فهرست کتاب


جایگاه رزق انسان در هستی

اصغر طاهرزاده

هشدار كه خزینه‌دار دیگران نباشی

قالَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ(ع): «یَا ابْنَ آدَمَ لا یَكُنْ أَكْبَرُ هَمِّكَ یَوْمَكَ الَّذِی إِنْ فَاتَكَ لَمْ یَكُنْ مِنْ أَجَلِكَ فَإِنْ هَمَّكَ یَوْمٌ فَإِنَّ كُلَّ یَوْمٍ تَحْضُرُهُ یَأْتِی اللَّهُ فِیهِ بِرِزْقِكَ وَ اعْلَمْ أَنَّكَ لَنْ تَكْتَسِبَ شَیْئاً فَوْقَ قُوتِكَ إِلاّ كُنْتَ فِیهِ خَازِناً لِغَیْرِكَ تُكْثِرُ فِی الدُّنْیَا بِهِ نَصَبَكَ وَ تُحْظِی بِهِ وَارِثَكَ وَ یَطُولُ مَعَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ حِسَابُكَ فَاسْعَدْ بِمَالِكَ فِی حَیَاتِكَ وَ قَدِّمْ لِیَوْمِ مَعَادِكَ زَاداً یَكُونُ أَمَامَكَ فَإِنَّ السَّفَرَ بَعِیدٌ وَ الْمَوْعِدَ الْقِیَامَةُ وَ الْمَوْرِدَ الْجَنَّةُ أَوِ النَّارُ».(121)
امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: ای فرزند آدم! نباید بزرگترین غم تو آن رزقی باشد كه نیامده است، اگر آن روز جزء عمر تو باشد، رزق آن روز را خداوند در آن روز به تو می‌رساند، و بدان كه تو هرگز آنچه را رزق تو نیست، به دست نمی‌آوری مگر این‌كه آن را برای غیر خود جمع كنی، زحمتش در دنیا برای تو و بهره‌اش برای وارث تو است، و حساب آن در قیامت برای تو می‌ماند، پس شاد باش به آنچه داری و آن را برای قیامتی كه در پیش داری بفرست، چرا كه سفری طولانی در پیش است و وعده‌گاه اصلی ما، قیامت است و محل ورود یا بهشت است یا دوزخ.
چنان‌چه ملاحظه می‌فرمایید امام‌الموحدین(ع) توصیه می‌فرمایند كه مواظب باش بزرگترین برنامة تو برای طلب رزق، تهیة رزق فردایی نباشد كه نیامده است. و ما را متذكر می‌شوند كه رزق هر روزی در وقت خودش می‌آید، پس دائم غم فردای نیامده همة فكر تو را به خودش مشغول نكند. به گفتة مولوی:
عمر من شد فدیة فردای من

وای از این فردای ناپیدای من

سپس حضرت ما را برحذر می‌دارند از این‌كه انرژی‌ها و فرصت‌های خود را به اسم فردای نیامده برای غیر خود مصرف كنیم و خزینه‌دار غیر خود باشیم و در قیامت حسرت موقعیتی را بخوریم كه می‌توانستیم به جای جمع‌آوری رزق برای روز نیامده، وقت خود را در توجه به حقایق عالیة عالم معنا صرف كنیم و با حاصل اُنس‌های معنوی كه در دنیا به‌دست می‌آوریم، در قیامت خود به‌سر بریم.

طلب رزق سنت است

قالَ الْحُسَیْنِ(ع): « لِرَجُلٍ یَا هَذَا لا تُجَاهِدْ فِی الرِّزْقِ جِهَادَ الْغَالِبِ وَ لَا تَتَّكِلْ عَلَى الْقَدَرِ اتِّكَالَ مُسْتَسْلِمٍ فَإِنَّ ابْتِغَاءَ الرِّزْقِ مِنَ السُّنَّةِ وَ الْإِجْمَالَ فِی الطَّلَبِ مِنَ الْعِفَّةِ وَ لَیْسَ الْعِفَّةُ بِمَانِعَةٍ رِزْقاً وَ لَا الْحِرْصُ بِجَالِبٍ فَضْلاً وَ إِنَّ الرِّزْقَ مَقْسُومٌ وَ الْأَجَلَ مَحْتُومٌ وَ اسْتِعْمَالَ الْحِرْصِ جَالِبُ الْمَآثِمِ»(122)
امام‌حسین(ع) به مردی فرمود: ای مرد! در طلب رزق نه آنچنان تلاش كن كه همة تلاش تو در طلب رزق صرف شود، و نه آنچنان كار را به تقدیر واگذار كه دست‌بسته تسلیم شوی، چرا كه طلب رزق،‌ سنت است و حریص نبودن، از عفت، و عفت‌ورزیدن در طلب رزق موجب نمی‌شود كه رزق از تو منع شود، همچنان ‌كه حرص موجب ‌نمی‌شود كه رزق اضافه‌تر به‌دست آری. چرا كه رزق تقسیم شده است و اجل هركسی حتمی است و حرص‌زدن در رزق زمینة ایجاد گناه است.
چنانچه ملاحظه فرمودید؛ حضرت سیدالشهداء(ع) می‌خواهند جواب این سؤال را بدهند كه ممكن است انسان بپرسد اگر رزق مقسوم است پس تلاش برای چه؟ حضرت ضمن آن‌كه ابتدا توصیه به تعادل در طلب رزق می‌كنند، سپس می‌فرمایند: «فَإنَّ ابْتِغاءَ الرِّزْقِ مِنَ السُّنَّةِ» یعنی؛ در طلب رزق بودن، سنت و روش پیامبران و اولیاء الهی است. پس اگر می‌خواهی تحرك و تلاشی همانند آن‌ها داشته باشی، باید از طلب رزق به نحوی كه گوشزد شد باز نمانی تا در عالَم پیامبران خدا وارد شوی و در آخر ما را متوجه نكته‌ای بسیار اساسی می‌نمایند و می‌فرمایند: « وَ اسْتِعْمَالَ الْحِرْصِ جَالِبُ الْمَآثِمِ» یعنی؛ این حرص زدن نه‌تنها تو را از عالَم پیامبران خارج می‌كند از آن خطرناك‌تر این‌كه زمینة ایجاد گناه خواهد شد. حال آیا انسانِ بصیر كه هر لحظه مواظب آن است كه گرفتار گناه نشود، جا ندارد ریشة حرص در طلب رزق را كه بستر گناه است، در خود بسوزاند؟

دفن استعدادها

كَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(ع) یَقُولُ: «قَرِّبُوا عَلَى أَنْفُسِكُمُ الْبَعِیدَ وَ هَوِّنُوا عَلَیْهَا الشَّدِیدَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ عَبْداً وَ إِنْ ضَعُفَتْ حِیلَتُهُ وَ وَهَنَتْ مَكِیدَتُهُ أَنَّهُ لَنْ یُنْقَصَ مِمَّا قَدَّرَ اللَّهُ لَهُ وَ إِنْ قَوِیَ عَبْدٌ فِی شِدَّةِ الْحِیلَةِ وَ قُوَّةِ‌الْمَكِیدَةِ إِنَّهُ لَنْ یُزَادَ عَلَى مَا قَدَّرَ اللَّهُ لَهُ».(123)
همواره امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمودند: آنچه دور است را به خود نزدیك كنید و سختی را بر خود آسان نمایید و بدانید كه بنده اگر برنامه‌هایش ضعیف و نقشه‌هایش در به‌دست آوردن رزق، ناقص باشد، هرگز از آنچه خداوند برایش مقدر كرده، محروم نخواهد شد، و اگر بنده‌ای در نقشه كشیدن برای به‌دست آوردن رزق توانمند و برنامه‌هایش كارآمد باشد، هرگز بیش از آنچه خداوند برای او تقدیر كرده به‌دست نخواهد آورد.
آری می‌فرماید: آن‌كس كه قدرت برنامه‌ریزی بیشتر دارد باید این استعدادها را در جهتی دیگر به‌كار بندد تا راه‌های آسمان را بر روی خودش و بقیه باز كند و انسان‌ها را به ساحت قرب الهی نزدیك كند. كاری كه پیامبران و اولیاء الهی(ع) با استعدادهای خود كردند. و لذا می‌فرماید: «اگر بنده‌ای در نقشه كشیدن برای به‌دست آوردن رزق توانمند و برنامه‌هایش كارآمد باشد، هرگز بیش از آنچه خداوند برای او تقدیر كرده به‌دست نخواهد آورد.» چون این استعدادها را به او نداده‌اند تا در جهت رزقِ بیشتر به‌كار گیرد. آری برای چنین كاری این استعدادها را قرار نداده‌اند، پس به چنین كاری نیاید، پس اگر او این استعدادها را در راستای ازدیاد رزق به‌كار گیرد آن‌ها را دفن كرده است.