فهرست کتاب


شرح زیارت جامعه کبیره (ترجمه الشموس الطالعه)

علامه سید حسین همدانی درود آبادی‏ محمد حسین نائیجی‏

در شکیبایی

فرمود:
و صبرتم علی ما أصابکم فی جنبه
اشاره به از دست رفتن حقوق و ریختن خون و چپاول اموال و اسارت زنان ایشان و معصیت هایی که بعد از وفات رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بر ایشان رسیده است.
پس حقیقت صبر و شکیبایی یعنی استواری نفس و آرامش در هنگام سختی هاست، و لازمه آن اضطراب نداشتن از حوادثی که از ناحیه مولی می رسد، حوادثی از قبیل کم شدن اموال و اولاد و نفس ها و منافع و ثمرات و همه چیزهایی که به او مربوط است از قبیل عزت و راحت و غیر آن، چه این که خداوند فرمود: و لنبلونکم بشی ء من الخوف والجوع و نقص من الأموال و الأنفس و الثمرات و بشر الصابرین الذین اذا أصابتهم مصیبة قالوا انا لله و انا الیه راجعون أولئک علیهم صلوات من ربهم و رحمة و أولئک هم المهتدون(907) یعنی: شما را با ترس و گرسنگی و کمی اموال و میوه ها می آزماییم و کسانی که شکیبایی کنند بشارت دهید، کسانی که وقتی به ایشان مصیبتی می رسد، می گویند: ما از خداییم و به سوی او باز می گردیم، این دسته اند که پروردگارشان بر ایشان درود و رحمت می فرستد و ایشان راه یافتگان هستند.
بلکه ایشان به بالاترین مرتبه شکیبایی رسیده اند، پاداش آن مشیت با خداست که در آیه شریفه فرمود: ان الله مع الصابرین(908)
و در مصباح الشریعة(909) از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: فمن صبر کرها و لم یشک الی الخلق أو لم یجزع بهتک ستره فهو من العام و نصیبه ما قال الله عزوجل و بشر الصابرین أی بالجنة و المغفرة و من استقبل البلاء بالرحب و صبر علی سکینة و وقار فهو من الخاص و نصیبه ما قال تعالی (ان الله مع الصابرین؛)(910) یعنی: هر کس از روی ناخوشایندی شکیبایی پیشه کند و به مردم شکایت نکند و ناله نکند به این که پرده را پاره ننماید، او از عوام مردم است و بهره او این آیه شریفه است که فرمود: و به شکیبایی پیشه کنندگان بشارت بده یعنی به بهشت بشارت ده و هر کس با سینه ای باز از بلاها استقبال کند و با آرامش و وقار شکیبای نماید، او از خواص است و بهره او آیه شریفه ان الله مع الصابرین است.
درباره آیه و روای گوییم: شکیبایی و صبر، ایستادگی در سختی هاست. صبر و شکیبایی از علم ناشی می شود، زیرا می داند با صبر به سود فراوان می رسد و یا زیانی را از جسم دور می سازد و نیز صبر ناشی از مرگ در دست خدای - تعالی - است چه این که اراده صابر در اراده خدا از بین می رود به گونه ای که هیچ اراده برای وی باقی نمی ماند و به خودش التفاتی نمی نماید، چه رسد به این که در سود و زیان خود بیاندیشد پس در صورت نخست صابر همانند بیماری است که پزشک به او از خواسته ها و مشتهیات پرهیز می دهد و به او گاه دوا می خوراند و گاه به او غذاهایی که دوست ندارد می دهد، بنابراین شکیبایی وی برای دستیابی به سلامتی و دفع بیماریهای کشنده و رسیدن به زندگی مطلوب است. بنابراین او خواهان زندگی است و در شکیبایی خود امید نجات از مرگ را دارد و برای سود خود شکیبایی می کند و نه برای خدا. پس به آرزوی خود می رسد.
و لذا خداوند فرمود: (و بشر الصابرین) یعنی با رسیدن به آرزویش که نجات از آتش و رسیدن به بهشت است می رسد.
و در صورت دوم شکیبایی کننده به زندگی می رسد و مشتاق به مرگ و فنای در دست خدایی است که مرگ و زندگی را آفرید و در راه خدا الغایات کشته شده و هوای او را بر هوای خود اختیار می کند، پس معیت خدای - تعالی - با او مثل معیت غسل دهنده با میت است، پس حکم از غسل دهنده است و نه برای میت پس وی به حیات خدا زنده و به بقای خدا باقی است، پس آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) - که پدر و مادر و جانم فدای ایشان باد - از دسته دومند، ایشان با خدا هستند و خدا با ایشان می باشد، و ستایش و سپاس از آن خدایی است که به ما ولایت و معرفت مقام ایشان را عنایت فرموده و سپاسگزار هدایت او هستیم.

در معنای اقامه نماز

فرمود:
و أقمتم الصلاة
اشاره به اقامت و بر پا داشتن ولایت کلیه نوریه است. چه این که حقیقت نماز دعاست و آن بالا رفتن خواننده به سوی خدا به مقام مدعو (و خوانده شده) می باشد، یعنی محو همه حدود و تخلیه از همه بندها و برداشت همه پرده ها و ایستادن در مرتبه فنا و مرگ در دست پروردگار عالمیان و قیام به خدایی که مسماست (نه اسم).
پس این مرتبه اسم خداست که ظاهر آن در عالم انسان آل محمد (علیهم السلام) هستند، و در ملکات فضائل و در اعمال نماز و دیگر عبادات مظاهر او هستند. به همین خاطر نماز در کلام خدا یتساءلون عن المجرمین ما سلککم فی سقر قالوا لم نک من المصلین(911) یعنی: از گناهکاران می پرسند که چه چیز شما را در آتش افکند؟ پاسخ دهند ما از نمازگزاران نبوده ایم... به پیروی از ائمه (علیهم السلام) تفسیر شده است.(912)
در کافی(913) از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: مراد این است که ما از پیروان ائمه علیهم اسلام که خداوند درباره ایشان فرمود: و السابقون السابقون أولئک المقربون(914) نبوده ایم.
آیا ندیده اید که مردم به کیس که در زینت و زیبایی بعد از دیگری می آید به او مصلی می گویند، به همین خاطر در آیه کسانی که گفتند: لم نک من المصلین یعنی ما از پیروان سابقین نبوده ایم.
و از امام کاظم (علیه السلام)(915) روایت شده که فرمود: ما بعد از محمد با وصی محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و اوصیاء او دوستی نکرده ایم و بر ایشان درود نفرستاده ایم. و اخباری که وارد شده در این که ایشان صلوة در کتاب خدا هستند، و همه خیراتی که در قرآن ذکر شده ایشان هستند و مرحوم کلینی در کافی برای آن بابی باز کرد.
فرمود:

و آتیتم الزکاة

اشاره به آیه شریفه والشمس و ضحاها قد أفلح من زکاها و قد خاب من دساها(916) مراد از تزکیه نفوس ایشان از پلیدی های جاهلیت و پیروی از هواست که همان طهارت در آیه شریفه تطهیر می باشد و از جمل آن زکات مال واجب در عالم فعل است.
فرمود: