ره توشه راهیان نور (ویژه ماه مبارک رمضان)

نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم

د. پشتوانه ارزش ها

بی شک رابطه با خدای عالم بهترین و مهم ترین و لازم ترین پشتوانه برای وصول به شخصیت اخلاقی و ارزشی می شود. اگر خدا در زندگی انسان نمی بود ارزش ها نابود می شد و بشر به هیچ چیز پایبند نبود. این خداست که عامل و مسبب ارزش ها در جوامع بشری است. از این رو رابطه با خدای متعال هم در دفع رذائل و زشتی ها و هم در جلب فضیلت ها و زیبایی های اخلاقی اصلیترین نقش را ایفا می کند. برای رعایت اختصار به همین مقدار بسنده می کنیم.

نماز مهم ترین مصداق تحقق رابطه با خدا

مطابق این حدیث شریف، اولین رکنی که اسلام بر آن بنا نهاده شده نماز است و نماز مهم ترین مصداق تحقق رابطه با خداست. با توجه به چند نکته این معنا روشن تر می شود.

1. نماز؛ عبودیت خدای متعال

نماز بارزترین مصداق بندگی و عبودیت و تشکر و قدردانی از نعمت های بیکران خدای متعال است. خدای متعال که حکیم است این همه استعدادها و امکانات را بی جهت در اختیار انسان قرار نداده، بلکه غرضی بر آن مترتب فرموده که به خود مخلوق برمی گردد.
از جمله مقاصد و اغراضی که خدای متعال برای خلقت آنان تقدیر فرموده، رساندن او به مقام عبودیت است، زیرا که می فرماید: «ما خلقت الجنَّ و الانس الّا لیعبدون»(918) جنّ و انس را خلق نکردم، مگر برای این که بندگی کنند. هم از این روست که دعوت به پرستش خدای متعال مهم ترین دعوت همه انبیای الهی بوده است «و لقد بعثنا فی کلِّ امّة رسولاً ان اعبدواللّه و اجتنبوا الطّاغوت»(919)؛ و این هم بسیار روشن است که خدای متعال نیازی به عبادت هیچ موجودی - و از جمله انسان - ندارد. «فانّ اللّه غنیّ عنکم»(920) بلکه این انسان است که به واسطه عبادت، توفیق می یابد همواره به عظمت الهی توجه داشته باشد و آن را به یاد آورد و نعمتهایش را یادآور گردد و نیز فقر و وابستگی خود را به آن وجود غنی بالذات مورد توجه قرار دهد و در پی این یاد و توجه مستمر، خویشتن را از فنا برهاند و به دار بقا برسد و باقی بماند و خود را به کمال مطلوب برساند. البته عبادت، مصداق انحصاری ندارد بلکه تفکر(921)، کسب و کار(922)، طلب دانش و معرفت(923) و... همه و همه می تواند مصداقی از عبادت باشد، مشروط به آن که مضافاً الی اللّه انجام گیرد. در حوزه بندگی و عبودیت، آنچه مهم است عبادت عالمانه و عاشقانه و خالصانه است که با خضوع نسبت به پروردگار همراه باشد. اما نماز سنبل و مثال عبودیت بقیه کارهاست:
خوشا آنان که اللّه یارشان بی - که حمد و قل هو اللّه کارشان بی
خوشا آنان که دائم در نمازند - بهشت جاودان بازارشان بی