فهرست کتاب


شرح زیارت جامعه کبیره (ترجمه الشموس الطالعه)

علامه سید حسین همدانی درود آبادی‏ محمد حسین نائیجی‏

همه خلایق ولایت را می شناسند

فرمود:
الا عرفهم
حقیقت تعریف جدا کردن شی ء به چیزی که با دیگری اشتباه نگردد، پس مراد از شناسانیدن خدا به این اصناف این است که خداوند مراتب یاد شده را به ایشان می شناساند، چنان که حضرت آدم از اسمای ملائکه ایشان را آگاهانید، یعنی همه مراتب خلق را که خداوند به آنها احاطه دارد و در ائمه (علیهم السلام) وجود دارد، و در آن وجودات شریف فعلی اند، و به همین جهت خداوند ایشان را بر همه خلایق شرافت داد و لذا هر موجودی مرتبه خود را در آنها یافت و فهمید که مرتبه وی نیز در عوالم ائمه (علیهم السلام) وجود دارد و نمی تواند مرتبه خود را با آن مقایسه کند، همانند قطره با اقیانوس، لذا در آن نشأه به ولایت ایشان اقرار و اعتراف کرده است، چنان که ملائکه برای آدم اعتراف کرده و عده ای مثل شیطان انکار کرده اند.
علت این که خداوند این سه نوع خلق را به شناسانیدن اختصاص داد این است که قبلا بیان شد که ولایت ایشان بر همه اشیاء عرضه گردید، چه این که مبدأ عالم امکان یا از اسماء نوریه است و یا از اسماء ظلمانیه و یا بالاتر از بنی آدم است، با ملک مقرب به موجوداتی که مبدأ ایشان از اسماء نوریه است و یا شیطان مرید به موجوداتی که مبدأ ایشان از اسماء ظلمانیه است اشاره کرده و با نبی مرسل و بعد از آن اشاره به قسم سوم نموده است.
بله مطلبی باقی مانده است و آن این که موجوداتی که غیر از انس و جن و فرشته باشند عقل ندارند چگونه خداوند عادل حکیم بر ایشان ولایت خود را عرضه می دارد چه برسد به این که ایشان را به آنها معرفی نماید.
پاسخ این است که مقتضای آیات و اخبار بلکه مقتضای عقل این است که هر موجودی به اندازه مرتبه خود وظیفه و تکلیفی دارد، لذا ایمان و کفر و طاعت و معصیت در وی به این لحاظ متصور است، چنانکه خدای - تعالی - فرمود: ألم تری أن الله یسبح له من فی السموات والأرض والطیر صافات کل قد علم صلاته و تسبیحه و الله علیم بما یفعلون(1181) یعنی: آیا ندیده اید که خداوند کسانی را که در آسمان ها و زمین هستند و پرندگان صف کشیده تسبیح او را می کنند، هر یک نماز و تسبیح خود را می داند و خدا به آنچه انجام می دهند داناست.
و فرمود: تسبح له السماوات السبع والأرض و من فیهن و ان من شی ء الا یسبح بحمده ولکن لا تفقهون تسبیحهم(1182) یعنی: آسمان های هفت گانه و زمین و کسانی که در آن هستند او را تسبیح می کنند و هیچ چیزی نیست جز این که به حمد او تسبیح می کند ولیکن تسبیح ایشان را نمی فهمید. و غیر این آیات.
و اخبار عرضه ولایت بر همه اشیاء حتی بر جمادات نیز در این باب خوب است، چه این که عرضه کردن ولایت بر موجودی که قدرت بر رد و انکار و پذیرش ندارد، بیهوده است و از حکیم صادر نمی شود به ویژه این که بعد از نپذیرفتن بخواهد آن را عقوبت کند و به شوره زار تبدیل کند و یا تلخش بنماید، و غیر این عقوبت ها که مفاد اخبار عرض ولایت است
دلیل عقل در اینجا این است که هر موجودی مظهر اسمی از اسماء الهی یا مرتبه ای از اسم یا شأنی از یک اسم و یا دو مرتبه و یا دو شأن یا بیشتر از یک اسم و یا از اسماء متعدد می باشد و هر کدام مراتبی متعدد دارند تا به پروردگار نوعشان برسد و بر وزان هر مرتبه ای ایمان و کفر و طاعت و معصیت و ثواب و عقابی وجود دارد. آیا آیه شریفه أولم یروا الی ما خلق الله من شی ء یتفیأ ظلاله عن الیمین والشمائل سجدا لله و هم داخرون و لله یسجد ما فی السموات و ما فی الأرض من دابة و الملائکة و هم لا یستکبرون(1183)
فرمود:

جلالة أمرکم

جلالت به فتح عظمت و امر حادث است، و مراد از جلالت این است که او به گونه ای است که به خاطر بزرگی اش وصف نمی شود، پس مراد از جلالت مرتبه فنای وجودشان در عالم اسم مستأثر است که هرگز قابل اشاره نیست. گرچه در عالم الهی که عالم فنای ایشان در خدا و بقای ایشان به خداست باشد.
فرمود:

و عظم خطرکم

العظم بر وزن عنب در مقابل کوچکی قرار دارد، و خطر به فتح خاء و سکون طاء به معنای کیل بزرگ است و مراد مرتبه تمیز ایشان در عالم مفاتیح و عالم تمیز معلومات و عالم ذکر و نصیب ایشان از حقیقت نبوت الهیه است.
فرمود: