ره توشه راهیان نور (ویژه ماه مبارک رمضان)

نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم

3. چگونگی مواجهه با قضا و قدر

پیامبر اعظم صلی اللّه علیه و آله و سلم فرمود: خدای متعال می فرماید: هر کس که به قضای من خوشنود نیست و به تقدیر من ایمان ندارد، برود و خدای دیگری جز من بجوید.(373) هر چه بر خرد مرد افزوده شود، ایمانش به تقدیر قوی تر می گردد و به دگرگونی ها اهمیتی نمی دهد.(374) قضا جز به دعا دفع نشود و چیزی جز نیکوکاری، عمر را افزون نکند.(375) خدای متعال می فرماید: هر که به قضای من رضا ندهد و بر بلای من صبر نکند، خدائی جز من بجوید.(376)
دعا قضا را برمی گرداند، هر چند که محکم شده باشد،(377) سخت ترین مردم از نظر عذاب در روز قیامت کسی است که از قضا و تقدیر الهی خشمناک باشد.(378) بدترین کارها راضی نبودن و خشمناک بودن از قضای الهی است.(379) وقتی که تقدیر حق تعالی فرود آید، دوری کردن و چاره اندیشی فائده ای ندارد.(380) تقدیر، بر حسابگری انسان آن گونه چیره است که تدبیر، مایه آفت و گزند و آسیب می شود.(381) کارها رام مقدراتند؛ چندان که تدبیر کنی به مرگ می انجامد.(382) هر کسی که به حسن انتخاب خدا برای خود تکیه کند، جز حالتی را که خدا برایش گزینش کرده است، حال دیگری برای خویش آرزو نکند.(383) هر کس کار خود را به خدا واگذارد خداوند کار او را به سامان آورد.(384) امام باقر علیه السلام در سفارش به جابر بن یزید جعفی فرمود: با تفویض درست، به آسایش دست پیدا کن.(385) کسی که کار خود را به خدا واگذارد در آسایش جاودان و در زندگی همیشه خوش است و واگذارنده حقیقی کسی است که از هر همّت و خواسته ای جز خدا دست شوید؛ همچون این سخن منظوم امیر مؤمنان علیه السلام:
رضیت بما قسم اللّه لی - و فوّضت امری الی خالقی
لقد احسن اللّه فیما مضی - کذلک یحسن فیما بقی(386)
کسی که کارش را به خدا واگذارد، شبش را با سلامت از هر گزند و آفتی به روز رساند و روزش را با دینی سالم به شب آورد. پیامبر اعظم صلی اللّه علیه و آله و سلم فرمود: اگر شما چنان که شایسته توکل کردن است به خدا توکل داشتید، روزی شما را نیز چون روزی مرغان می رساند که به صبح گرسنه اند و به شب سیر.(387) هر که دوست دارد از همه مردم نیرومندتر باشد، باید به خدا توکل کند.(388) خدای عزّوجلّ فرمود: هیچ اهل قریه ای یا بادیه نشینی نیست که مرتکب معصیت من، که خوش ندارم شده باشند و سپس به طاعت من که دوست دارم روی آورند؛ مگر این که من نیز از عذاب خود برای آنان که ناخوش دارند، به رحمت خویش که دوست می دارند؛ روی آورم.(389) هر گونه که باشید همان گونه بر شما حکومت می شود.(390) امام علی علیه السلام در وصف اصحاب رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم فرمود: وقتی که خداوند صداقت و شکیبایی ما را دید، برای دشمنان خواری و برای ما مدد و پیروزی فرستاد.(391) و بعد از فرو نشاندن غائله خوارج (جنگ نهروان؛ مارقین) به یاران خود فرمود: راستی که خداوند در حق شما احسان کرد و نیک یاریتان رساند. پس هم اینک بی درنگ به سوی دشمن خود (شامیان) رهسپار شوید. (آنها بهانه آورده) گفتند: یا امیرالمؤمنین! شمشیرها گشته و تیرهایمان به پایان رسیده و سر نیزه هایمان کند شده است. بنابراین اجازه فرمائید (برگردیم) و خود را کاملاً آماده کنیم.(392) حضرت فرمود: بدانید که پس از من، شما همواره گرفتار و مبتلا خواهید بود تا جایی که دوستدار و پیرو من، در میان مردم زمانه خویش، خوارتر از کنیززاده خواهد بود. عرض کردند: به چه علت؟ فرمود: به علّت اعمال خودتان. به علّت این که در دین به پستی تن می دهید. اگر هر یک از شما، وقتی بیدادگری پیشوایان ستم، آشکار شود، جانش را به پروردگار بفروشد و حق خود را از جهاد بگیرد، هر آینه دین خدا بر پا شود.(393) خدا دعای سه کس را نمی پذیرد: مردی که در خانه ویران جای گیرد و مردی که کناره راه اقامت گزیند و مردی که حیوان خود را رها کند و سپس دعا کند که خدا آن را نگهدارد.(394) امام عسگری علیه السلام فرمود: اگر قضای الهی در کمین است، دیگر ضعف و زبونی برای چیست؟(395)

نکات پایانی

کسی که مواجه با امر نامطلوبی می شود، همزمان با وارسی اعمال خود و تصحیح اشتباهات احتمالی، صورتهایی را برای آن باید در نظر بگیرد: اگر از عواقب گناه اوست، از گناه استغفار کند و اگر از مقدرات است و خودش دخالتی در آن نداشته، دعا کند تا شاید مقدرات عوض شود و اگر قضای الهی بر آن رانده شده و گریزی از آن نباشد، بر آن صبر پیشه کند و منتظر دو چیز باشد: اوّل، اجر الهی؛ دوّم، کشف معما و این که چرا خدای مهربان چنین تقدیری را برای او رقم زده است؟ و باید بداند که در هر حال خدای متعال جز خیر برای مؤمن نمی خواهد.

اخلاق و معنویت دینی

سید شهاب الدین حسینی