ره توشه راهیان نور (ویژه ماه مبارک رمضان)

نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم

د. روزه؛ راهی برای ایجاد رابطه با خود

از جمله برنامه های مهمی که می تواند در ایجاد رابطه درست با خود مؤثر باشد روزه است. روزه برنامه ای الهی است که خدای متعال برای رسیدن به جایگاه رفیع برای انسان ها قرار داده است، چه این که قرآن کریم می فرماید: «کُتب علیکم الصّیام کما کتب علی الّذین من قبلکم لعلّکم تتّقون»(947) که اگر آدمی به تقوای الهی نائل شود زمینه بهره وری از آموزش های ربّانی را پیدا خواهد نمود و راه و مقصد زندگی را به درستی خواهد شناخت و دچار اضطراب و اضطرار نخواهد گشت.
در برخی روایات آمده است که پاداش روزه دار را خدای متعال می دهد و بلکه خود او پاداش شخص روزه دار است «الصّوم لی و انا اُجزی علیه»(948) در روایتی آمده که اگر یک روز روزه مستحبی بگیرد اگر تمام زمین را پر از طلا کنند، پاداشش داده نشود تا این که روز قیامت ثواب و پاداشی به او داده شود و آنچنان جایگاه بلندی برای آن ذکر شده که خدای متعال و فرشتگان الهی برای روزه داران دعا می کنند و از برخی روایات استفاده می شود که همتایی برای آن نیست.(949)
برخی مفسّران ذیل آیه شریفه «و استعینوا بالصّبر و الصّلوة»(950) آورده اند که پیامبر اعظم صلی اللّه علیه و آله و سلم هر گاه با مشکلی مواجه می شدند از نماز و روزه مدد می گرفتند.(951) حال و هوای روزه دار همواره عبادت است(952) و از جمله خوشحالی روزه دار یکی در وقت افطار و دیگری هنگام ملاقات با خدای عزّوجلّ است.(953) حتّی خدای متعال بوی دهان روزه دار را معطرتر از بوی مشک می داند(954) و این برنامه الهی باعث می شود که شیطان از آدمی دور شود(955) و آدمی با خود انس بگیرد و فرصتی برای شناخت به دست آورد.

1. روزه واقعی و مراتب سه گانه روزه داران:

نخوردن و نیاشامیدن و پرهیز از مفطرات دیگری که در کتب فقهی ذکر شده برای صحت روزه لازم است. اما برای مقبولیت روزه باید بیشتر همت کند تا بتواند از آثار واقعی روزه برخوردار گردد. برای این منظور باید تمام اعضا و جوارح خود را به امساک و خودداری وادار کند؛ از سخن بیهوده و نادرست پرهیز نماید(956) و ذهن و فکر خود را آباد کند و سامان دهد. اما باز این هدف پایانی نیست و اهداف بلندتری پیش روست. هدف والاتر، رسیدن به یک نظام روحی است که از هر چه غیر خدا است اجتناب نماید و غیر خدا را در حریم دل راه ندهد: «القلب حرم اللّه فلا تُسکن حرم اللّه غیر اللّه»(957) البته باز هم این مقام والا مقول به تشکیک است و هر کسی به اندازه دریافت خود از معرفت الهی می تواند به این کیمیای ربّانی دست یابد. روزه امام معصوم علیه السلام برترین روزه ای است که در عالم، امکان حصول دارد.

2. فلسفه روزه:

روزه مهم ترین بازدارنده طغیان شهوت و هوسرانی و کنترل کننده هوا و هوس است(958) زمینه روحی و معنوی و روانی را برای شکوفایی استعدادهای سرشار و حقایق نهفته خویش فراهم می سازد. مهار نفس سبب شکوفایی جنود عقل می شود. و تقویت جنود عقل باعث می شود منطقه درون و دل انسان یک منطقه ممنوعه برای شیطان و وسوسه های او گردد و برای افکار عرشی منطقه امن گردد. حضرت علی علیه السلام در بیانی به آرامش به دست آمده از روزه و حج اشاره نموده و فرموده: «الصیّام و الحجُّ تسکین القلوب»(959) قصه و تمام قصه در این است که آدمی باید با روزه داری و خویشتن داری کمی از لذت های زود گذر و ناپایدار، دل بکند، تا آن گاه به لذت واقعی و ناپایدار، متصل گردد.
اگر لذت، ترک لذت بدانی - دگر لذت نفس، لذت نخوانی
هزاران درِ خلق، بر خود ببندی - گرت باز باشد، دری آسمانی
سفرهای عِلْوی کند، مرغ جانت - گر از چنبر آز، بازش پرانی.