ره توشه راهیان نور (ویژه ماه مبارک رمضان)

نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم

نماز مهم ترین مصداق تحقق رابطه با خدا

مطابق این حدیث شریف، اولین رکنی که اسلام بر آن بنا نهاده شده نماز است و نماز مهم ترین مصداق تحقق رابطه با خداست. با توجه به چند نکته این معنا روشن تر می شود.

1. نماز؛ عبودیت خدای متعال

نماز بارزترین مصداق بندگی و عبودیت و تشکر و قدردانی از نعمت های بیکران خدای متعال است. خدای متعال که حکیم است این همه استعدادها و امکانات را بی جهت در اختیار انسان قرار نداده، بلکه غرضی بر آن مترتب فرموده که به خود مخلوق برمی گردد.
از جمله مقاصد و اغراضی که خدای متعال برای خلقت آنان تقدیر فرموده، رساندن او به مقام عبودیت است، زیرا که می فرماید: «ما خلقت الجنَّ و الانس الّا لیعبدون»(918) جنّ و انس را خلق نکردم، مگر برای این که بندگی کنند. هم از این روست که دعوت به پرستش خدای متعال مهم ترین دعوت همه انبیای الهی بوده است «و لقد بعثنا فی کلِّ امّة رسولاً ان اعبدواللّه و اجتنبوا الطّاغوت»(919)؛ و این هم بسیار روشن است که خدای متعال نیازی به عبادت هیچ موجودی - و از جمله انسان - ندارد. «فانّ اللّه غنیّ عنکم»(920) بلکه این انسان است که به واسطه عبادت، توفیق می یابد همواره به عظمت الهی توجه داشته باشد و آن را به یاد آورد و نعمتهایش را یادآور گردد و نیز فقر و وابستگی خود را به آن وجود غنی بالذات مورد توجه قرار دهد و در پی این یاد و توجه مستمر، خویشتن را از فنا برهاند و به دار بقا برسد و باقی بماند و خود را به کمال مطلوب برساند. البته عبادت، مصداق انحصاری ندارد بلکه تفکر(921)، کسب و کار(922)، طلب دانش و معرفت(923) و... همه و همه می تواند مصداقی از عبادت باشد، مشروط به آن که مضافاً الی اللّه انجام گیرد. در حوزه بندگی و عبودیت، آنچه مهم است عبادت عالمانه و عاشقانه و خالصانه است که با خضوع نسبت به پروردگار همراه باشد. اما نماز سنبل و مثال عبودیت بقیه کارهاست:
خوشا آنان که اللّه یارشان بی - که حمد و قل هو اللّه کارشان بی
خوشا آنان که دائم در نمازند - بهشت جاودان بازارشان بی

2. نماز در آینه وحی

مهم ترین تشبیهات و تعابیری که درباره نماز در روایات می بینیم به این قرار است: عمود دین(924)، قوام دین(925)، بهترین عمل(926)، ستون خیمه(927)، سیمای مکتب(928)، پیمان الهی(929)، کلید بهشت(930)، وسیله نزدیک شدن به خدا.(931) بنابر این اقامه نماز جزء مهم ترین برنامه انبیا و اولیای الهی بوده است، چنان که حضرت عیسی علیه السّلام در گهواره این مهم را یادآور می شود«اوصانی بالصّلوة و الزّکوة ما دُمتُ حیّاً»(932) و حضرت ابراهیم علیه السلام وقتی که همسر و کودک خویش را در بیابان های داغ و خالی از سکنه مکّه بی هیچ آب و گیاهی مسکن داد چنین آرزو کرد: خدایا... تا نماز به پا دارند، «ربّنا انّی اسکنتُ من ذُرّیتی بواد غیر ذی زرع عند بیتک المُحرّم ربّنا لیُقیموا الصّلوة»(933). به همین منوال، امامان معصوم علیهم السّلام نیز نسبت به نماز، عنایت خاصی داشتند تا آن جا که در هنگام نماز از حالت معنوی خاصی بهره مند بودند و حتّی رنگ صورتشان تغییر می کرد از آن طرف کسانی که به این فریضه الهی توجه نمی کنند و آن را به جا نمی آورند عواقب بدی در انتظار آنهاست، بلکه حتّی سبک شمردن نماز هم باعث می شود که از رحمت الهی و شناخت اهل بیت علیهم السّلام محروم گردند. در بعضی روایات کسی که نماز را سبک شمرده و حق الهی را به درستی به جانیاورد واز حق نماز کم بگذارد، به عنوان دزد و سارق معرّفی شده(934) و بیان شده که اگر کسی با سبک شمردن نماز این حق الهی را ضایع نماید قطعاً نسبت به غیر نماز و در حق مردم تضییع بیشتری روا خواهد داشت.(935) به عبارت: دیگر کسی که نمازش به راه نیست از او توقع خیر نمی رود.