فهرست کتاب


در سایه سار رمضان (پژوهشی در کلام و پیام مقام معظم رهبری حضرت آیة الله العظمی خامنه ای)

مرکز غدیر‏‏‏

حكمِ خوردن و آشامیدن و مسافرت در ماه رمضان

اگـر كـسـى در روز مـاه رمـضـان ، عـمـدا بـخـورد و بـیـاشـامـد، هـم روزه ى او بـاطـل است و باید قضاى آن را بعد از ماه رمضان بجا آورَد و هم باید كفاره بدهد. كفاره ، عـبـارت از شـصت روز روزه است كه سى ویك روز آن باید پى درپى باشد. اگر نتواند ایـن مـقـدار روزه بگیرد، شصت مسكین ـ یعنى بشدت فقیر، یا فقیر از كار افتاده ـ را باید اطـعـام كـنـد. ایـن ، در صورتى است كه عمدا بخورد و بیاشامد؛ اما اگر فراموش كرد كه روزه اسـت و از روى نـسـیـان چـیـزى خـورد، روزه ى او باطل نیست و چیزى هم به گردن او نمى باشد.
در روز مـاه رمـضـان ، اگـر پـیـش از ظـهـر از وطـن یـا محل اقامت سفر كردید، روزه ى آن روزِ شما باطل خواهد شد. اگر پیش از ظهر سفر كردید، امـا هـمـان پـیـش از ظـهـر هـم بـه وطـن یـا بـه مـحـل اقـامـت بـرگـشـتـیـد، چـنـانـچـه در حـال سـفـر چـیـزى نـخورده باشید، بعد از برگشتن مى توانید نیت روزه كنید و آن روز را روزه باشید. مثل این كه شما فرضا پیش از ظهر، از تهران حركت كنید و به كرج بروید و بـعـد بـه تـهـران بـرگـردیـد، درحـالى كه هنوز پیش از ظهر است . اگر چیزى در این خـلال نـخـورده و نیاشامیده باشید و دیگر مفطرات را انجام نداده باشید، بعد از برگشتن به تهران ، چنانچه نیت روزه كردید، روزه تان درست است .
البته در حال سفر، نیت روزه نمى شود كرد. در حالى كه مى روید و برمى گردید، شما روزه نـیـسـتـیـد. روزه در سفر، حرام است . اگر چیزى هم خواستید بخورید، مى توانید؛ در سفر اشكالى هم ندارد. لیكن اگر برگشتید و چیزى نخورده بودید، مى توانید روزه تان را تا شب بگیرید.
كسانى كه روز ماه رمضان ، به خاطر بیمارى یا سفر و یا هر دلیلى دیگر، روزه نیستند، مـناسب و مقتضى و شاید مستحب است كه سیر غذا نخورند وشكمشان را از غذا پر نكنند؛ مگر ایـن كـه از لحـاظ بـیـمـارى ، احتیاج به این معنا باشد. بهتر این است كه روز ماه رمضان ، حـتـى كسانى هم كه روزه نیستند، به قدر ضرورت بخورند و بیاشامند و نه بیشتر، تا حیثیت ماه رمضان ، از این جهت هم حفظ بشود.(3)

در همه ى شؤونِ روزه باید دقت كرد

اول و دوم از مـبـطـلات روزه ، خـوردن و آشامیدن است ، اگر عمدا انجام بگیرد. حالا اگر آب دهـان جـمـع بـشـود، آیـا فـرو دادن آن اشـكـالى دارد و آشـامـیـدن یـا خـوردن كـه مـبـطل روزه است محسوب مى شود؟ جواب این است كه نه ؛ ولو آب دهان ، به خاطر یادآورى غـذا در دهـان جـمـع شـده بـاشـد. اگـر اخـلاط سـیـنـه یـا غـیـر سـیـنـه ، داخـل آن مـحـوطـه اى كـه بـه آن دهـان گـفـتـه مـى شـود، وارد گـردد، فـرو دادن آن اشـكـال دارد و مـبـطـل روزه اسـت . اگر خرده ها و ذره هاى غذا، در لابلاى دندان مانده باشد، بـعـد ایـنـهـا روى زبـان شـمـا بـیـایـد و عـمـدا فـرو بـدهـیـد، مـبـطـل روزه اسـت و در حـكـم خـوردن مـى بـاشـد. حـتـى اگـر كـسـى مثل خیاط كه نخ خیاطى را داخل دهان كرده و آن را با آب دهان آغشته نموده ، بیرون بیاورد و طـبـق عـادت ، دوبـاره هـمـان را داخـل دهان ببرد، اشكال دارد. البته این درصورتى است كه رطـوبـتـى كـه بـه آن نـخ خـیـاطـى مـتـصـل مـى شـود، رطـوبـت قابل توجهى باشد كه نتوانیم بگوییم در داخل رطوبت دهان ، گم شد و احساس نشد.
غـرض ایـن اسـت كـه در روز مـاه رمـضـان كـه قـرار اسـت شـمـا نـخـوریـد و نیاشامید باید كـمـال دقـت و مـراقـبـت بـشود، تا این نخوردن و نیاشامیدن ، به وجه درست و با دقت انجام بگیرد. در همه ى شؤونِ روزه ، همین دقت لازم است .(4)

احكام سفر در ماه مبارك رمضان

طـى مـسـافـتـى بـه قـدر هـشـت فـرسـنـگ ، مـوجـب مـى شـود كـه نـمـاز انـسـان در حـال سفر، قصر بشود و روزه هم برداشته شود. البته ، چه به صورت مستقیم این سفر هـشـت فـرسـنـگ طـى بـشـود ـ یـعـنـى در حـدود 44 یـا 45 كیلومتر ـ و چه به صورت رفت وبرگشت هشت فرسنگ بشود؛ یعنى چهار فرسنگ بروید و همان راه ، یا به قدر آن راه را بـرگـردیـد. ایـن را هـمـه مـى دانـنـد كـه اگـر در مـاه مـبارك رمضان ، كسى سفر كرد ـ با شرایطى كه دارد ـ و این مقدار فراسخ را رفت ، روزه از او برداشته است . یعنى طبق نظر شیعه ، روزه در حال سفر حرام است . البته اهل سنت هم در سفر، روزه را واجب نمى دانند، اما حـرام هـم نمى دانند و مى گویند، مى شود انسان در سفر روزه بگیرد. علماى شیعه معتقدند كه نه ، در حال سفر روزه جایز نیست .
حالا اگر این سفر بخواهد تحقق پیدا كند، شرایطى دارد كه در رساله ها آن را مفصلا ذكر كرده اند. یكى از شرایطى كه من امروز خواستم عرض كنم ، این است كه انسان باید از حد تـرخـص خـارج گـردد، تـا احـكـام سـفر مترتب شود. فرض ‍ كنید شما از شهرى كه در آن سـاكـن هـسـتـیـد، یـا قصد اقامه ى ده روز كرده اید، مى خواهید روز ماه رمضان به مسافرت بـرویـد. مـادامـى كه از حد ترخص خارج نشده اید، اگر نماز خواندید، حق ندارید شكسته بخوانید و حق ندارید روزه تان را بشكنید. وقتى از حد ترخص عبور كردید و گذشتید، آن وقـت احـكـام سـفـر، بـار خـواهـد شـد. حد ترخص هم این است كه شما به جایى برسید كه دیوارهاى شهر را دیگر نبینید و شبح شهر در آن جا دیده نشود.
بعضیها وقتى مى خواهند در روز ماه رمضان مسافرت كنند، مثلا ساعت هشت صبح قصد دارند سـفـر بـروند، چون مى دانند كه بعد از سفر، روزه ى آنها شكسته خواهد شد، از صبح كه هـنـوز سفر نرفته اند، احكام روزه را دیگر بر خودشان مترتب نمى كنند. صبح مى نشینند صـبحانه مى خورند و هنوز سفر شروع نشده ، یا از حد ترخص خارج نشده ، آثار سفر را بـار مـى كـنـنـد! این ، درست نیست . آن روزى كه شما قصد دارید مسافرت كنید، هنوز روزه هـسـتـیـد. بـعد از آن كه اذان صبح گفته شد، شما صائم هستید و تا وقتى كه سفر شروع نـشده است و از حد ترخص خارج نشده اید، حق ندارید هیچ یك از مبطلات را انجام بدهید.(5 )