فهرست کتاب


شرح زیارت جامعه کبیره (ترجمه الشموس الطالعه)

علامه سید حسین همدانی درود آبادی‏ محمد حسین نائیجی‏

در معنای حق و صدق

فرمود:
و شأنکم الحق و الصدق و الرفق
در قاموس آمده: حق از اسماء و یا از صفات خداست و نیز به معنای قرآن و ضد باطل و امری که قضاء به آن تعلق گرفته و عدل و اسلام و مال و ملک و موجود ثابت و صدق و مرگ و حزم و نیز مفرد حقوق است.
گویم: تحقیق این است که حق به معنای موجود ثابت است و این معانی یاد شده برای حق به این اعتبارات که در قبال اضداد خویش ثابت است و معنای صدق در و الصادقون بیان شده است، و رفق این است که مردم را به آرامی و آرام آرام به سلوک راه پروردگار عالمیان وادار کنند. نه این که به یک باره بر ایشان چنین باری را بگذارند.
در کافی(1554) از امام باقر و یا صدق (علیهما السلام) روایت شده است که فرمود: ان الله رفیق یحب الرفق و من رفقه بکم تسلیل أضغانکم و مضادة قلوبکم و انه لیرید تحویل العبد عن الأمر فیترکه علیه حتی یحوله بالناسخ کراهیة تثاقل الحق علیه؛ یعنی: خدای - تعالی - خود به نرمی و آرامی رفتار می کند و نرمی و آرامی را دوست دارد. یکی از موارد رفق و مدارا کردن خداوند این است که کینه ها و ضدیت بین دلهای شما را آرام آرام برطرف می سازد. چه این که وقتی می خواهد بنده را از باطل به حق سوق دهد او را در آن باطل وا می گذارد تا چیزی را که آن باطل را نسخ می کند باعث بیرون رفتن از باطل به سوی حق شود، زیرا دوست ندارد که حق بر او دشوار و سنگین باشد.
و نیز در کافی از امام صادق (علیه السلام) در همین معنا روایتی وارد شده، آن روایات در الفاظ و معنا اندکی تفاوت با روایت بالا دارد، از جمله آن این است که ائمه (علیهم السلام) حقیقت را از کسی که نمی تواند تحمل کند می پوشاند و تنها برای کسانی که می توانند حقیقت را بپذیرند بیان می نمایند. چنان که پاسخ های گوناگون در جواب از سوال پرستش کنندگان مختلف به اندازه قابلیت هر یک در فهم و ادراک است. چنان که در بسیاری از روایات مشاهده می شود.
و فرمود:

و قولکم حکم و حتم

حکم به ضم، قضا و حتم و وجوب است، یعنی خداوند حکم کرده و لذا باید از آن پیروی کرد. فرمود: أطیعوا الله و أطیعوا الرسول و أولی الأمر منکم(1555)
امام هادی (علیه السلام) فرمود:

و رأیکم علم و حلم و حزم

رأی اعتقاد است و مراد از آن اعتقادی است که دل با آن پیوند داشته باشد.
علم کلید معلوم است. و در خزائن العلم از آن سخن گفتیم.
حلم نگاه عقل به مراتب نازله خود می باشد و در منتهی الحلم از آن بحث کردیم.
حزم تصرف و انجام امور با اطمینان است.
مراد این است که هر چه را که دلهای شما بدان پیوند کرده و اعتقاد بدان پیدا کردید - و این اعتقاد هم ناشی از القاء روح القدس است - و سپس بدان فتوی دادید. این چنین فتوایی عقلانی است و شاخه های آن هر کجا یافت شود و به آن چنگ زده شود باعث نجات از هلاکت شده و خیر فراوان را در پی دارد.