ره توشه راهیان نور (ویژه ماه مبارک رمضان)

نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم

1. حقد و حسد:

حقد و کینه نسبت به برادران مسلمان - معمولاً منجر به حسد نسبت به نعمت های الهی که خداوند به آنان عطا کرده می شود- یکی از مهم ترین عوامل بیماری دل است.
در تعریف حسد گفته اند: حالتی است که وقتی نعمتی را در دست دیگران ببینی غمگین شوی و حتی آرزو کنی که آن نعمت از او زایل شود.
همچنین اشاره شده است که از خشم و عصبانیت، حقد و کینه ورزی برمی خیزد و از حقد، حسد و حسادت به وجود می آید. حسد اولین گناهی است که در عالم هستی پیدا شد؛ حسادتی که ابلیس بر حضرت آدم برد، و نیز اولین گناهی است که در روی زمین صورت گرفت؛ حسادتی که قابیل بر هابیل کرد. اثر قلبی حسد بسیار عمیق و زیاد است و قلبی که در آن حسد باشد، به بیماری سختی دچار شده است. حضرت امیر علیه السلام می فرمایند: «الحسد شرُّ الامراض»؛(655) «حسادت بدترین مرضها است» و نیز فرموده اند: «الحسدُ حبس الرّوح»(656) حسادت زندان روح است.
بمیر تا برهی ای حسود کاین رنجی است - که از مشقت آن جز به مرگ نتوان رست
نکته ای که باید به آن دقت کرد این است که حسود وقتی به عدالت خدا نیز اعتراض کند و در آن تردید نماید، در واقع با خداوند و نعمت هایی که به دیگر بندگان خود داده است، دشمنی می کند. رسول خدا می فرمایند: «الا لا تُعادوا نعم اللّه. قیل: یا رسول اللّه، و من الّذی یُعادی نعم اللّه؟ قال: الّذین یحسدون النّاس».(657)
از حضرت رسول صلی اللّه علیه و آله و سلم: هان! با نعمت های خدا دشمنی نکنید. عرض شد: ای رسول خدا! چه کسی با نعمت های خدا دشمنی می کند؟ فرمودند: آنان که به مردم حسادت می ورزند.
خداوند در قرآن کریم می فرماید: «ام یحسدون الناس علی ما اتهم اللّه من فضله».(658) یا این که نسبت به مردم [پیامبر و خاندانش ] بر آنچه خدا از فضلش به آنان بخشیده، حسد می ورزند؟!
نقل است که شیطان نزدیک اطاق فرعون شد و در زد. فرعون گفت: کیستی؟ شیطان او را دشنام داد که چگونه ادعای خدایی داری در حالی که نمی دانی پشت در کیست؟! گفت: وارد شو و از شیطان پرسید: آیا کسی در روی زمین پیدا می شود که از من و تو شریرتر باشد؟ ابلیس گفت: آری، حسود.
زانکه هر بدبخت خرمن سوخته - مِیِ نخواهد شمع کس افروخته
هین کمالی دست آور تا توهم - از کمال دیگران نافتی به غم

2. هواپرستی:

هوی و هوس پرستی دشمن عقل و قلب است و می توان گفت که هوس بزرگترین دشمن دل و جان آدمی است. حضرت امیر علیه السلام می فرمایند: «الهوی اعظم العدُوَّینِ»؛(659) هوس بزرگترین دشمن است.
خطر هوی و هوس پرستی از آن جهت است که قلب آدمی را کور کرده و بصیرت را از او می گیرد؛ چنانچه حضرت امیر علیه السلام می فرمایند: «اوصیکم بمُجانبة الهوی، فإنّ الهوی یدعو الی العمی و هو الضّلالُ فی الاخرة و الدُّنیا»(660) شما را به دوری گزیدن از هوی سفارش می کنم؛ زیرا هوس به کوری فرا می خواند و آن باعث گمراهی در آخرت و دنیاست.
و نیز فرمودند: «ایّاکم و غلبة الشّهوات علی قلوبکم؛ فانّ بدایتها ملکة و نهایتها هلکة»(661) زنهار! از چیره آمدن شهوت بر دل هایتان، زیرا آغاز آن بندگی و انجامشان نابودی است.
آری، اگر قلبی به خاطر شهوت پرستی، چنان بیمار شده باشد که فقط با اطفاء شهوات آرام می گیرد، هرگز به ملکوت آسمان نمی رسد؛ چنان که حضرت رسول صلی اللّه علیه و آله و سلم می فرمایند: «حرام علی کلِّ قلب عُزِّی بالشّهوات أن یجول فی ملکوت السّماوات»(662) بر هر دلی که به شهوات آرام گرفته باشد، حرام است که در ملکوت آسمان ها گردش کند.

3. غفلت از یاد خداوند:

«... و لا تُطع من اغفلنا قلبه عن ذکرنا واتّبع هواه و کان أمرُهُ فُرُطاً»(663) و از کسانی که قلبشان را از یاد خدا غافل ساختیم اطاعت مکن! همانها که از هوای نفس پیروی کردند و کارهایشان افراطی است.