ره توشه راهیان نور (ویژه ماه مبارک رمضان)

نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم

ج- قلوب ظرف حضرت حق

مطابق حدیث نبوی، خداوند برای خود در روی زمین ظرفهایی دارد که همانا این ظرفها، قلوب می باشند. پیامبر خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم فرمود: خدای متعال را در زمین ظرفهایی است و محبوبترین آنها نزد خدای متعال، ظرفی است که صاف و نازک و سخت باشد. این ظرف ها همان دلهایند. امّا دل نازک، دلی است که رقت بارترین دل بر برادران باشد و اما دل سخت، دل آن مردی است که حق بگوید و در راه خدا از سرزنش هیچ سرزنشگری نهراسد و اما دل صاف، دلی است که از زنگار گناهان صاف باشد.(642)
ولی این قلب در حقیقت، یکی بیشتر نیست و آن هم باید حرم خداوند باشد.
«ما جعل اللّه لرجُل من قلبین فی جوفه»؛
«خداوند برای هیچ کس دو دل در درونش نیافریده».(643)
قال الصادق علیه السلام:
«القلب حرم اللّه فلا تُسکن حرم اللّه غیر اللّه»؛
«قلب حرم خداست، پس در حرم خداوند، غیر خدا را ساکن مکن».(644)

بیماری دل

یکی از حالات دل، بیماری و مرض آن است که آثار بسیار زیانبار دنیوی و عقوبات اخروی را برای فرد و جامعه به دنبال دارد. قرآن کریم در ضمن اشاره به آیات متعدد به انحراف و بیماری قلب از واژه ها و مفاهیمی چون مرض دل، زیغ، قساوت قلب، رِین و زنگار، طبع و مهر نهادن بر قلب، قفل قلب، کوری قلب و مرگ قلب یاد می کند. این بیماری ها همانند بیماری های جسم، علائم و نشانه هایی دارند و نیز البته عوامل و عللی موجب پیدایش این امراض قلبی می شوند. این عوامل انحراف قلب و علائم آن، به صورت کامل و دقیق، در آیات و روایات مطرح و بررسی شده است.
نکته مهم آن است که هر فرد مسلمان وظیفه دارد که این علل و نیز نشانه های امراض قلب را شناخته و با بررسی و محاسبه قلب و نفس خویش، با مشاهده کوچک ترین علامت بیماری به درمان آن اقدام نماید. زیرا اگر با امروز و فردا کردن سستی کنیم، مرض و بیماری روحی، مزمن می شود و به تدریج موجب قساوت و فساد قلب می گردد تا آن جا که به مسخ و مرگ قلب آدمی می انجامد.
نکته مهم دیگر، که باید همگان به آن عنایت کنند، تدریجی، نامحسوس و بطئی و مرموزانه بودن از انحراف های قلبی است؛ چنان که اگر اهل دقت و مراقبت از نفس نباشیم، پس از گذشت چندی خود را غرق در رذایل اخلاقی می یابیم. آری باید چونان نگهبانی دلسوز بر سر دروازه های دل نشست و از آن مراقبت کرد و مواظب ورودی ها و خروجی های قلب بود و با انحرافهای قلبی مبارزه کرد.

علایم بیماری دل

به تعبیر بعضی از حکما؛ از مهم ترین نشانه های بیماری دل، همانا قوت گرفتن نیروی وهم و ضعیف شدن عقل و قوای عقلانی می باشد: به گونه ای که کم کم کبر، نخوت و خود آرایی و خودنمایی و تعارض در گفتار و بیان در فرد رشد کرده و تشدید می شود.