فهرست کتاب


امام خمینی(رضوان الله تعالی علیه) و سلوک در تقدیر توحیدی زمانه

اصغر طاهرزاده

عقلی که برای حضور در آینده نیاز است

جواب بنده به عزیزانی که متوجه حضور تاریخ توحیدی در این زمانه نیستند آن است که اول بگو چه درکی از زمانه‌ی خود داری، تا بگویم آیا در آینده‌ی تاریخ حضور داری یا نه. اگر هنوز ماورای آنچه در مقابل چشمانت هست چیز دیگری نمی‌بینی، نمی‌توانی در آینده حاضر باشی.
امروز برای حضور در تاریخ توحیدی، عقلی نیاز است که آن عقل نه‌تنها عقل ریاضی و کمّیت‌گرا نیست، حتی عقل انتزاعی و مفهوم‌گرا نیز نمی‌باشد. عقلی نیاز است که باید به کمک آن خدا را و تقدیرات الهی را و اسمای حسنای او را احساس کنیم. قرآن در آیه‌ی 180 سوره‌ی اعراف پس از آن‌که فرمود همه‌ی اسمای حسنا از آنِ خدا است و با نظر به اسمای حسنا به او رجوع کنید، می‌فرماید: آن‌هایی را که از نظر به اسمای الهی پهلو تهی می‌کنند و فاصله می‌گیرند، رها کنید، آن‌ها به زودی جزای این کارشان را خواهند دید.(114) زیرا با عقلی در این عالم زندگی می‌کنند که آن عقل به حضور خدا و تقدیرات الهی نظر ندارد و صاحبان آن عقل عملاً به باطل نظر می‌اندازند و به جای آن‌که ظلمات کفر زمانه را به نور اسمای الهی درک کنند، به سوی ظلمات زمانه جذب می‌شوند و به همین جهت فرمود به زودی نتیجه‌ی کارشان را می‌یابند.
تا ما احساس نکنیم ظلمات دوران، ظلماتی است که می‌توانیم با نور تاریخ توحیدی انقلاب اسلامی از آن عبور کنیم، خداوند توفیق شخصیت توحیدی را به ما نخواهد داد و نمی‌توانیم امیدوارانه در تاریخِ حضور توحید الهی حضور یابیم و با آن متحد شویم و این بزرگ‌ترین محرومیت این دوران است.
ما برای این‌که گرفتار محرومیت بزرگ این دوران نگردیم حضور دیگری غیر از حضوری که مدرنیته برای ما تعریف کرده می‌خواهیم که با عقل و احساس دیگری می‌توانیم آن حضور را درک کنیم و همه‌ی تأکید بنده در این جلسات آن است که آن عقل با رجوع به شخصیت قدسی و اشراقی حضرت امام خمینی(ره) به ما برمی‌گردد، هرچند روشنفکران مذهبی از یک طرف و اصول‌گرایی سنتی از طرف دیگر هنوز در پذیرفتن این سخن، این پا و آن پا می‌کند و می‌پرسند چگونه؟ با همه‌ی ابهاماتی که بحث دارد نظرم این است که این بحث یک بحث عملی و حضوری است و به جای سؤال از آن، باید به موضوعی که اشاره می‌شود نگاه کرد، جای سؤال‌کردن نیست.
اگر کسی به جای دیدنِ چیزی که باید دید، از آن چیز سؤال کند در واقع دارد با مفهوم زندگی می‌کند و به قول معروف در ذیل ارسطو قرار دارد، ما معتقدیم تاریخِ امروزِ مدرنیته ادامه‌ی ارسطو است و ما را در مفاهیم نگه می‌دارد، در حالی‌که با عبور از مفاهیم و حضور در عالم وجود، چهره‌ی حقیقت نمایان می‌شود. همین‌طور که اگر به جای نظر به خدا دائماً بپرسیم خدا چگونه است، هیچ بهره‌ای از اُنس با خدا نمی‌بریم. برای نظر به سنت توحیدی حضرت حق نیز اگر از چگونگی آن سؤال کنیم هیچ بهره‌ای از حضور در تاریخ توحیدی زمانه نمی‌بریم و گرفتار بی‌تاریخی می‌گردیم.
حضرت امام خمینی(ره) نظر به تاریخ جدیدی دارند که به قول خودشان فوق مسجد و مدرسه است و با اشاره به تاریخ جدید راه‌کار به ما نشان می‌دهند. ابتدا لازم است به این آگاهی رسیده باشیم که حضرت امام(ره) یک نوع حضور متعالی را در این تاریخ حس کردند و می‌دانند کاری شروع شده و دارد جلو می‌رود و ما را دعوت می‌کنند که در این حیات و حضور متعالی قرار بگیریم که ملاحظه کردید چگونه نگاه ایشان درست بود و کارشان جواب داد و خیلی هم خوب جواب داد و معلوم شد ایشان درست تشخیص داده بودند که نه‌تنها شاه رفتنی است بلکه قرن، قرن سقوط ابر قدرت‌ها است و شرایط حاکمیت اسلام فراهم شده است. یکی از فضلای حوزه می‌فرمایند:
«از همان ابتدا برخی افراد کوته‌نظر حتی از میان حوزه‌های علمیه بانگ برآوردند، تشکیل حکومت کجای اسلام آمده و...؟ امام در پاسخ فرمودند: به کدام اسلام استناد می‌کنید؟ و از همان ابتدا مقصود و مقصد خود را شفاف کردند و فرمودند: حکومت و این حرف‌ها در اسلام هست اما کدام اسلام؟ امام حرکت خود را مبتنی براسلام ناب محمدی (ص)گذاشت و اسلامی را که مورد استناد آقایان بود اسلام استکباری و اسلام استثماری و... نامید - و بعدها فرمودند اسلام آمریکایی- ایشان برای بیان تفاوت اسلام ناب محمدی(ص) و اسلام آمریکایی به مثال مشهوری اشاره کردند که در دوره‌ی استعمار انگلیس وقتی که کشورهای اسلامی مستعمره بودند و سفیر کبیر انگلیس در ایران همه‌کاره بود و حتی بر شاه حکومت می‌کرد، روزی سفیر با همراهانش ازمحله‌ای عبور می‌کرد صدای اذان به گوشش خورد دید کسی رفته بالای مناره. آقای سفیر از مشاور ایرانی خود سوال کرد ایشان چی می‌گفت؟ آقای مشاور شروع کرد فلسفه‌ی اذان را توضیح دادن؛ سفیر حوصله نکرد گفت: خلاصه کن، این چیزی که این طرف اون بالا می‌گفت برای منافع بریتانیای کبیر ضرری دارد یانه؟ مشاور گفت: خیر! سفیر گفت: پس بگذارید آنقدر بگوید تا حلقومش پاره شود!!! امام ضمن اشاره به این مثال بیان فرمودند که تفاوت اسلام ناب محمدی(ص) با اسلام استکباری همین است، آن اسلام نه تنها برای منافع ابرقدرت‌ها ضرری ندارد بلکه موجب منافع آن‌ها می شود.»(115)
اسلامی که خداوند در همه‌ی دوران‌ها اراده کرده، اسلامِ نفی صورت‌های گوناگون شرک است و امروز آن اسلام به صورتی که مربوط به این تاریخ است در شخصیت حضرت امام خمینی(ره) با تحقق انقلاب اسلامی ظهور کرده و غفلت از آن انقلاب، غفلت از اسلام است.

رابطه‌ی انقلاب اسلامی با تاریخ‌سازی حکمت متعالیه

حضرت امام خمینی(ره) در عین آن‌که بر تحقق حکومت اصرار داشتند ولی حکومت را ظهور اسماء الهی در روابط انسانی می‌دانستند و سخت به حضور دین در تاریخ و در روابط بین انسان‌ها معتقد بودند و بر آن تأکید می‌کردند و در راستای تحقق چنین هدفی ملاصدرا را به صورت‌های گوناگون و با تعبیرات خاصی توصیف می‌کنند، از جمله این‌که می‌فرمایند: «و ما ادراک مَا الْملاصدرا». یا می‌فرمایند: «صدر الحکماء والمتألهین و شیخ عرفای کاملین». این تجلیل‌ها در رابطه با نگاهی است که حضرت امام به استعداد حکمت متعالیه برای تحقق حیات تاریخی اسلام دارد. امام می‌دانند حکمت متعالیه حکمت تاریخ‌سازی است. بنده در همین رابطه می‌خواهم باب این بحث را با شما باز کنم که اگر ما بخواهیم وارد تاریخ جدید بشویم نمی‌توانیم نسبت به حکمت متعالیه بی‌تفاوت باشیم و نمی‌توانیم موضوع حکمت متعالیه را ساده بگیریم. در کتاب سلوک ذیل شخصیت امام خمینی(ره) عرایضی در این مورد داشته‌ام و جا دارد آن موضوع را در آن‌جا با دقت دنبال بفرمایید. شما با اعتقاد به وجود مقدس امام زمان(عج) و ظهور آن حضرت برای تحقق تمدن و تاریخ آینده، عملاً تقابل با فرهنگ مدرنیته را کلید زده‌اید و تقابل ما با مدرنیته به جهت اعتقاد به انقلاب مهدوی است. و در همین راستا ما رویکرد غرب به عالم و آدم را نمی‌پذیریم، چون نحوه‌ی دیگری از زندگی را می‌شناسیم که در عین الهی‌بودن قابل تحقق در این دنیا است.
اگر موضوع مهدویت را نتوانید به عنوان نظر به امامی که حیّ و حاضر است اثبات کنید، تمام مهدویت می‌شود یک باور خیالی و واردشدن در سوبژکتیویته‌ای که هیچ رجوعی به واقعیت ندارد. یک امام زمان خیالی که هرکس می‌تواند با او خوش باشد و بقیه را نیز به او دعوت کند بدون آن‌که دغدغه‌ی حضور جدّی او را در آینده‌ی تاریخ خود داشته باشد. این‌طور نظر به حضرت مهدی(عج) داشتن، خیلی خطرناک است و عملاً مهدی(عج) واقعی را که حیّ و حاضر است از ما می‌گیرد. با همین روحیه‌ی خوش‌بودن با مهدی خیالی دکتر سروش با تمام مثنوی مأنوس خواهد بود و با پیغمبرِ خیالی خود -که از نظر او به عنوان پیامبر، واقعیت خارجی ندارد- زندگی می‌کند، چون می‌خواهد فقط با آن خوش باشد، اصلاً کاری ندارد که در بیرون از ذهن‌ها هست یا نیست.(116) سوبژکتیویته یعنی این و بهتر است که عزیزان این روح و روحیه را بشناسید تا جایگاه اصالت وجودی که جناب ملاصدرا مطرح می‌کند روشن شود و متوجه شوید چرا ملاصدرا بر «وجود» به عنوان یک حقیقتِ تشکیک‌بردار تأکید دارد و از اصالت‌دادن به مفهوم و ماهیت ما را می‌رهاند تا از دام سوبژکتیویته و زندگی با خیال برهاند و ما را به «وجود» که عین کمال است متصل کند تا واقعاً از نظر وجودی و کمالی شدت پیدا کنیم.
وقتی شما وارد فرهنگ غربِ امروز می‌شوید به‌کلی جا می‌خورید که چگونه همه‌ی مردم تلاش‌شان آن است تا با عقایدی بهداشتی و به ظاهر زیبا خوش باشند. با عقایدی که هیچ دغدغه‌ای برای واقعی‌بودن آن در خارج ندارند. معلوم است اگر دغدغه‌ی واقعی‌بودن در ما نباشد و سعی کنیم با خیالات خود خوش باشیم و آرام بگیریم و زندگی را همین بدانیم و بس، حتماً ما هم به همین غرب می‌رسیم و این‌که بشر تنها باید تلاش کند با تعاملی که با خود پیدا می‌کند روانش را آرام نماید، حتی اگر توانست در عین عدم باور به نبوت حضرت محمد(ص) با آن حضرت یک نوع تعامل روحی داشته باشد و با او خوش باشد و او را بزرگ بشمارد. مگر آقای سروش نمی‌گوید حضرت محمد(ص) می‌پنداشت پیامبر است. خوب حالا به نظر شما اگر کسی می‌پندارد پیامبر است باید به او ایمان آورد یا نه؟! ما چون برای باورهایمان دغدغه‌ی واقعیت داریم به چنین کسی که می‌پندارد پیامبر است، ایمان نمی‌آوریم اما اگر کسی سوبژکتیویته را پذیرفته باشد به او ایمان می‌آورد و با او و با سخنان او در یک تعامل روحی قرار می‌گیرد. مثل تعامل با مولوی و یا شکسپیر، بدون آن‌که بخواهد قدمی از عالم ذهنی و خیالی که برای خود ساخته، بیرون بگذارد. این غیر از آن رجوعی است که شیعیانِ حضرت سید الشهداء(ع) به آن حضرت می‌کنند و با امام خود مأنوس می‌شوند، چون آن‌ها اولاً: متوجه فطرت خود به عنوان جنبه‌ی بالقوه‌ی خود می‌باشند. ثانیاً: امام را صورت فعلیت‌یافته‌ی فطرت خود می‌نگرند و به همین جهت امام را از خود می‌دانند و فدای امام می‌شوند تا خودِ مادون را در مقابل خودِ مافوقِ خود قربانی کرده باشند. امام حسین(ع) را مظهر انوار جامع اسماء الهی می‌دانند نه این‌که عزاداری آنان برای آن حضرت صرفاً جنبه‌ی ذهنی داشته باشد.
از یک جهت توصیه‌ی بنده آن است که؛ غرب و مبنای فکری آن را مورد مطالعه قرار دهید و از جهت دیگر، عرض می‌کنم مواظب باشید گرفتار نگاه غربی به عالم و آدم نشوید. لازم است عمق سوبژکتیویته s(ع)bjectivity را بفهمید، مشروط به این‌که در فهمِ اصالت وجود به عنوان یک حقیقت تشکیکی، فربه شده باشید، چون ممکن است قصه‌ی شما قصه‌ی آن کسی شود که رفته بود آب بیاورد، آب او را برده بود و ما از این نوع افراد کم نداریم.
می‌خواهم عرض کنم؛ امام زمانی که شما بحمداللّه به عنوان یک وجود متعالی و واسطه‌ی فیض بین ارض و سماء، معتقد به وجودشان هستید، بدون نظر به اصالت وجود، قابل اثبات برای طرف مقابل نیست و نمی‌توانید تمدنی را که می‌خواهید در زیر سایه‌ی مهدویت بنا کنید، درست معرفی نمایید. امروز از یک طرف بدون طرح مهدویت نمی‌توانیم تمدنی را که مدّ نظر داریم پایه‌گذاری کنیم و از طرف دیگر نمی‌توانیم بدون اصالت وجودی که ملاصدرا با طلوع غربِ مبتنی بر سوبژکتیویته مطرح کرد، مهدویت را اثبات و از غرب عبور نماییم. راه‌کارِ تقابل با غرب، تأکید بر اصالت وجود است و اگر خداوند در آن زمان آن بصیرت را به قلب ملاصدرا الهام نفرموده بود ما امروز در مقابل غرب در زیر سایه‌ی نظر به حضرت مهدی(عج) امکان به‌وجودآوردنِ تمدنی را که مدّ نظر داریم، نداشتیم، هرچند می‌پذیرم عرایضم احتیاج به توضیح دارد و باید با ارائه‌ی مقدمات مناسب به این نتیجه‌ای که مطرح کردم رسید. با این‌همه با اندکی تأمل بر روی نگاه غرب به عالم و آدم بر اساس سوبژه‌کردن همه‌چیز بعد از رنسانس از یک طرف و اصالت وجودِ ملا صدرا از طرف دیگر می‌توان متوجه بود اصالت وجود دقیقاً در مقابل تبلیغات مستشرقین غربی که در دربار صفوی رفت و آمد داشتند و ملاصدرا متوجه اصل حرف آن‌ها بوده، ارائه گردیده است. ملاصدرا با آن نبوغ و هوش سرشارش خیلی زود فهمید تاریخ با حضور دکارت عوض شده و تاریخی که در آن علم و عمل متحد بود به حاشیه رفته و علم معنای دیگری پیدا کرده و غربی شروع شده که در نگاه آن، دانایی عین عمل نیست. تقید به عبودیت در ذیل ایمان به وجود خدا در محاق خواهد رفت تا آن‌جا که آن فرهنگ در اوج خود از طریق «پوپر» بحث جدایی «هست» از «باید» را مطرح کرد و پیوند بین «وجودِ حق» و «حضور اوامر حق» در زندگی بشر از هم گسست. زیرا باوری از خداوند مطرح شد که تنها کافی است در ذهن خود به آن خدا باور داشته باشی ولی درک لوازم آن باور، کار انسان بصیری چون ملاصدرا بود تا ثابت کند هویت هست‌ها عین تعلّق به هستِ مطلق است و این تعلّق در موطن روح انسانی با عبودیت و پذیرفتن بایدهای الهی از واقعیت و هستِ انسان جدایی‌ناپذیر است.
این‌که تعجب می‌کنید چگونه قبلاً اگر عالم یا دانشمندی مطلبی را اثبات می‌کرد دیگر دغدغه‌ی عملِ مطابق آن نبود بلکه آن علم به خودی خود عمل را به همراه می‌آورد، به جهت آن بود که روحی مثل روح مدرنیته در آن زمان حاکم نبود و ملاصدرا تاریخی را که منجر به سوبژکتیویته می‌شد خوب فهمید. سوژه یعنی آنچه که در ذهن من است، «من» را تشکیل می‌دهد، «من» همان دانایی‌ام هستم. در صورتی‌که دانایی در عمل معنا داشت و عالم بی‌عمل مورد تنفر بود.
مهدویتی که در واقع ادامه‌ی تشیع است با این تفکری که ملاصدرا مطرح می‌کرد از خطر سوبژه‌شدن رهید و شیعه در ذیل اعتقاد به اصالت وجود، با غرب هم‌زبان نخواهد شد، چون می‌تواند ثابت کند مهدی(عج) یک حقیقت وجودی است که به عنوان خلیفه‌ی بالفعل خداوند جامع همه‌ی کمالات الهی می‌باشد. این عقیده با اصالت ‌وجود، قابل طرح برای عقل بشریت است. شما اگر امروز اصالت وجود را به میدان نیاورید، مهدویت تنها یک باور خواهد شد که عده‌ای آن را پذیرفته‌اند و عده‌ای هم آن را نپذیرفته‌اند، بدون آن‌که این دو رجحانی بر همدیگر داشته باشند. در نهایت می‌توان گفت: اعتقاد به مهدویت باور خوبی است. مثل آن‌که فویرباخ در مورد خدا و معاد می‌گوید که البته خدا و معادی نیست ولی باورهای خوبی است. این همان سوبژه‌شدن عقاید است. حضرت امام خمینی(ره) با تأکید بر روی مکتب ملاصدرا و اصالت وجود، متوجه هستند تاریخی که با توحید شروع شده نیاز به چنین پشتوانه‌ی فلسفی دارد.
توصیه‌ی بنده آن است که عزیزان متوجه باشند بهترین نحوه‌ی زندگی وقتی شروع می‌شود که بتوانید اندیشه‌ی خود را به تقدیری که در عالم جاری شده گره بزنید و بیرون از تاریخ زندگی نکنید وگرنه در خلأ و پوچی و بی هویتی گرفتار می‌شوید. در کنار زندگی در ذیل شخصیت اشراقی حضرت امام(ره)، توجه به حکمت متعالیه‌ی ملاصدرا، زندگی در تاریخی است که در مقابل ظلمات غرب نظر به تمدن مهدوی دارد. هرچند می‌دانم حضور در تاریخی که بیرون از تاریخ تجدد است کار مشکلی است و با تذکر مدام و حضور در ماوراء زمانه ممکن است. گفت:
در خلاف آمد عادت بطلب کام که من

کسب جمعیت از آن زلف پریشان کردم

ریشه‌ی بصیرت تاریخی

در رابطه با این‌که اهل ایمان وقتی متوجه حضور تقدیر الهی و شروع تاریخ جدید می‌شوند، بر خلاف فضای فرهنگ حاکم، جایگاه هر حرکتی را به‌خوبی درک می‌کنند، نظر عزیزان را متوجه آیات 18 و 19 سوره‌ی احزاب می‌کنم زیرا قرآن در این آیات نکته‌ی بسیار دقیقی را مطرح کرده است:
در سال پنجم هجری، احزاب یعنی همه‌ی جبهه‌ی کفر جزیرة‌العرب، همراه با یهودیانی که از مدینه اخراج شده بودند، در جبهه‌‌ای متحد برای از بین‌بردن اسلام به طرف مدینه آمدند و وقتی با خندق روبه‌رو شدند به مدت یک ماه مدینه را محاصره کردند، قصدشان هم این بود که کار اسلام را تمام کنند. سوره‌ی احزاب بعد از جنگ احزاب برای بازخوانی آنچه در این یک‌ماه گذشت، نازل شد. قرآن خطاب به مسلمانان می‌فرماید: ما شما را با باد و لشکریانی که «لَمْ تَرَوْها» آن‌ها را نمی‌دیدید، مدد کردیم. و بالاخره «وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِینَ كَفَرُوا بِغَیْظِهِمْ لَمْ یَنَالُوا خَیْرًا... »(احزاب/25) و خداوند کفار را در عین آن‌که ناراحت بودند از این‌که به اهدافشان نرسیدند، بازگرداند. حال قرآن آمده آن جنگ را بازخوانی می‌کند تا روشن شود در تاریخی که با ظهور اسلام شروع شد و دشمنان با آن‌همه تهدید و تحریم و محاصره به جایی نرسیدند، چه پیش آمد. مسلمانان پیروز شدند در حالی‌که نه‌تنها دشمنانِ بیرونی حتی بنی‌قریضه‌ای که با مسلمانان در داخل مدینه اتحاد داشتند، از پشت به آن‌ها خنجر زدند به طوری که پیامبر خدا مجبور شدند 500 نفر از لشکر 3000 نفری خود را وارد شهر مدینه کنند تا با بنی‌قریضه بجنگند، از طرف دیگر منافقان در درون جبهه و در بین مسلمانان روحیه‌ها را خراب می‌کردند و ضعیف‌الایمان‌ها را از ادامه‌ی کار مأیوس می‌نمودند. سوره‌ی احزاب با این آیه شروع می‌شود که «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لا تُطِعِ الْكافِرینَ وَ الْمُنافِقینَ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلیماً حَكیما» ای پیامبر با حفظ تقوای الهی کافران و منافقان را که می‌خواهند با فشار روانی تو را مجبور کنند مطابق میل‌شان تصمیم‌گیری کنی، اطاعت مکن. منافقین در گرماگرم دفاعی که مسلمانان در مقابل احزاب داشتند، جوّ ساختند «...یا أَهْلَ یَثْرِبَ لا مُقامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا... » (احزاب/13) ای اهل یثرب این‌جا نمانید، از پشت خاکریز به شهر برگردید. عده‌ای از مسلمانان که همان ضعیف‌الایمان‌‌ها بودند و قرآن تعبیر «الَّذینَ فی قُلُوبِهِمْ مَرَض » را در موردشان به‌کار برده و علامه طباطبایی(ره) می‌فرمایند این‌هایی که قرآن در موردشان می‌فرماید در قلب‌هایشان مرض بود، همان ضعیف‌الایمان‌ها بودند. آن‌ها به خدا و نبوت پیامبر(ص) اعتقاد داشتند اما به تمدن اسلامی در مقابل تمدن جاهلیت معتقد نبودند، به همین جهت یک نحوه نزدیکی با منافقان و کفار در خود احساس می‌کردند و لذا به‌راحتی تحت تأثیر منافقان قرار می‌گرفتند و دل به جنگ نمی‌دادند. در این فضا قرآن می‌فرماید: مؤمنین واقعی وقتی با تهدید و محاصره‌ی احزاب روبه‌رو شدند متوجه گشتند آن وعده‌ای که خداوند در تحقق تاریخِ توحید داده، در حال وقوع است. در فضایی که همه متحد شدند تا مسلمانان را به تاریخ گذشته برگردانند و همه‌چیز حکایت از این می‌کرد که مسلمانان شکست می‌خورند، عده‌ای به جهت بصیرت تاریخی، چیز دیگری می‌دیدند. می‌فرماید: «وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِیمَانًا وَتَسْلِیمًا»(احزاب/22) و چون مؤمنین با احزاب روبه‌رو شدند گفتند این همانی است که خدا و رسولش وعده داده و خدا و رسولش راست گفتند و در این رابطه بر آن‌ها چیزی افزوده نشد مگر ایمان و تسلیم. چون آن‌ها متوجه بودند بستر حضور اسلام در آن تاریخ، تقابل جدّی اسلام با مجموعه‌ی کفر است و از این طریق حضور تاریخی اسلام شروع می‌شود.
کافی است شما اعتقاد داشته باشید زمانه،‌ زمانه‌ی تحقق تمدن اسلامی است و لذا جایگاه هر پیش‌آمدی را که در تقابل با تمدن اسلام رخ می‌دهد می‌توانید درست تشخیص دهید و ملاحظه کرده‌اید بعد از جنگ احزاب دیگر جنگی که لازم باشد مسلمانان از خود دفاع کنند نداشتند و در جنگ سرنوشت‌ساز احزاب هم همین‌ اندازه کافی بود که مسلمانان اعتقاد به حضور تاریخی خود داشته باشند و تحت تأثیر آن‌هایی که هنوز در گذشته زندگی می‌کردند قرار نگیرند. خداوند در آیه‌ی 18 سوره‌ی احزاب ما را متوجه معوّقینِ بی‌تاریخ می‌کند که بعد از شکست احزاب باز باور نمی‌کردند احزاب رفته‌اند زیرا هنوز در گذشته زندگی می‌کردند و از این جهت در اوج بی‌فکری بودند. می‌فرماید: «قَدْ یَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقینَ مِنْكُمْ وَ الْقائِلینَ لِإِخْوانِهِمْ هَلُمَّ إِلَیْنا وَ لا یَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلاَّ قَلیلاً» خداوند معوّقینِ شما را که نظر به گذشته دارند می‌شناسد و نیز آن‌هایی را هم که به برادرانشان که در دفاع شرکت کرده‌اند می‌گویند به سوی ما بیایید و خودشان آن طور که لازم است در دفاع شرکت نمی‌کنند، می‌شناسد.
«معوّقین» تعبیر دقیق و لطیفی است برای افرادی که می‌خواهند ما را به عقب برگردانند تا از حیاتی که با نور اسلام شروع شده فاصله بگیریم و با این‌که در بین رزمندگان قرار داشتند و قیافه‌ی حزب‌اللهی و انقلابی هم ممکن است به خود بگیرند ولی «وَ لا یَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلاَّ قَلیلاً» برای آن‌که بخواهند تاریخ کفر را عوض کنند به طور جدّی وارد مقابله با دشمن نمی‌شوند. و در ادامه می‌فرماید: «أَشِحَّةً عَلَیْكُمْ فَإِذَا جَاء الْخَوْفُ رَأَیْتَهُمْ یَنظُرُونَ إِلَیْكَ تَدُورُ أَعْیُنُهُمْ كَالَّذِی یُغْشَى عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُم بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَیْرِ أُوْلَئِكَ لَمْ یُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ یَسِیرًا»(احزاب/19) نسبت به شما بخل می‌ورزند و چنانچه خطری برای جامعه‌ی اسلامی پیش آید این‌ها آنچنان می‌ترسند که شما می‌بینید مثل کسی که در حال احتضار، مرگ او را احاطه کرده، به شما می‌نگرند، پس چون خطر و ترس برطرف شود با انواع سخنان و تحلیل‌ها به شما طعنه می‌زنند. این‌ها چون دل در گرو تمدن گذشته دارند برایشان سخت است که شما موفق شوید. می‌فرماید: معوّقین با این‌که از نظر عباداتِ فردی ایمان آورده بودند و مطابق شریعت اعمال فردی خود را انجام می‌دادند، ولی به‌واقع ایمان نیاورده‌اند و در نتیجه بهره‌ای از اعمالشان برایشان نمی‌ماند، همه‌ی آن اعمال را خدا حبط می‌کند و این استبعادی ندارد و برای خدا آسان است.
ملاحظه می‌فرمایید که در دل آیه‌ی فوق آنجا که می‌فرماید: «فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ» خبر از رفتن تحریم‌ها و تهدیدها می‌دهد. این‌که مقام معظم رهبری«حفظه‌اللّه» می‌فرمایند: مطمئن باشید شما پیروزید، به استناد این نوع آیات است که هر تهدیدی که جبهه‌ی کفر بر جبهه‌ی توحیدی اعمال کند حتماً رفتنی است، هرچند بعد از رفع تهدید و تحریم با انواع طعنه‌های تیز و شمشیرگونه عقده‌گشایی خواهند کرد. این طعنه‌زنندگان کسانی‌اند که به ظاهر در کنار شما هستند ولی تقابل جدّی با جبهه‌ی کفر ندارند و در صدداند شما را به زیر یوغ فرهنگ کفر برگردانند.
عرض بنده از طرح این چند آیه آن است که متوجه باشید در بین شما جریانی است که نمی‌پذیرد تاریخ جدیدی بیرون از اردوگاه کفر و استکبار، شروع شده و چشم دیدن پیروزی‌های شما را که می‌خواهید تاریخ توحیدی را به فعلیت برسانید، ندارند و به تعبیر قرآن: «أَشِحَّةً عَلَى الْخَیْرِ» نسبت به خیری که به شما می‌رسد بخل دارند. می‌فرماید تصور نکنید چون این‌ها کنار شما بوده‌اند به آرمان‌های شما ایمان داشته‌اند و اعمالشان مورد قبول خداوند است، خیر، این‌ها چون به حاکمیت کفر و به ادامه‌ی حاکمیت آن فرهنگ راضی بوده‌اند و تقابل جدّی با آن فرهنگ و تمدن نداشته‌اند، نه ایمان‌شان قبول است و نه اعمال‌شان برایشان ثمری خواهد داشت. «فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ» شما با دقت در این قسمت از آیه می‌فهمید جهت‌گیری آن‌ها با آن‌همه سابقه‌ی فعالیت، پوچ و بی‌ثمر بوده چون تاریخ توحیدی را به رسمیت نمی‌شناسند و هنوز چشم‌ها به ابوسفیان است. عجیب آن نکته‌ای است که در آیه‌ی 20 سوره‌ی احزاب به میان آورده و می‌فرماید: «یَحْسَبُونَ الْأَحْزابَ لَمْ یَذْهَبُوا وَ إِنْ یَأْتِ الْأَحْزابُ یَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بادُونَ فِی الْأَعْرابِ یَسْئَلُونَ عَنْ أَنْبائِكُمْ وَ لَوْ كانُوا فیكُمْ ما قاتَلُوا إِلاَّ قَلیلاً» آن گروهی که در کنار شما هستند و به ظاهر ایمان آورده‌اند ولی باور به حضور تاریخی اسلام ندارند، با این‌که احزاب از محاصره‌ی مدینه دست برداشته و رفته‌اند، باورشان نیامده که احزاب رفته‌اند. چون هنوز در تاریخ گذشته زندگی می‌کنند.