فهرست کتاب


شرح زیارت جامعه کبیره (ترجمه الشموس الطالعه)

علامه سید حسین همدانی درود آبادی‏ محمد حسین نائیجی‏

و أرکانا لتوحیده

ارکان، جمع رکن به ضم به معنای طرف قوی و زیربنای دیگر اطراف است و قبلا بیان کردیم که اسم الله که سر آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) است در همه نفوس وجود دارد و سلوک تنها با معرفت و شناخت آن به سلوک راه خداوند و توحید هدایت دست می یابند، ایشان با رسیدن به آن سر در عوالم خودشان به آن مقامات می رسند و این سر ایشان را راهنمایی و ارشاد به حقیقت توحید و معرفت اله الالهه می نماید و اگر آن سر نبود خداوند شناخته نمی شد و در فقره و ابواب الایمان و القادة الهداة مطالب فوق شرح گردید.

ائمه (علیهم السلام) شاهدان بر خلقند

فرمود:
و شهداء علی خلقه
حقیقت شهادت حضور مشهود در نزد شاهد است، چه این که کسی می تواند شهادت دهد که شی ء را در نزد خود حاضر دیده باشد. و در فقره و خزان العلم بیان کردیم که علم خدا اگر به علم مشیت برسد، خداوند محمد و آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را بر آن علم محیط می کند، لذا ایشان ظرف علم، و مبادی ایشان و وجودشان بر همه مبادی و علل خلق محیط است. چه این که ایشان مظاهر کلیه اسم الله و دیگر مردم مظاهر جزئیه آنند، بنابراین ایشان نمونه های همه موجودات را در نزد خود دارند، لذا هر خیری و شری که از آنها صادر می شود در آنجا منعکس می شود. بنابراین او عبارت از مرتبه جزئیه ای است که مبادی ایشان بر آن احاطه دارد، و این مرتبه جزئیه از شؤون اسم خدا و مبادی خلایق و وجودات آنها مصادیق خارجی این مرتبه اند، و چون ائمه بر آن احاطه دارند، لذا به فعلیت همه مراتب و شؤون آن در عوالم خود احاطه دارند، و لذا در هفت میقات و زمان یعنی در شب نیمه ماه شعبان و سه شب قدر و در عوالم ائمه (علیهم السلام) عوالم علم و مشیت و اراده و قدر مردم از هم جدا می شود. چنان که در شب های جمعه عالم قضا و در روزهای دیگر عالم امضاء و اذن و در ساعات آجال ایشان معلوم می گردد، آنگاه تک تک جزئیات معلوم گردیده و در اعیان به تدریج و آرام آرام، هر واقعه ای بعد از دیگری رخ می دهد، خدا و رسول و خلفایش بهتر می دانند.
این در صورتی که حادثه ای نخواهد جلوتر از زمان ظهورش در عوالم ائمه (علیهم السلام) اتفاق افتد، ولی اگر مصلحتی اقتضا کند که چنین عجله ای شود، مثلا کرامت و اعجازی اقتضا می کند که چیزی اکنون پدید آید، ایشان از ظهور آن چیز حاجب و مانع نمی شوند، بنابراین ائمه (علیهم السلام) شهداء خدا بر خلق هستند، و هیچیک از امور مردم از ایشان مخفی نمی ماند. و قرآن و احادیث بر آن دلالت دارند: در کافی(820) از سماعة از امام صادق (علیه السلام) در فکیف اذا جئنا من کل أمة بشهید و جئنا بک علی هولاء شهیدا(821) یعنی: چگونه ای آن هنگام که از هر امتی شاهدی آوردیم و تو را بر ایشان شاهد قرار دهیم.
فرمود: آیه شریفه درباره امت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده. چه این که هر قرنی ایشان امامی دارند که بر ایشان شاهد است و حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) بر ما شاهد می باشد.
و در آن باسنادش از برید عجلی(822) روایت شده که از آیه شریفه و کذلک جعلناکم أمة وسطا لتکونوا شهداء علی الناس(823) از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم، فرمود: ما امت وسطی هستیم و ما شهداء خدا بر خلق و حجج او در زمین هستیم. پرسیدم: خداوند فرمود: ملة ابیکم ابراهیم پاسخ داد: تنها ما را قصد کرده او شما را در کتابهای انبیاء سابق مسلمان نامید و نیز در قرآن تا رسول بر شما شاهد باشد، پس رسول خدا شهید بر ما در آنچه به ما از خداوند رسانده و ما شاهدان بر مردمیم، پس هر کس تصدیق کرد او را در روز قیامت تصدیق می کنیم و هر کس ما را تکذیب کرد در روز قیامت او را تکذیب می کنیم. در این معنا روایات عدیده ای(824) موجود است.
و نیز روایات عرض اعمال بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه (علیهم السلام) بر این مطلب دلالت دارند.
در کافی(825) باسنادش به ابو بصیر از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: اعمال بندگان بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در هر صبح نموده می شود، خواه بندگان مومن باشند و خواه فاجر، بنابراین بترسید، لذا خدای - تعالی - فرمود: اعملوا فسیری الله عملکم و رسوله و...(826) یعنی: عمل کنید که خداوند عمل شما را می بیند و نیز پیامبرش... آنگاه ساکت شد.
و در آن(827) باسنادش از یعقوب بن شعیب روایت شده که از امام صادق (علیه السلام) از آیه شریفه اعملوا فسیری الله عملکم و رسوله و المومنون پرسیدم، پاسخ داد: مرا از مومنون ائمه هستند.
و در کافی به اسنادش از سماعه از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که از آن حضرت شنیدم که می فرمود: چرا پیامبر را آزار می دهید، مردی پرسید: چگونه او را آزار می دهیم، فرمود: مگر نمی دانید که اعمال شما بر آن حضرت عرضه می شود، هنگامی که در آن معصیتی ببیند، حضرت بدش می آید، بنابراین رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را ناراحت نسازید، و او را مسرور کنید.
در کافی اخبار دیگری در این معنا روایت شده است.
و مراد از عرض اعمال بر ایشان این است که جوشش و تکون و فعلیت اعمال در عوالم ائمه (علیهم السلام) می باشد که آرام آرام در روزها و ساعات پدید می آید و ما در مختلف الملائکه آن را بیان کردیم. به آنجا مراجعه کنید.
بلکه ائمه (علیهم السلام) شهداء بر همه خلایق از اولین و آخرین از پیامبران و مرسلین و فرشتگان و انسانها و جنیان و دیگر مخلوقات هستند، چه این که وجود ایشان بر وجود همه خلایق احاطه دارد و ایشان ظرف مشیت خدا بوده و علم گذشته و آینده و حال تا روز قیامت در نزد ایشان است و نیز اخباری در خصوص هر یک از آن دو وارد شده از زمره آن اخباری است در این که ایشان حجت بر همه مخلوقات بر همه عوالمند.
از جمله روایت خصال(828) به اسنادش از عبدالخالق از راوی از امام صادق (علیه السلام) می باشد، فرمود: خداوند دوازده هزار عالم آفرید که هر عالمی از هفت آسمان و زمین بزرگ تر است، هیچ یک از عوالم گمان نمی کند که خداوند عالمی دیگر غیر از آن آفریده است، و من حجت بر همه آنها هستم.
و از بصائر الدرجات(829) به اسنادش از ابن ابی عمیر از رجالش از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده که از امام حسن بن علی (علیه السلام) روایت نمود که فرمود: خداوند دو شهر دارد، شهری در مشرق و شهری در مغرب و بر آن دو دیوار است و هر شهری یک میلیون لنگه در از طلا دارد و در آن یک میلیون زبان وجود دارد که هر کدام از آن زبانها غیر از زبان دیگری است و من همه آن زبانها را می دانم و در آن دو شهر و بین آنها و بر آنها حجتی غیر از من و برادرم حسین نیست.
در همان کتاب(830) از احمد بن حسین از پدرش با همین اسناد شبیه این روایت را نقل کرده است.
و از سرائر(831) از جامع بزنطی از سلیمان بن خالد روایت شده که فرمود: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: هیچ چیز نیست از آدمیان و انسان ها و جنیان و فرشتگان در آسمان مگر این که ما حجج بر آنها هستیم و خداوند مخلوقی نیافریده مگر این که ولایت ما را بر او عرضه کرده و با ما بر او احتجاج نموده. عده ای مومن به ما و عده ای کافر و جاحد بوده اند، حتی این عرضه بر آسمان ها و زمین و کوه ها نیز صورت گرفته است... الحدیث.
و در کتاب بحار بابی برای آن باز کرده و اخبار آن را ذکر کرده، هر کس خواهد به کتاب امامت آن مراجعه کند.
و در روضه کافی(832) به اسنادش به یوسف بن ابی سعید روایت شده که گفت: روزی خدمت امام صادق (علیه السلام) بودم، به من فرمود: هنگامی که روز قیامت شود، خداوند همه مردم را جمع می کند، حضرت نوح را قبل از همه صدا می کنند، به او می گویند: آیا پیام را رساندی؟ می گوید: آری، می پرسند: شاهد تو کیست؟ می گویند: محمد بن عبدالله (صلی الله علیه و آله و سلم). فرمود: آنگاه حضرت نوح (علیه السلام) بلند می شود و مردم را کنار می زند تا به حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) می رسد، جایگاه آن حضرت در محل خوشبویی قرار دارد، و حضرت علی (علیه السلام) با اوست.
این آیه آن صحنه را تصویر کرده است که: فلما رأوه زلفد سیئت وجوه الذین کفروا یعنی: هنگامی که او را دیدند، روی کسانی که کفر ورزیده اند سیاه می شود. نوح به آن حضرت می گوید: خداوند از مین پرسید آیا پیام را رساندی! گفتم: بله، پرسید: شاهد تو کیست؟ گفتم: محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)، آن حضرت می گوید: ای جعفر و ای حمزه بر پا خیزید و برای حضرت نوح شهادت دهید که او رسانیده است. امام صادق (علیه السلام) فرمود: پس جعفر و حمزه شاهد پیامبران در تبلیغ هستند، پرسیدم: فدایت شوم، پس علی (علیه السلام) چه جایگاهی دارد و کجاست؟ فرمود: منزلت علی بزرگ تر از این است.
در همان کتاب(833) در باب انا أنزلنا فی لیلة القدر و ما أدراک ما لیلة القدر(834) از امام باقر (علیه السلام) روایتی طولانی نقل شده است که فرمود: به خدا سوگند، حکم الهی است که بین مومنین اختلافی نباشد، به همین خاطر ایشان شاهدان بر مردمند، تا محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) برای ما و ما برای شیعیان شهادت دهیم، و شیعیان ما شاهد بر دیگر مردمند، بنابراین ایشان بر همه مردم شاهدند.
فرمود:

و أعلاما لعباده

اعلام جمع علم کوهی است که راه به آن دانسته می شود و در اضافه عباد به ضمیر ه که به خدا بر می گردد اشاره به این شده که هر کس که خدا را می پرستد چاره ای از توجه به ائمه (علیهم السلام) ندارد، وگرنه به خدا راه نمی برد و راه عبادت او را نمی فهمد.
فرمود: