فهرست کتاب


شرح زیارت جامعه کبیره (ترجمه الشموس الطالعه)

علامه سید حسین همدانی درود آبادی‏ محمد حسین نائیجی‏

و حجته

مراد از این که ائمه (علیهم السلام) حجج الهی اند قبلا بیان شد، پس مراد در این جا این است که ایشان حجت های بندگان بر خدا هستند، یعنی خدای تعالی از بندگان چیزی بیش از این که حجج او آورده اند نمی خواهد، بنابراین بندگان را جز به آنچه ایشان رساندند مؤاخذه نمی کنند وگرنه بندگان می توانند بگویند: چرا برای ما پیامبری نفرستادی تا قبل از این زمان که ذلیل و خوار شده ایم از وی پیروی نماییم.(670)

صراط چیست؟

فرمود:
و صراطه
اشاره به آیه شریفه: و أن هذا صراطی مستقیما فاتبعوه؛(671) این صراط مستقیم من است از آن پیروی کنید. در اخبار متواتر روایت شده که ائمه (علیهم السلام) صراط مستقیم هستند.
در بحارالانوار(672) از معانی الاخبار(673) به اسنادش به مفضل بن عمر روایت شده که: قال سألت أبا عبدالله (علیه السلام) عن الصراط فقال هو الطریق الی معرفة الله عزوجل و هما صراطان صراط فی الدنیا و صراط فی الاخرة فأما الصراط الذی فی الدنیا فهو الامام المفروض الطاعة من عرفه فی الدنیا و اقتدی بهداه مر علی الصراط الذی هو جسر جهنم فی الاخرة و من لم یعرفه فی الدنیا زلت قدمه عن الصراط فی الاخرة فتردی فی نار جهنم.
یعنی: از امام صادر درباره صراط پرسیدم، فرمود: صراط به معنای راه به معرفت خدای عزوجل است، صراط دو نوع است: صراط در دنیا، صراط در آخرت، صراط دنیا امامی است که طاعت او واجب و لازم است، هر کس در دنیا او را شناخت و هدایت او را پذیرفت او را بر صراطی که پل بر جهنم در آخرت است عبور دهد، و هر کس در دنیا او را نشناخت در آخرت گامش می لغزد و در آتش دوزخ می افتد. این صراط در ظاهر بود.
اما صراط در باطن نور اسم خداست که در هر نفسی از سر آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) که قوام همه خیرات است به ودیعت نهاده شده است.
در تفسیر فرات بن ابراهیم (علیه السلام) از عبید بن کثیر با حدیث متصل از ابو هریره نقل کرده است که: رسول خدا فرمود: أتانی جبرئیل فقال أبشرک یا محمد بما تجوز علی الصراط قال قلت بلی قال تجوز بنور الله و یجوز علی بنورک و نور من نور الله و تجوز أمتک بنور علی و نور علی من نورک و من لم یجعل الله له مع علی نورا فما له من نور یعنی: جبرئیل به نزد من آمد و گفت: ای محمد تو را بشارت می دهم که با چند چیز از صراط عبور کنی فرمود: به جبرئیل پاسخ دادم، بگو! جبرئیل گفت: تو به نور خدا عبور می کنی و علی به نور تو و نور تو از نور خداست و امت تو به نور علی عبور می نمایند و نور علی از نور توست، و هر کس را خداوند با علی نور نداد نوری ندارد.
در عقائد صدوق(674) آمده است: و قال النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) لعلی یا علی اذا کان یوم القیامد أقعد أنا و أنت و جبرئیل علی الصراط فلا یجوز علی الصراط الا من کانت معه براءة بولایتک یعنی: پیامبر به علی فرمود: ای علی! به هنگامی که روز قیامت شود من و تو و جبرائیل بر صراط می نشینیم هیچ کس از صراط عبور نمی کند مگر این که جواز ولایت تو را دارد.
و نیز اخبار دیگری در این زمینه وجود دارد.
فرمود:

و نوره

نور اشاره به آیه نور دارد: الله نور السماوات و الأرض مثل نوره کمشکاة... یهدی الله لنورة من یشاء... من لم یجعل الله له نورا فما له من نور.(675)
و نیز اشاره به آیه زیر دارد: و فآمنوا بالله و رسوله و النور الذی أنزلنا(676)
و آیه: و اتبعوا النور الذی أنزل معه أولئک هم المفلحون(677) یعنی: از نوری که با او نازل شده پیروی نمایید، ایشان رستگارانند.
و آیه: یا أیها الذین آمنوا اتقوا الله و آمنوا برسوله یؤتکم کفلین من رحمته و یجعل لکم نورا تمشون به(678) یعنی: ای کسانی که ایمان آورده اید از خداوند پروا کنید و به رسولش ایمان آورید خداوند از رحمت خود دو بهره به شما می دهد و به شما نوری می دهد که با آن حرکت کنید.
و فرمود: یسعی نورهم بین أیدیهم و بأیمانهم...(679) یعنی: نور ایشان در پیش رو و سمت راست حرکت می کند.
و فرمود: یریدون لیطفوا نور الله بأفواههم و الله متم نوره...(680) یعنی: می خواهند نور خدا را با دهانهای خود خاموش نمایند، ولی خداوند نور خود را کامل خواهد کرد.
چه این که نور در همه این آیات به امام (علیه السلام) تفسیر شده است، چنان که در اصول کافی(681) برای آن بابی باز نشده است.
و از روایات آن باب به اسنادش به ابو خالد کابلی:
297
قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَ آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِی أَنْزَلْنا فَقَالَ یَا أَبَا خَالِدٍ النُّورُ وَ اللَّهِ الْأَئِمَّةُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ ص إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ هُمْ وَ اللَّهِ نُورُ اللَّهِ الَّذِی أَنْزَلَ وَ هُمْ وَ اللَّهِ نُورُ اللَّهِ فِی السَّمَاوَاتِ وَ فِی الْأَرْضِ وَ اللَّهِ یَا أَبَا خَالِدٍ لَنُورُ الْإِمَامِ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ أَنْوَرُ مِنَ الشَّمْسِ الْمُضِیئَةِ بِالنَّهَارِ وَ هُمْ وَ اللَّهِ یُنَوِّرُونَ قُلُوبَ الْمُؤْمِنِینَ وَ یَحْجُبُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ نُورَهُمْ عَمَّنْ یَشَاءُ فَتُظْلَمُ قُلُوبُهُمْ وَ اللَّهِ یَا أَبَا خَالِدٍ لَا یُحِبُّنَا عَبْدٌ وَ یَتَوَلَّانَا حَتَّی یُطَهِّرَ اللَّهُ قَلْبَهُ وَ لَا یُطَهِّرُ اللَّهُ قَلْبَ عَبْدٍ حَتَّی یُسَلِّمَ لَنَا وَ یَکُونَ سِلْماً لَنَا فَإِذَا کَانَ سِلْماً لَنَا سَلَّمَهُ اللَّهُ مِنْ شَدِیدِ الْحِسَابِ وَ آمَنَهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ الْأَکْبَرِ
یعنی: از امام باقر از آیه: و فامنوا بالله و رسوله و النور الذی أنزلنا پرسیدم، فرمود: ای ابا خالد به خدا قسم نور ائمه از آل محمد تا روز قیامت هستند، به خدا سوگند ایشان نوری هستند که نازل شده اند، و ایشان نور در آسمانها و در زمین هستند، به خدا سوگند ای ابا خالد نور امام در دلهای مومنین از خورشید روشن کننده در نهار روشنتر است، ایشان دلهای مومنین را پر نور می کنند و خداوند نور ایشان را از هر کس بخواهد حاجب می شود و لذا دلهای ایشان تاریک می گردد.
به خدا سوگند ای ابا خالد بنده ای ما را دوست نمی دارد و ما را ولی قرار نداده مگر این که خداوند دلش را پاک می کند، خداوند دل بنده ای را پاک نمی کند مگر این که آن بنده تسلیم ما می شود و هرگاه تسلیم ما شد خداوند او را از حساب سخت و شدید حفظ می کند و از وحشت های روز قیامت ایمن می نماید.
و در شرح مصابیح الدجی اخباری در این باب بیان شد.
از آن باب و ابواب دیگر اخباری وجود دارد که دلالت می نماید که مراد از نور امام است و آنچه در دلهای مومنین است سر آل محمد از مرتبه اسم الله است که مطلقا در مرتبه عالم شهادت ظاهر است، و دیگر اسماء حسنی را ظاهر می سازد و به همین خاطر گفتند که نور به خود ظاهر است ولی دیگران را آشکار و اظهار می کند.
فرمود: