ره توشه راهیان نور (ویژه ماه مبارک رمضان)

نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم

الف - آداب صدقه:

از آداب صدقه می توان به مواردی از این قبیل اشاره کرد:
1. نیت، در هر کاری داشتن نیت قربة الی اللّه مهم ترین شرط قبولی عمل است؛ 2. مخفی بودن صدقه؛ «ان تبدوا الصدقات...»(166)؛ 3. بدون منت بودن، چنان که قرآن می فرماید: ای کسانی که ایمان آورده اید بخششهای خود را با منت و آزار باطل نسازید؛ همانند کسانی که مال خود را برای نشان دادن به مردم انفاق می کنند؛ 4. آنچه صدقه می دهد از محبوب ترین چیزها نزد شخص باشد؛
«لن تنالوا البرّ حتّی تنفقوا ممّا تحبّون»(167)؛
به نیکی نمی رسید مگر از آنچه که دوست دارید انفاق کنید.

ب - فوائد صدقه:

صدقه موجب دفع بلا می شود. صدقه از غرق شدن، دیوانگی، سوختگی، مریضی و... جلوگیری می کند. صدقه مانع از مردن سخت و بد می شود. بیماران خود را به وسیله صدقه مداوا کنید. رزق و روزی را به وسیله صدقه برای خود کسب کنید. بهترین صدقات آن است که در ماه رمضان داده است.
در احوال آیات اللّه وحید بهبهانی(قدس سره) نقل شده است: همسر ایشان در یکی از روزهای سرد زمستان جبّه ای(168) برای او تهیه کرد و آن بزرگوار جبّه را پوشید. هنگام مغرب که برای ادای نماز به مسجد می رفت، یک نفر نزد ایشان آمد و گفت: هوا سرد است و کلاه ندارم. آن جناب که دید چیزی برای انفاق همراه ندارد و از طرفی هم نمی تواند آن بی چاره را در آن سرما به حال خود رها کند، با وجودی که هدیه همسر برای او بسیار عزیز و محترم و مورد نیاز بود، فرمود: چاقو به همراه داری؟ عرض کرد: بلی. چاقو را گرفت و آستین جبّه را برید و به او داد و فرمود: فعلاً این آستین را بر سرت بگذار و امشب را بگذران تا صبح برایت فکری شود.
امام صادق علیه السلام می فرماید: حضرت عیسی علیه السلام بر جمعی گذشتند که در حال شادی بودند. سبب شادی آنها را پرسید. گفتند: یا روح اللّه! دختر فلانی را امشب برای فلان مرد به عروسی می برند: عیسی علیه السلام فرمود: امروز شادی می کنند ولی فردا گریان خواهند بود. کسی پرسید: چرا ای پیغمبر خدا؟ فرمود: چون عروس آنها امشب می میرد. آنها روز بعد، نزد دختر آمده و او را سالم یافتند، از این رو نزد عیسی علیه السلام رفته و گفتند: یا روح اللّه! آن عروس نمرده است. عیسی علیه السلام فرمود: اینک مرا به نزد او برید. آنان با عجله عیسی را بدانجا آوردند. حضرت از زن پرسید: دیشب چه کار خیری انجام دادی؟ زن گفت: هر شب جمعه، سائلی به خانه ما می آمد و ما خوراک یک هفته او را. دیشب هم همان سائل آمد و من و اهل خانه هر یک به کاری مشغول بودیم و کسی متوجه او نشد. او چند بار فریاد زد و من صدای او را شنیدم و به طور ناشناس برخاستم و به اندازه معمول هر هفته به او غذا دادم و رفت. حضرت عیسی علیه السلام با شنیدن این سخن فرمود: ای زن! از جای خود برخیز. چون برخاست و بستر را کنار زدند، مار بزرگی نمودار شد که زیر جایگاه او بود و دم خود را به دندان گرفته بود. حضرت عیسی علیه السلام فرمود: خداوند این بلا را به خاطر عمل خیری که انجام دادی از تو دور گردانید وگرنه مقدر شده بود که مار تو را نیش بزند و بمیری!(169)
نقل شده است، پیامبر اکرم صلی اللّه علیه و آله و سلم گوسفندی ذبح فرمود و آن را به قطعات کوچک و بزرگ تقسیم کرده و به فقراء و مستمندان دادند. سپس از عایشه سؤال کردند که چه مقدار از آن گوسفند باقی مانده است؟ پاسخ داد: فقط کتف گوسفند برایمان باقی مانده است! حضرت فرمود: در حقیقت تنها کتف آن گوسفند از بین رفته و آنچه بین فقیران تقسیم شده برایمان مانده است.(170) قرآن مجید می فرماید:
و (کار) کسانی که اموال خود را برای خشنودی خدا و تثبیت (ملکات انسانی) در روح خود انفاق می کنند، همچون باغی است که در نقطه بلندی باشد و بارانهای درشت به آن برسد (و از هوای آزاد و نور آفتاب به حدّ کافی بهره بگیرد) و میوه خود را دو چندان دهد، و اگر باران درشتی بر آن نبارد، بارانهای ریز و شبنم بر آن می بارد و لذا همیشه شاداب و با طراوت است) و خداوند به آنچه انجام می دهید، بینا است.(171)

7. رعایت اخلاق اجتماعی

«و وقّروا کبارکم و ارحموا صغارکم وصلوا ارحامکم»؛
بزرگان خود را احترام نموده و بر کودکان خود مهربانی کنید و با خویشاوندانتان رفت و آمد نمائید.
اشاره: امام زین العابدین علیه السلام در رسالة الحقوق می فرماید:
حق بزرگتر از تو بر تو این است که او را به خاطر سالمندی وی بزرگ داری و چون در مسلمانی از تو جلوتر است، او را حرمت نهی و در مخاصمت با او مقابله نکنی و در راه رفتن بر او پیشی نگیری و از او جلوتر نیفتی و با او جهالت نورزی و اگر بر تو جهالت و نادانی کنند، به خاطر اسلام و حرمت او، آن را تحمل کنی و او را اکرام نمائی.
همچنین در مورد خردسالان فرموده است: حق کوچکتر بر تو این است که در موقع آموختن بر او رحمت آری و از خطاهای وی بگذری و لغزشهای او را پرده پوشی کنی. با او مدارا نموده و او را یاری نمائی.(172)