفره ى انعام الهى حاضرید. استفاده كنید.
در ایـن مـاه ، هر كار نیكى بكنید، هر سخن حقى بگویید، هر كلمه اى را به كسى كه محتاج تـعـلیـم است ، تعلیم بدهید، هر كلمه اى كه براى خدا فرا بگیرید و در راه خدا به كار شـما بیاید، هر ركعت نماز، هر آیه ى قرآن ، هر ساعت گذراندن با دهان روزه و هر اجتناب از گـنـاهـى ، بـاارزش اسـت . دروغـى نـگـویید و غیبتى نكنید، كه زمینه براى دروغ و غیبت مقتضى است . شما اجتناب و امتناع كنید.
هر عمل حسنه اى كه انجام بدهید ـ احسان ، اطعام و كمك به كسى ، احوالپرسى از مستحقى ، اقدامى براى مردم محروم ، اقدامى براى جامعه ى اسلامى ، كارى براى پیشرفت زندگى مردم ـ همه ى اینها عبادت است .
ما عبادات فردى ، عبادات اجتماعى و عبادات سیاسى داریم ؛ عبادات ناب و خالص داریم كه مربوط به نیمه شبهاست ، مال هنگام دعا و مناجات و هنگام سخن گفتن با خدا و تضرع است . هـر كـدام از ایـنـهـا یـك درجـه اسـت . هـر كـدام از ایـنـهـا، شـمـا را مـثـل پـولاد آبـدیـده مـحـكـم مـى كـنـد، ایـن جـوانـهـا را مـسـتـحـكـم مـى كـنـد، آنـهـا را خـلل نـاپـذیـر و در مـقـابـل نـفـوذ شـیـطـان ، نـفـوذ دشـمـن ، نـفـوذ عوامل فساد و در مقابل تهاجم فرهنگى ، آسیب ناپذیر مى كند.
در مـقـابـل این نیرنگهاى فرهنگى كه براى جلب دلهاى ساده ى بعضى از افراد به كار مى برند و دامهایى كه در سر راه جوانان مى گسترانند، جاذبه هایى هم هست كه كسى به جـز نـفـس خـود انـسـان نـمى گستراند! یك جا پول است ، یك جا شهوت ، یك جا مقام . یك جا لذتـى اسـت كـه خـداى متعال به آن لذت راضى نیست . این جا كسى شما را وادار نمى كند. نـفـس شـمـاسـت ، آن ، دشـمـنـتـرین دشمنان شماست ؛ ((اعدى عدوّك نفسك التى بین جنبیك .(28» انـسـان را در مـقـابل همه ى اینها نفوذناپذیر و آسیب ناپذیر مى كند. قدر این ماه را بدانید.
در روزهـاى دوران اخـتـنـاق هـم وقـتـى عـنـاصـر مـؤمـن مـى خـواسـتـنـد در مـقـابل فشار دستگاه حاكم و در مقابل وسوسه ها و اغواهاى زندگى راحت ـ كه آنها را وادار مـى كـرد مـبـارزه را كـنـار بگذارند ـ مقاومت بكنند، به روزه روى مى آوردند. عبادات خدا این گونه است . حضور در مقابل پروردگار این طور است . نماز كه مى خوانید، آرامش پیدا مى كـنـیـد.از اضـطـراب و تـلاطـم روح نـجـات پـیـدا مـى كـنـیـد. وقـتـى بـا خـداى متعال مناجات و تضرع مى كنید، جان خودتان را تصفیه و باصفا مى كنید، آلودگیها را از آن دور مـى كـنـیـد. روزه كـه مـى گـیـریـد، خـودتـان را مثل پولاد، محكم و آبدیده مى كنید. این گونه است .
آنـچـه كه به وسیله عبادات به دست ما مى آید، خیلى خیلى باارزش است ، خیلى زیاد است . بـایـد خدا را شكر كنیم كه براى ما نماز و روزه و عبادات را آورد و به ما امكان داد كه این بهره ها را براى خودمان فراهم كنیم .(29)

ماهها رجب ، شعبان و رمضان ، فرصت بازبینى است

این سه ماه ـ ماههاى رجب و شعبان و رمضان ـ ایام بسیار مغتنمى است و باید از بركات الهى در ایـن سـه مـاه اسـتـفـاده كـنـیـم و بـه قـول نـظـامـیـهـا: بـارِ مـبـنـاى مـعـنـویـت خـود را تكمیل كنیم .
اگـر ذخـیـره ى مـعـنـوى در وجـود انسان از حد لازم پایین تر برود، انسان دچار لغزشها و گـمراهیهاى بزرگى خواهد شد. معنویت در وجود یك انسان ، براى او مایه ى هدفدار شدن است ؛ زندگىِ او را معنا مى كند و به آن جهت مى دهد؛ همچنان كه آرمانهاى معنوى و اخلاقى ، زنـدگـى یـك جامعه و یك كشور و یك ملت را جهتدار مى كند؛ به تلاش و مبارزه ى آنها معنا مـى دهـد و بـراى انـسـان هـویـت مـى سـازد. وقتى یك ملت و یك كشور از آرمانهاى اخلاقى و مـعـنـوى تـهـى شـد، هـویـت حـقـیـقـى خـود را از دسـت مـى دهـد و مثل پَرِ كاهى مى شود؛ گاهى به این طرف ، گاهى به آن طرف مى رود، گاهى دست این ، گـاهـى هـم دسـت آن مـى افـتـد. ایـن مـاه شـریـف و دو مـاهـِ قـبـل و بـعـد از آن ، فـرصـتـهـایـى است براى این كه ما در وجود خود، ذخیره هاى معنوى را تكمیل كنیم .
ما سایش و فرسایش پیدا مى كنیم . دل و جان ما در برخورد با حوادث روزمرّه ى زندگى ، بـه طـور دائم در حال فرسایش است . باید حساب این فرسایشها را كرد و جبران آن را با وسایل درست ، پیش بینى كرد؛ و الاّ انسان از بین خواهد رفت . ممكن است انسان از لحاظ مادى و صورى ، تنومند و فربه هم بشود؛ اما اگر به فكر جبران این سایشها نباشد، از لحـاظ مـعـنـوى نـابـود خـواهـد شـد. قـرآن مى فرماید: ((إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِكَةُ (30». ((رَبُّنَا اللّه )) یعنى اعتراف به عبودیت در مقابل خدا و تسلیم در مقابل او؛ این چیز خیلى بزرگى است ، اما كافى نیست . وقـتـى مـى گـویـیم ((رَبُّنَا اللّه ))، براى همین لحظه اى كه مى گوییم ، خیلى خـوب اسـت ؛ اما اگر ((رَبُّنَا اللّه )) را فراموش كردیم ، ((رَبُّنَا اللّه )) امـروزِ مـا دیـگـر بـراى فـرداى مـا كـارى صـورت نـخـواهـد داد. لذا مـى فـرماید: ((ثُمَّ اسْتَقامُوا ))؛ پایدارى و استقامت كنند و در این راه باقى بمانند. این است كه موجب مى شـود ((تـَتـَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِكَة ))؛ و الاّ با یك لحظه و یك برهه خوب بودن ، فـرشـتـگـان خدا بر انسان نازل نمى شوند، نور هدایت و دست كمك الهى به سوى انسان دراز نـمـى شـود و انـسان به مرتبه ى عباد صالحین نمى رسد. باید این را ادامه داد و در این راه باقى ماند؛ ((ثُمَّ اسْتَقامُوا )). اگر بخواهید این استقامت به وجود بیاید، باید به طور دائم مراقبت كنید كه این بارِ مبناى معنویت از سطح لازم پایین نیفتد.
ایـن ماهها، فرصت بازبینى است . اولیاى خدا و ائمه ى هدى (علیهم السّلام ) ـ آن طور كه در روایـت آمـده اسـت ـ بـر مـنـاجـات شـعبانیه مواظبت مى كردند. من یك بار از امام بزرگوار پرسیدم : در بین دعاها به كدام یك بیشتر علاقه دارید؟ ایشان اسم دو دعا را بردند؛ یكى مـنـاجـات شعبانیه ، دیگرى هم دعاى كمیل . این دو دعا مضامین فوق العاده اى دارند. این دعاها فقط براى خواندن نیست ؛ یعنى فقط براى این نیست كه انسان موجى در فضا ایجاد كند و ایـن كـلمات را بر زبان جارى نماید؛ این خیلى سطحى و خیلى كم است . این مفاهیم را باید با دل آشنا كرد؛ باید دل را وارد این حریم كرد. این معانى بلند و مضامین برجسته با این الفاظ زیبا، براى این است كه در دل انسان جایگزین شود.
((إِلَهـِی هـَبْ لِی كـَمـَالَ الِانـْقـِطَاعِ إِلَیْكَ وَ أَنِرْ أَبْصَارَ قُلُوبِنَا بِضِیَاءِ نَظَرِهَا إِلَیْكَ (31»؛ پـروردگـارا! بـه طـور كـامـل مـن را بـه خـودت مـتـصـل و پـیـوسـتـه كـن ؛ مـن را وابـسـتـه ى حـریـم عـز و شـاءن خـود قـرار بـده ؛ چـشـم دل مـن را نـورانـى و بـیـنـا كـن ، آن چـنـان كه بتواند به تو نظر كند. ((حَتَّى تَخْرِقَ أَبـْصـَارُ الْقـُلُوبِ حـُجـُبَ النُّورِ (32»؛ نـگـاه مـن بـتـوانـد هـمـه ى حجابها ـ حتى حجابهاى نورانى ـ را بشكافد و از آنها عبور كند و به تو برسد، تو را ببیند و تو را بـخـواهـد. بعضى حجابها ظلمانى است . حجابهایى كه ماها گرفتار و اسیرش هستیم و در آنـهـا دسـت و پا مى زنیم ـ حجاب نام ، حجاب نان ، حجاب حسادتها، حجاب منیتها ـ حجابهاى ظلمانى و حیوانى است ؛ اما كسانى كه خود را از این حجابها خالص مى كنند، باز حجابهاى دیـگـرى هـم سر راه آنها وجود دارد كه حجابهاى نورانى است . ببینید گذر از این حجابها چقدر براى انسان ، بالا و والاست .(33)