فهرست کتاب


جایگاه رزق انسان در هستی

اصغر طاهرزاده

دفن استعدادها

كَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(ع) یَقُولُ: «قَرِّبُوا عَلَى أَنْفُسِكُمُ الْبَعِیدَ وَ هَوِّنُوا عَلَیْهَا الشَّدِیدَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ عَبْداً وَ إِنْ ضَعُفَتْ حِیلَتُهُ وَ وَهَنَتْ مَكِیدَتُهُ أَنَّهُ لَنْ یُنْقَصَ مِمَّا قَدَّرَ اللَّهُ لَهُ وَ إِنْ قَوِیَ عَبْدٌ فِی شِدَّةِ الْحِیلَةِ وَ قُوَّةِ‌الْمَكِیدَةِ إِنَّهُ لَنْ یُزَادَ عَلَى مَا قَدَّرَ اللَّهُ لَهُ».(123)
همواره امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمودند: آنچه دور است را به خود نزدیك كنید و سختی را بر خود آسان نمایید و بدانید كه بنده اگر برنامه‌هایش ضعیف و نقشه‌هایش در به‌دست آوردن رزق، ناقص باشد، هرگز از آنچه خداوند برایش مقدر كرده، محروم نخواهد شد، و اگر بنده‌ای در نقشه كشیدن برای به‌دست آوردن رزق توانمند و برنامه‌هایش كارآمد باشد، هرگز بیش از آنچه خداوند برای او تقدیر كرده به‌دست نخواهد آورد.
آری می‌فرماید: آن‌كس كه قدرت برنامه‌ریزی بیشتر دارد باید این استعدادها را در جهتی دیگر به‌كار بندد تا راه‌های آسمان را بر روی خودش و بقیه باز كند و انسان‌ها را به ساحت قرب الهی نزدیك كند. كاری كه پیامبران و اولیاء الهی(ع) با استعدادهای خود كردند. و لذا می‌فرماید: «اگر بنده‌ای در نقشه كشیدن برای به‌دست آوردن رزق توانمند و برنامه‌هایش كارآمد باشد، هرگز بیش از آنچه خداوند برای او تقدیر كرده به‌دست نخواهد آورد.» چون این استعدادها را به او نداده‌اند تا در جهت رزقِ بیشتر به‌كار گیرد. آری برای چنین كاری این استعدادها را قرار نداده‌اند، پس به چنین كاری نیاید، پس اگر او این استعدادها را در راستای ازدیاد رزق به‌كار گیرد آن‌ها را دفن كرده است.

آسایش دو گیتی

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(ع): «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) اَلدُّنْیَا دُوَلٌ فَمَا كَانَ لَكَ مِنْهَا أَتَاكَ عَلَى ضَعْفِكَ وَ مَا كَانَ مِنْهَا عَلَیْكَ لَمْ تَدْفَعْهُ بِقُوَّتِكَ وَ مَنِ انْقَطَعَ رَجَاؤُهُ مِمَّا فَاتَ اسْتَرَاحَ بَدَنُهُ وَ مَنْ رَضِیَ بِمَا رَزَقَهُ اللَّهُ قَرَّتْ عَیْنُهُ».(124)
امام‌باقر(ع) فرمود كه پیامبر(ص) می‌فرمایند: دنیا در حال چرخش است، پس آنچه از آن برای تو است، به تو می‌رسد، هرچند ضعیف باشی، و آنچه هم علیه تو است به تو می‌رسد و تو نمی‌توانی آن را دفع كنی، هرچند قوی باشی، و كسی كه امیدش را به آنچه از دست او رفته قطع كرد، از زحمات بدنی راحت شد، و كسی كه به آنچه خدا برای او رزق قرار داد، راضی شد، در آرامش كامل به‌سر می‌برد.
ملاحظه می‌كنید كه حضرت باقر(ع) چگونه رمز و راز آمدن و رفتن اموالِ دنیا آشكار می‌كنند و می‌فرمایند: «اَلدُّنْیَا دُوَلٌ» یعنی دنیا چیزی است در حال چرخش، نه نگه‌داشتنی است و نه اگر رفت برای همیشه رفته است، خیلی شبیه توپ فوتبال در میدان بازی است كه نه هر بازیكنی می‌تواند توپ را برای همیشه نزد خود نگهدارد و نه آنچنان است كه اگر از دست او رفت دیگر برنگردد. البته فرق چرخش دنیا با چرخش توپ آن است كه چرخش دنیا در اختیار انسان‌ها نیست. به هر صورت فرمود: «اَلدُّنْیَا دُوَلٌ» تا ما نه از ماندن آنچه در دست داریم مطمئن شویم و گمان كنیم با قدرت و ابتكار خود می‌توانیم آن را حفظ كنیم و نه مأیوس باشیم كه ضعف ما مانع به‌دست آمدن دنیا برای ما است. در همین راستا فرمود آن‌چه از حوادث دنیا بر علیه توست نیز به تو می‌رسد و قوت تو مانع رسیدن آن نیست. آری تو نسبت به آن حادثه‌ باید بتوانی خوب امتحان دهی.
سپس دو نكته مطرح فرمودند كه عامل آسایش دنیا و آخرت ما خواهد شد. می‌فرمایند: كسی كه به آنچه خدا برای او رزق قرار داد، راضی شد، در آرامش كامل به‌سر می‌برد. نكتة اول موجب آسایش دنیا و بدن ما است، چون به دنبال آنچه از دست ما رفت، نمی‌دویم تا آن را برگردانیم، چراكه طبق قاعده «الدُّنْیَا دُوَلٌ» باید می‌رفت و ما هم باید پس از رفتن، از آن دل بركنیم. و نكتة دوم موجب آسایش آخرت ما است، چرا كه اگر به رزقی كه خدا برای ما قرار داد راضی شدیم، خداوند نیز از ما راضی خواهد شد و این چشم‌روشنی بزرگی است.

زندگی‌ای كه خدا ضمانت می‌كند

قالَ علی‌بن‌موسی‌الرّضا(ع): «وَلْیَكُنْ نَفَقَتُكَ عَلَى نَفْسِكَ وَ عِیَالِكَ قَصْداً فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى یَقُولُ یَسْئَلُونَكَ ما ذا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ وَ الْعَفْوُ الْوَسَطُ وَ قَالَ اللَّهُ وَ الَّذِینَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَ لَمْ یَقْتُرُوا إِلَى آخِرِهِ. وَ قَالَ الْعَالِمُ: ضَمِنْتُ لِمَنِ اقْتَصَدَ أَنْ لا یَفْتَقِرَ».(125)
امام رضا(ع) می‌فرمایند: باید خرج و نفقة خود و خانواده‌ات متوسط و میانه‌روانه باشد، چرا كه خدای‌تعالی می‌فرماید: «ای پیامبر! از تو می‌پرسند چگونه انفاق كنند، بگو: «عفو»، و «عفو» یعنی «وسط» و خداوند فرمود: مؤمنین چون انفاق كنند تند روی نمی‌كنند و جانب وسط را رعایت می‌كنند، و آن حضرت فرمود: ضمانت می‌كنم كسی را كه میانه‌روی پیشه كند او را فقیر نگردانم.
حضرت ثامن‌الائمه(ع) بركات و رمز و راز میانه‌روی در زندگی را برمی‌گشایند و بعد از آن‌كه از زبان خداوند آن را روشن فرمودند كه مؤمنین؛ نه اسراف می‌كنند و نه بر خود و خانوادة خود تنگ می‌گیرند، فرمود: ضمانت می‌كنم كه هركس زندگی معتدلی را در پیش گیرد، فقیر نشود. آری! كنتــرل زنــدگی در حـدّ میانـه‌روی كـار مشـكلی است- به‌خصوص كه میانه‌روی برای هركس شبیه دیگری نیست- ولی نتایج آن نیز بزرگ و اطمینان بخش است.