فهرست کتاب


شرح زیارت جامعه کبیره (ترجمه الشموس الطالعه)

علامه سید حسین همدانی درود آبادی‏ محمد حسین نائیجی‏

در شرح حجاب ها

و از جمله: روایت بحار(729) از ابوالحسن بکری استاد شهید ثانی - ره - در کتاب الانوار از امیرالمومنین (علیه السلام) است که فرمود: کان الله و لا شی ء معه...؛ خدا بود و هیچکس با او نبود، اولین موجودی را که خلق کرد نور حبیب او محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) بود، و این آفرینش قبل از خلقت آب و عرش و کرسی و آسمان ها و زمین و لوح و قلم و بهشت و دوزخ و فرشتگان و آدم و حوا بود. مدت چهار صد و بیشت و چهار هزار سال قبل از خلق آنها، هنگامی که نور پیامبر حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را آفرید، هزار سال در نزد پروردگار عزوجل ایستاده بود و تسبیح و تحمید می کرد، و خدای تبارک و تعالی به او می نگریست و می گفت: بنده ام! تو مراد و مریدی و تو منتخب من از خلایق هستی. سوگند به عزت و جلالم اگر تو نبودی من افلاک را نمی آفریدم، هر کس تو را دوست داشته باشد او را دوست خواهم داشت و هر با تو کینه ورزد، با او کینه ورزم، و او درخشش پیدا کرد و شعاع آن بالا گرفت، پروردگار از آن دوازده حجاب آفرید.
حجاب اول، حجاب قدرت، آنگاه حجاب عظمت، سپس حجاب عزت، سپس حجاب هیبت، آنگاه حجاب جبروت و بعد حجاب رحمت، سپس حجاب نبوت و بعد حجاب کبریاء و بعد حجاب منزلت و سپس حجاب رفعت و آنگاه حجاب سعادت و سپس حجاب شفاعت.
آنگاه خدای تعالی به نور پیامبرش فرمان داد که وارد حجاب قدرت شود، آن حضرت داخل شد و می فرمود: سبحان العلی الاعلی، و در آن حجاب دوازده هزار سال بماند، سپس خداوند به او دستور داد که در حجاب عظمت برود، آن حضرت وارد شد و گفت: سبحان عالم السر و الخفی و در آن حجاب یازده هزار سال بماند. آنگاه داخل حجاب عزت شد و می گفت: سبحان الملک المنان ده هزار سال در آن حجاب بماند. آنگاه داخل حجاب هیبت شد و می گفت: سبحان من هو غنی لا یفتقر نه هزار سال در آن حجاب بماند. آنگاه داخل حجاب جبروت شد و می گفت: سبحان الکریم الاکرم هشت هزار سال در آن حجاب بماند. آنگاه داخل حجاب رحمت شد و می گفت: سبحان رب العرش العظیم هفت هزار سال در آن حجاب بماند. آنگاه داخل حجاب نبوت شد و می گفت: سبحان ربک رب العزة عما یصفون شش هزار سال در آن حجاب بماند. آنگاه در حجاب کبریاء داخل شد و می فرمود: سبحان العظیم الاعظم پنج هزار سال در آن حجاب بماند. آنگاه در حجاب منزلت داخل شد و می فرمود: سبحان العلیم الکریم چهار هزار سال در آن حجاب بماند. آنگاه در حجاب رفعت داخل شد و می فرمود: سبحان ذی الملک و الملکوت سه هزار سال در آن حجاب بماند. آنگاه در حجاب سعادت داخل شد و می فرمود: سبحان من یزل الاشیاء و لایزول دو هزار سال در آن حجاب بماند. آنگاه در حجاب شفاعت داخل شد و می فرمود: سبحان الله و بحمده سبحان الله العظیم هزار سال در آن حجاب بماند.
حضرت امام علی (علیه السلام) فرمود: آنگاه خداوند از نور محمد ده دریای نور آفرید که در هر دریایی علومی است که جز خدای تعالی نمی داند. آنگاه به نور محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: به دریای عزت فرود آی، آن حضرت فرود آمد. آنگاه در دریای صبر و آنگاه در دریای خشوع و آنگاه در دریای تواضع و آنگه در دریای رضا و آنگاه در دریای وفا و آنگه در دریای حلم و آنگاه در دریای تقی و آنگاه در دریای خشیت آنگه در دریای انابه و آنگه در دریای عمل و آنگاه در دریای مزید، آنگاه در دریای هدی، آنگاه در دریای صیانت، آنگاه در دریای حیاء تا این که در بیست دریا رفت. هنگامی که از آخرین دریا بیرون آمد، خداوند به او فرمود: ای حبیب و سید رسولان و ای اول مخلوقات و ای آخرین پیامبرم! تو شفیع روز محشری. آنگاه آن نور به سجده افتاد و سپس برخاست. از آن قطراتی ترشح کرد، آن قطرات صد و بیست و چهار هزار قطره بودند، خداوند از آن قطرات نور پیامبری از پیامبران را خلق کرد.
هنگامی که انوار کامل شدند در دور نور محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) طواف می کردند، چنانکه حاجیان به دور خانه خدا طواف می کردند، آنها تسبیح و تحمید خدا می کردند و می گفتند: سبحان من هو عالم لا یجهل، سبحان من هو حلیم لا یعجل، سبحان من هو غنی لا یفتقر خدای تعالی ندا در داد: آیا می دانید که من کیستم؟ نور محمد از همه انوار پیشی گرفت و فریاد زد: تو خدایی هستی که خدایی جز تو نیست، یگانه ای و شریکی نداری. پروردگار همه مربیان و پادشاه همه شاهانی، در این هنگام ندایی از جانب حق برخاست که: تو برگزیده و حبیب من بهترین مخلوقاتی، امت تو بهترین امت هستند که برای مردم خارج شده اند.
آنگاه از نور محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) جوهره ای خلق کرد و آن را به دو قسم نمود، به قسم اول به چشم هیبت نگریست، آن گوهر آب گوارا گردید، و به قسم دوم با نگاه مهربانی نگریست، از آن عرش را آفرید. عرش بر آب قرار گرفت. پس کرسی را از نور عرش آفرید و از نور کرسی لوح را خلق نمود، و از نور لوح قلم را آفرید و به او گفت: توحید مرا بنویس. از کلام خدا قلم هزار سال مست بماند، هنگامی که به هوش آمد، خداوند فرمود: بنویس. پرسید: خدایا من چه بنویسم؟ فرمود: بنویس لا اله الا الله محمد رسول الله هنگامی که قلم اسم محمد را شنید، به سجده افتاد و گفت: سبحان الواحد القهار، سبحان العظیم الاعظم آنگاه سرش را از سجده برداشت و نوشت: لا اله الا الله، محمد رسول الله (علیه السلام) آنگاه گفت: پروردگارا محمد کیست که نامش را با نام خود قرین کردی؟ و یادش را با یاد خود همنشین نمودی؟
خداوند فرمود: ای قلم! اگر او نبود تو را خلق نمی کردم، و نیز مخلوقات خویش را نمی آفریدم. او بشارت دهنده و انذار کننده و چراغ روشنی بخش و شفیع و حبیب من است. در این هنگام قل از شیرینی نام محمد شکافت، آنگاه قلم گفت: السلام علیک یا رسول الله. خدای تعالی پاسخ داد: و علیک السلام منی و رحمة الله و برکاته. به همین خاطر سلام مستحب و سنت آن حضرت است و جواب سلام فریضه و واجب گردید.
آنگاه خدای تعالی فرمود: قضا و قدر و آنچه را تا روز قیامت می آفرینم بنویس! آنگاه فرشتگان را آفرید، ایشان بر محمد و آل محمد صلوات می فرستادند و برای امتش تا روز قیامت استغفار می کردند، آنگاه خداوند از نور محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) بهشت را آفرید. و آن را به چهار چیز زینت داد. تعظیم، جلالت، سخاوت، امانت و این چهار صفت را برای دوستان و اهل طاعت قرار داد.
آنگاه به بقیه جوهرة با نگاه هیبت نگریست. آن گوهر ذوب شد، از دور آن آسمان ها و از کف آن زمین را آفرید، هنگامی که خداوند زمین را آفرید کشتی مواج بود و اضطراب داشت. خداوند کوه ها را آفرید، کوه ها زمین را محکم کردند، آنگاه فرشته ای که قوی تر از آن متصور نبود آفرید، آن فرشته به زیر زمین رسید، چون گامهای فرشته بی قرار بود خداوند صخره ای بزرگ آفرید و آن را به زیر پای آن فرشته نهاد. باز آن صخره آرام نبود. خداوند گاوی بزرگ آفرید که کسی توان نگاه به آن را نداشت چه این که خلقت آن بسیار بزرگ و چشمانش متلالو بود. به گونه ای که اگر دریاها را در یکی از سوراخهای بینی اش می ریختند به اندازه دانه خردلی بر روی دشتی پهناور به شمار می رفت. لذا گاو بر زیر آن صخره قرار گرفت و آن را بر دوش و شاخ هایش گرفت. اسم آن ثور لهوتا است. آن گاو هم آرام و قرار نداشت، خداوند ماهی بزرگی را آفرید. نام آن ماهی بهموت است، حوت زیر دو گام گاو قرار گرفت و آن گاو بر پشت ماهی.
بنابراین همه زمین بر دوش فرشته و فرشته بر صخره و صخره بر گاو و گاو بر حوت و حوت در آب قرار دارد و آب بر هوا است و هوا بر ظلمت است. دانش خلایق بعد از ظلمت نمی رسد.(730)
آنگاه خداوند عرش را از دو ضیاء آفرید، یکی فضل و دیگری عدل است.
آنگاه به دو ضیاء دستور داد تا دو نفس زنند، از آن دو نفس چهار چیز خلق کرد: عقل و حلم و علم و سخا. آنگاه از عقل خوف و از علم رضا و از حلم مودت و از سخاء محبت را آفرید.
آنگاه این اشیاء را در طینت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) خمیر کرد، و بعد از خلقت ایشان ارواح مومنین امت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را آفرید، آنگاه خورشید و ماه و ستارگان و شب و روز و ضیاء و تاریکی و دیگر فرشتگان را از نور محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) آفرید.
هنگامی که انوار کامل شدند، نور محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) در تحت عرش هفتاد و سه هزار سال بماند. آنگاه نور آن حضرت به بهشت منتقل شد، در آنجا هفتاد هزار سال بماند، آنگاه به سدرة المنتهی منتقل شد، در آنجا هفتاد هزار سال بماند، آنگاه به آسمان هفتم منتقل شد، آنگاه به آسمان ششم و سپس به آسمان پنجم و بعد به آسمان چهارم و بعد به آسمان سوم و سپس به آسمان دوم و آنگاه به آسمان دنیا منتقل شد. نور آن حضرت تا زمانی که خداوند خواست آدم (علیه السلام) را بیافریند باقی ماند. خداوند در این هنگام به جبرئیل امر کرد که به زمین فرود آید و مشتی از آن بردارد. جبرئیل فرود آمد، ولی قبل از نزول جبرئیل، ابلیس لعین آمد و به زمین گفت: خداوند می خواهد از تو مخلوقی بیافریند که او را در آتش عذاب نماید. هنگامی که فرشتگان الهی بر شما فرود آمدند بگویید: ما به خدا پناه می بریم از این که چیزی از ما بردارید که آتش از آن بهره ای داشته باشد. جبرئیل به زمین آمد، زمین گفت: به خدایی که تو را فرستاده پناه می برم که از من چیزی برداری. جبرئیل از زمین چیزی برنداشت و بازگشت و عرضه داشت: پروردگارم! زمین از من به تو پناه برد، من بر او رحمت آوردم. خداوند میکائیل را فرستاد، میکائیل نیز این چنین بازگشت. آنگاه اسرافیل را فرمان داد، وی نیز این گونه برگشت.
آنگاه خداوند عزرائیل را فرستاد، عزرائیل گفت: من به عزت خدا پناه می برم از این که فرمانی را نافرمانی کنم، پس مشتی از بالا و پایین و سفید و سیاه و سرخ و خشن و نرم آن برداشت. به همین خاطر اخلاق و رنگ های مردم متفاوت شد، عده ای سفید و عده ای سیاه و زردند، خداوند به عزرائیل گفت: مگر زمین به من پناه نبرد؟ عزرائیل گفت: آری، ولی من به گفتار وی توجه نکردم، چه این که ای مولایم! فرمانبرداری از تو مرا از شفقت بر زمین بازداشت.
خداوند فرمود: چرا بر زمین رحمت نیاوردی در حالی که دوستان تو بر او رحمت آوردند. عزرائیل پاسخ داد: چون که فرمانبرداری تو برای من اولی بود.
خداوند فرمود: بدان که من می خواهم از این خاک پیامبران و صالحان و غیره خلق کنم و تو را گیرنده ارواح آنها قرار دادم. عزرائیل گریست، حق تعالی به او فرمود: چرا گریه کردی؟ عزرائیل گفت: اگر این گونه باشم بندگان تو از من خوششان نمی آید. فرمود: نترس، من بیماریهایی برای آنها قرار می دهم که ایشان مرگ خویش را به آنها نسبت می دهند. و بعد از آن خداوند به جبرئیل امر کرد که آن مشت سفیدی از خاک که اصیل است بیاور. جبرئیل به همراه فرشتگان کروبی و صافون و مسبحون روی آوردند و آن را از جای ضریحش گرفتند. ضریح بقعه ای سفید است و بهترین بقعه روز زمین است. جبرئیل از آن مکان آن را برداشت و با آب تسنیم و ماء تعظیم و ماء تکریم و ماء رحمت و ماء عفو در آمیخت، پس سرش را از هدایت و سینه اش را از شفقت و کف آن را سخاوت و فواد آن را از صبر و فرج او را از عفت و قدم هایش را از شرف و قلبش را از یقین و نفس های او را از عطر خمیر کرد. آنگاه آنها را با طینت آدم (علیه السلام) در آمیخت. هنگامی که خداوند آدم را آفرید به فرشتگانش وحی کرد من بشری را از گل آفریدم و هنگامی که کاملش کردم و از روح خود بر آن دمیدم بر او سجده کنید. فرشتگان جسد آدم (علیه السلام) را بر دوش کشیدند و آن را بر در بهشت گذاشتند و آن جسد هنوز روح نداشت. و فرشتگان منتشر فرمان سجده بودند، و آن عصر جمعه بود. آنگاه خدای تعالی فرشتگان را به سجده فرمان داد، همه به جز ابلیس لعین سجده کردند. آنگاه خداوند روح را آفرید و فرمود: با نارضایتی در جسد برو و از آن نیز با نارضایتی بیرون رو. فرمود: روح از ناحیه نرم سر تا حوالی چشم وارد بدن شد، به خودش می نگریست، در این هنگام صدای تسبیح فرشتگان را شنید. هنگامی که به ناحیه بینی رسید، آدم عطسه کرد، خداوند او را به سخن در آورد و گفت: الحمد لله و این اولین جمله ای است که آدم (علیه السلام) گفت. حق تعالی پاسخ داد: رحمک الله، ای آدم برای همین تو را آفریدم. و این برای تو و فرزندان تو سنت باشد که همانند تو در این هنگام چنین بگویند. به همین خاطر رحمک الله به عطسه کننده سنت است و بدتر از این جمله برای ابلیس وجود ندارد.
آنگاه آدم (علیه السلام) چشم گشود، بر عرش دید که نوشته شده: لا اله الا الله محمد رسول الله هنگامی که روح به ساق پا رسید، قبل از این که به قدم هایش برسد آدم خواست بلند شود، ولی توانایی بر بلند شدن نداشت، لذا خداوند تعالی فرمود: خلق الانسان من عجل(731).
امام صادق (علیه السلام) فرمود: روح صد سال در بالاسر آدم و صد سال در سینه اش و صد سال در رانش و صد سال در ساق هایش و صد سال در قدم هایش بود. هنگامی که آدم بلند شد، خداوند به فرشتگان دستور داد تا آدم را سجده کنند و آن بعد از ظهر روز جمعه بود. پس پیوسته در سجده اش بود تا عصر شد. الحدیث

در حقیقت محمدیه

خلاصه نقل این حدیث طولانی گرچه خلاف ساختار این کتاب است، لیکن چون دلالت بر صادر اول داشت که همان حقیقت محمدیه الهیه است که در اخبار دیگر از آن به نور عظمت و نوری که انوار دیگر از آن نورانی شده اند و مطالب دیگر لذا آن را نقل کرده ایم تا قرینه دیگر اخبار شود که دلالت دارد بر این که محمد و آل محمد (علیهم السلام) آیات کامله آن حقیقت هستند. و این که ایشان همانند دیگر خلایق در فطرت خالی از همه حدود و رنگ ها و بندها بودند، آنگاه بعد از گرفتن ذریه شان از پشت های آنها و تکالیف مربوط به تک تک مراتب و طاعت شان در هر مرتبه ارواح و طینت ابدان ایشان را از آن چه در اخبار طینت یاد شده خلق کرد تا پاداش طاعت و سپاسگزاری ایشان باشد، چنان که در فقره و عناصر الابرار و دعائم الاخیار بیان شد، به آن مراجعه کن!

نور دوم: در حقیقت عصمت

از این که بیان کردیم که محمد و آل محمد (علیهم السلام) همانند دیگر خلایق به لحاظ فطرتند. و ارواح و طینت و ابدان آنها از آنچه در اخبار(732) طینت گفته شد، خلق گردید. پاداش طاعت و شکر ایشان باشد و آن بعد از گرفتن ذریه و مراتب شهود آنها از پشت و عوالم غیبی و فطرت ائمه و تکلیف مردم به ورود در آتش و سوخت کامل آتش محمد (علیهم السلام) به همه وجود و مراتب و شؤون بود. چنانکه در و المستقرین فی امر الله بیان شد، بر شما معلوم می گردد که عصمت عبارت از قرار دادن مجاری ظهور آن فطرت به عنوان عالم نور و اسم الله است. که مصدر همه اسماء حسنی و مبداء همه خیرات است. و لذا گفتند: ما اسم حسنی هستیم و اخبار آن بیان شد چه این که خداوند فرمود: یا أیها الذین آمنوا ان تتقوا الله یجعل لکم فرقانا و یکفر عنکم سیئاتکم و یغفر لکم و الله ذو الفضل العظیم(733) و نیز فرمود: یا أیها الذین آمنوا اتقوا الله و آمنوا برسوله یؤتکم کفلین من رحمته و یجعل لکم نورا تمشون به و یغفر لکم و الله غفور رحیم.(734)
توضیح دلالت آن این است که مراد از فرقان و نور همان طور که دانستید مرتبه اسم خدا است و این که بنده را به وسیله تقوایش به آن مرتبه برساند و هنگامی که پیدایش برخی از مراتب اسم الله در رعیت، فرقان و نور باشد که به همه خیرات هدایت می کند و از همه شرور محافظت می کند، پس در حجج (علیهم السلام) که همه مراتب آن وجود دارد ایشان را از همه مراتب ظلمت و شیطنت و طاغوت حفظ می کند. بله تفاوت عصمت در حجج با دیگران در این است که مراتب ظهور آن اسم مختلف است، ائمه (علیهم السلام) یعنی کسانی که ظهور این اسم مبارک در ایشان با بزرگ ترین مصادیق و آیات همراه می باشد. پس عصمت آن نیز قوی تر و حکایت از صفات جلال و جمال خدا نیز کامل تر است و مرتبه عبودیت ایشان نیز استوارتر از دیگران می باشد، مثل حکایت اقیانوس و قطره و دریاها و آب هایی که در بزرگی و کوچکی بین آن دو قرار دارند. از حقیقت آب و صفات آن است. با این همه آنها از حقیقت آب و صفات آن حکایت می کنند. جز این که هر کدام به اندازه بهره مندی از آن آب شدت و ضعف دارند.