فهرست کتاب


شرح زیارت جامعه کبیره (ترجمه الشموس الطالعه)

علامه سید حسین همدانی درود آبادی‏ محمد حسین نائیجی‏

و أهل الذکر

قبلا بیان شد که ذکر نام قرآن و نام پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) است چه این که خداوند فرمود: یا أیها الذی نزل علیه الذکر انک لمجنون؛(646) ای کسی که بر تو قرآن (ذکر) نازل شده تو دیوانه ای. و فرمود: أألقی الذکر علیه من بیننا بل هو کذاب أشر؛(647) آیا بر او از بین ما قرآن نازل شده بلکه او دروغگویی خوشگذران است.
و فرمود: فسئلوا أهل الذکر ان کنتم لا تعلمون؛(648) اگر نمی دانید از اهل ذکر بپرسید.
و در کافی(649) و تفسیر عیاشی(650) اخبار فراوانی رسول خدا را به ذکر نام بردند، و اهل بیت او را اهل ذکر گفتند که ایشان مورد پرسش قرار می گیرند.
و در عیون از امام رضا (علیه السلام) روایت شده(651) که گفت: خداوند فرمود: قد أنزل الله الیکم ذکرا رسولا یتلو علیکم آیات الله(652) فالذکر رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) و نحن اهله؛ خداوند به سوی شما ذکر را پیامبر قرار داد، او آیات خدا را بر شما می خواند. پس ذکر رسول خدا و ما اهل آن حضرت یعنی اهل ذکر هستیم.
و در بصائر(653) از امام باقر (علیه السلام) و در کافی(654) از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که: ذکر القرآن و اهل ذکر آل محمد هستند، و در کافی به اضافه این آمده است که امر الله بسؤالهم و لم یؤمروا بسؤال الجهال؛ خداوند به مردم فرمان داد که از ایشان بپرسند، و به ایشان دستور داده نشد که از جاهلان پرسند.
و نیز دیگر اخبار بر این مطلب دلالت دارد.
از همین مطلب فهمیده می شود که حقیقت قرآن و حقیقت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) یکی است، چنان که در ابتدای کتاب در بیان حقیقت نبوت و نیز حملة کتاب الله بیان شد.
فرمود:

و أولی الأمر

امر در مقابل خلق قرار دارد، چنان که در دعاها آمده است: لک الخلق و الامر.
می دانید که حقیقت امر اسم الله است که مبدای همه اسماء حسنی است که شامل همه عوالم وجود است، چه این که عوالم وجود یا صور فردی اسم الله هستند و یا صور ترکیبی، آن و نیز مراد از ملکوت مورد اشاره آیه شریفه: بیده ملکوت کل شی ء و الیه ترجعون(655) همین است، و همین سر آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) می باشد، پس ایشان در باطن و سر اولوالامرند و در پی آن در عالم ظاهر و علانیه نیز زمام امور به دست ایشان می باشد، چه این که دیگران قابلیت ولایت امر را ندارند، زیرا باید ولی احاطه بر همه احتیاجات رعیت داشته باشد، تا دعواها را حل و فصل نماید و مردم را هدایت کند و متکفل دعوت و عبادت و سیاست و غیر آن گردد.
و هیچ کس نمی تواند چنین سعه ای داشته باشد مگر این که خداوند چگونگی همه خلایق را در سیطره او در آورد، ایشان آل محمدند.
فرمود:

و بقیة الله

بقیة الله به معنای کسی است که قبل از همه و بعد از همه موجود است، و آن انوار آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) می باشد، این انوار قبل از اشیاء آفریده شده و بعد از فنای همه موجود است این مربوط به عالم اکبر بود.
و بقیة الله نسبت به عالم اصغر آن حقیقتی است که در هر موجودی به ودیعت نهاده شده، و هر کدام از آن ودیعه ها از مصادیق اسم الله هستند، اسم الله مصدر موجودات است و همه شؤون و مراتب آنها به آن بر می گردد، در این دعا بکم فتح الله و بکم یختم بدان اشاره دارد، چنان که آیه شریفه: بقید الله خیر لکم ان کنتم مومنین.
و در کافی(656) از امام باقر (علیه السلام) روایت شده که:
288
فَصَعِدَ جَبَلًا لِیُشْرِفَ عَلَیْهِمْ فَقَالَ بِأَعْلَی صَوْتِهِ یَا أَهْلَ الْمَدِینَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا أَنَا بَقِیَّةُ اللَّهِ یَقُولُ اللَّهُ بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ وَ ما أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفِیظٍ قَالَ وَ کَانَ فِیهِمْ شَیْخٌ کَبِیرٌ فَأَتَاهُمْ فَقَالَ لَهُمْ یَا قَوْمِ هَذِهِ وَ اللَّهِ دَعْوَةُ شُعَیْبٍ النَّبِیِّ وَ اللَّهِ لَئِنْ لَمْ تُخْرِجُوا إِلَی هَذَا الرَّجُلِ بِالْأَسْوَاقِ لَتُؤْخَذُنَّ مِنْ فَوْقِکُمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُم
آن حضرت بر کوهی مشرف بر شهر مدین بالا رفت، چه این که اهل مدین در شهر را بسته بودند، آن حضرت اهل شهر را مورد خطاب قرار داد و فرمود: ای شهری که اهلش ستمگرند، من بقیة الله هستم، خداوند می فرماید: بقیة الله خیر لکم ان کنتم مومنین و ما أنا علیکم بحفیظ(657) فرمود: در بین ایشان مردی سالخورده بود، به نزد مردم شهر آمد و گفت: ای قوم به خدا سوگند این نفرین شعیب است، به خدا سوگند اگر به سوی این مرد نروید و او را در شهر وارد نکنید از بالا و پایین عذاب بر شما نازل شود... الحدیث.
و در اکمال(658) از آن حضرت روایت شده که فرمود: اولین آیه ای که حضرت قائم به هنگام قیام می خواند آیه: بقیة الله خیر لکم ان کنتم مومنین آنگاه می فرماید: أنا بقیة الله فی أرضه و خلیفته و حجته علیکم فلا یسلم علیه مسلم الا قال السلام علیک یا بقیة الله فی أرض یعنی: من بقیة الله و حجت و خلیفه خدا بر شما هستم، هر مسلمانی که به او سلام می کند می گوید: درود بر تو ای بقیة الله بر روی زمین.
فرمود: