فهرست کتاب


شرح زیارت جامعه کبیره (ترجمه الشموس الطالعه)

علامه سید حسین همدانی درود آبادی‏ محمد حسین نائیجی‏

و عادتکم الاحسان

عادت انجام دادن مکرر یک چیز به طوری که سجیه و طبیعت شخص گردد. و مراد از احسان همان است که در حدیث نبوی آمد، فرمود: الاحسان أن تعبد الله کأنک تراه فان لم تکن تراه فانه یراک؛ یعنی: احسان این است که خداوند را به گونه ای بپرستی که گویی او را می بینی و اگر تو او را نمی بینی، خداوند تو را می بیند. پس مراد این است که شما چندان یاد خدا کردید که هرگز در هیچ حرکت و سکون از او غافل نمی شوید. پس آرامش شما بعد از حرمت بازگشت به طاعت است و شما خداوند را در این حرکت به سکون می بینید، چنان که حرکت شما بعد از آرامش بازگشت به طاعت است و خداوند را در این حالت نیز می بینید، پس عادت شما احسان است.
و فرمود:

و سجیتکم الکرم

سجیه به معنای طبیعت است، و معنای کرم را چند سطر پیش بیان کردیم، مراد از این جمله این است که شما ذاتا دارای صفات و کمالات هستید، نه این که با زحمت به آنها رسیده باشید.

در معنای حق و صدق

فرمود:
و شأنکم الحق و الصدق و الرفق
در قاموس آمده: حق از اسماء و یا از صفات خداست و نیز به معنای قرآن و ضد باطل و امری که قضاء به آن تعلق گرفته و عدل و اسلام و مال و ملک و موجود ثابت و صدق و مرگ و حزم و نیز مفرد حقوق است.
گویم: تحقیق این است که حق به معنای موجود ثابت است و این معانی یاد شده برای حق به این اعتبارات که در قبال اضداد خویش ثابت است و معنای صدق در و الصادقون بیان شده است، و رفق این است که مردم را به آرامی و آرام آرام به سلوک راه پروردگار عالمیان وادار کنند. نه این که به یک باره بر ایشان چنین باری را بگذارند.
در کافی(1554) از امام باقر و یا صدق (علیهما السلام) روایت شده است که فرمود: ان الله رفیق یحب الرفق و من رفقه بکم تسلیل أضغانکم و مضادة قلوبکم و انه لیرید تحویل العبد عن الأمر فیترکه علیه حتی یحوله بالناسخ کراهیة تثاقل الحق علیه؛ یعنی: خدای - تعالی - خود به نرمی و آرامی رفتار می کند و نرمی و آرامی را دوست دارد. یکی از موارد رفق و مدارا کردن خداوند این است که کینه ها و ضدیت بین دلهای شما را آرام آرام برطرف می سازد. چه این که وقتی می خواهد بنده را از باطل به حق سوق دهد او را در آن باطل وا می گذارد تا چیزی را که آن باطل را نسخ می کند باعث بیرون رفتن از باطل به سوی حق شود، زیرا دوست ندارد که حق بر او دشوار و سنگین باشد.
و نیز در کافی از امام صادق (علیه السلام) در همین معنا روایتی وارد شده، آن روایات در الفاظ و معنا اندکی تفاوت با روایت بالا دارد، از جمله آن این است که ائمه (علیهم السلام) حقیقت را از کسی که نمی تواند تحمل کند می پوشاند و تنها برای کسانی که می توانند حقیقت را بپذیرند بیان می نمایند. چنان که پاسخ های گوناگون در جواب از سوال پرستش کنندگان مختلف به اندازه قابلیت هر یک در فهم و ادراک است. چنان که در بسیاری از روایات مشاهده می شود.
و فرمود: