ره توشه راهیان نور (ویژه ماه مبارک رمضان)

نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم

2. آموزه های مکتب درباره عقوبت

«و لا یحسبنّ الّذین کفروا أنّما نُملی لهم خیر لانفسهم انّما نُملی لهم لیزدادوا اثماً ولهم عذاب مُهین»(315)، «نستدرجهم من حیث لا یعلمون»(316) چه بسیار کسانی که به وسیله نعمت و احسان به تدریج به سوی هلاکت روند.(317) استدراج آن است که از بنده گناهی سر زند، ولی برای او نعمتی تازه فراهم آید، او از استغفار باز ماند.(318) رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم به علی علیه السلام فرمودند: ای علی! همانا این مردم به زودی با اموالشان دچار فتنه و آزمایش می شوند و در دینداری بر خدا منت می گذارند؛ با این حال انتظار رحمت از او دارند (در حالی که باید منتظر عقوبت باشند).(319) مال بسیار، دلها را فاسد نموده و منشأ گناهان خواهد شد.(320) پیامبر اعظم صلی اللّه علیه و آله و سلم می فرمایند: شیطان دام ها و حیله های مختلفی دارد. از جمله حیله های شیطان آن است که بندگان از نعمت های خدا مغرور شوند و به بخشش های او تفاخر کنند و به بندگان خدا تکبر ورزند.(321) چگونه شبیخون انتقام های خدا تو را بیدار نمی سازد؛ حال آن که در حقیقت به سبب نافرمانی های او در ورطه قهرش افتاده ای!(322)

3. راه تشخیص نعمت از نقمت

بهترین مال آن است که موجب شکر و سپاس گذشته و پاداش الهی را واجب گرداند.(323) بهترین اموال تو آن است که موجب حفظ آبرویت شود.(324) بدترین مالها آن است که موجب نکوهش گردد.(325) بهترین مردم کسی است که حاضر است نعمت ها را با شکر پایدار نموده و از دست رفته آن را با صبر بازگرداند. هر گاه دیدی که خدای سبحان بر تو با وجود معاصی، نعمت ها را پی در پی کرده، آن استدراج است.(326) هر گاه خدایت پی در پی به تو نعمت داد، از او بترس.(327) زیبایی و زینت نعمت، صله رحم است(328) (اگر هنگام نعمت به صله رحم نپرداختی در نعمت بودن آن شک کن). کم ترین چیزی که برای نعمت دهنده واجب است انجام گیرد، آن است که با نعمت او گناه نشود یا در مقابل نعمتش نافرمانی نشود(329) (پس اگر بانعمت گناه شد، آن نقمت است). خداوند چون خوبی بنده ای را خواهد و آن بنده گناهی مرتکب شود، خدا او را کیفری دهد و استغفار را در یاد او اندازد. و چون بدِ بنده ای را خواهد، او گناهی کند و خدا به او نعمتی دهد تا استغفار را از یاد او ببرد و به آن حال ادامه دهد.(330) (پس نعمتی که بعد از گناه رسد نقمت است و نقمت بعد از گناه نعمت). هر که نعمت های خدا بر او فراوان شود، حاجت های مردم به سوی وی بسیار گردد. پس اگر به آن چه خدای سبحان بر او واجب نموده، قیام کند. موجب دوام و پایندگی آنها خواهد شد و اگر از آنچه خدای سبحان واجب نموده است، جلوگیری کند آن را در معرض زوال قرار داده است.(331)

4. مواجهه درست با نعمت، ابتلا و عقوبت

در مکتب پیامبر اعظم صلی اللّه علیه و آله و سلم و اهل بیت علیهم السّلام به انسان یاد می دهند که در برابر نعمت شاکر باشد و در ابتلائات، صبر پیشه کند و از جزع و فزع بپرهیزد و پیش از مواجهه با عقوبات و یا به محض ظاهر شدن نشانه های عقوبت الهی، از راه خطا و معصیت بازگردد.