فهرست کتاب


تفسیر سوره زمر

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 39. زمر آیه 51،50

آیه
قَدْ قَالَهَا الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ فَمَآ أَغْنَی عَنْهُم مَّا کَانُواْ یَکْسِبُونَ
فَأَصَابَهُمْ سَیِّئَاتُ مَا کَسَبُواْ وَالَّذِینَ ظَلَمُواْمِنْ هَؤُلَاءِ سَیُصِیبُهُمْ سَیِّئَاتُ مَا کَسَبُواْ وَ مَا هُم بِمُعْجِزِینَ
ترجمه
به راستی کسانی که قبل از آنان بودند (نیز) این سخن را گفتند، ولی آن چه را (در دنیا) کسب می کردند کاری برایشان نکرد.
پس (نتیجه) اعمال بدی که مرتکب شده بودند به آنان رسید و کسانی از اینان (کافران مکّه) که ستم کردند به زودی بدی آن چه را انجام داده اند به ایشان خواهد رسید و آنان نمی توانند ما را درمانده کنند (و از ما بگریزند).
نکته ها
آیه 50 به طور کلی می فرماید: آنچه مجرمان در دنیا کسب کرده اند، در قیامت به کارشان نمی آید. در آیات دیگر قرآن مصادیق آن چه کسب کرده اند بیان شده است، از جمله:
«لن تغنی عنهم اموالهم»**آل عمران، 10.*** هرگز اموالشان کارساز نیست.
«ما اغنی عنکم جمعکم»**اعراف، 48.*** هرگز جمعیّتشان کارساز نیست.
«لا یغنی عنهم کیدهم»**طور، 46.*** هرگز تدبیرشان کارساز نیست.
قارون نیز سرمایه ی خود را نتیجه ی دانش و تفکّر و سیاست اقتصادی خود می دانست و می گفت: «انّما اوتیته علی علم عندی»**قصص، 78.*** لذا قرآن در این آیه می فرماید: «قد قالها الّذین من قبلهم» این سخن تازگی ندارد.
پیام ها
1- از نمونه های تاریخی برای هدایت و تربیت بهره گیریم. «قد قالها الّذین من قبلهم»
2- تاریخ، بهترین گواه است که مال و ثروت به هنگام قهر الهی، نه در دنیا انسان را نجات می دهد و نه در آخرت. «فما اغنی عنهم ما کانوا یکسبون» (وقتی قارون به زمین فرو رفت، هیچ گروهی نتوانست او را نجات دهد).**قصص، 81 .***
3- سنّت های الهی قانونمند است و زمان و مکان در آن اثری ندارد. نسبت به گذشتگان: «اصابهم سیئات ما کسبوا» و نسبت به آیندگان: «سیصیبهم سیّئات ما کسبوا»
4- اسباب نجات در قیامت، اموری غیر از ثروت و قدرت است. «فما اغنی عنهم ما کانوا یکسبون»
5 - سرنوشت انسان به دست خود اوست. «فاصابهم سیّئات ما کسبوا»
6- مجرمان از دور کردن قهر خداوند نسبت خود عاجزند. «سیصیبهم سیّئات ما کسبوا و ما هم بمعجزین»

سوره 39. زمر آیه 52

آیه
أَوَ لَمْ یَعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن یَشَآءُ وَیَقْدِرُ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ
ترجمه
آیا (هنوز) ندانسته اند که خداوند روزی را برای هر که بخواهد گسترده یا تنگ می سازد؟! البتّه در این امر برای کسانی که ایمان می آورند نشانه هایی (از حکمت و قدرت الهی) است.
نکته ها
در آیه 49 خواندیم که انسان نعمت های الهی را به علم و تخصص خود نسبت می دهد. این آیه می فرماید: این نسبت بخاطر ناآگاهی انسان است.
در روایات می خوانیم: گاهی خداوند رزق افراد تیز هوش را تنگ و رزق افراد کم هوش را زیاد قرار می دهد تا ثابت کند همه ی چیزها با زرنگی نیست!** تفسیر روح البیان.***
پیام ها
1- گرچه سعی و تلاش و دانش بشری، شرط لازم برای کسب رزق است، ولی شرط کافی و علّت نهایی نیست. «انّ اللّه یبسط الرزق» (به امکانات و توانایی ها و اطلاعات خود تکیه نکنیم که قدرت دیگری در کار است).

سوره 39. زمر آیه 53

آیه
قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُواْ عَلَی أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُواْ مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ
ترجمه
بگو: «ای بندگان من که بر نفس خویش اسراف (و ستم) کرده اید! از رحمت خداوند مأیوس نشوید، همانا خداوند همه ی گناهان را می بخشد، زیرا که او بسیار آمرزنده و مهربان است.»
نکته ها
آیات قبل تهدیدی برای افراد مغرور بود و این آیه به گناهکاران پشیمان بشارت می دهد.
در تمام کلمات این آیه لطف و مهر الهی نهفته است:
1. پیام بشارت را رسول خدا صریحاً اعلام کند. «قل»
2. خداوند انسان را مخاطب قرار داده است. «یا»
3. خداوند همه را بنده ی خود و لایق دریافت رحمتش دانسته است. «عبادی»
4. گناهکاران بر خود ستم کرده اند و به خدا ضرری نرسانده اند. «اسرفوا علی انفسهم»
5. یأس از رحمت، حرام است. «لا تقنطوا»
6. رحمت او محدود نیست. «رحمة اللّه» («رحمة اللّه» به جای «رحمتی» رمز جامعیّت رحمت است، چون لفظ «اللّه» جامع ترین اسم اوست).
7. وعده ی رحمت قطعی است. «انّ اللّه»
8. کار خداوند بخشش دائمی است. «یغفر»
9. خداوند همه ی گناهان را می بخشد. «الذنوب»
10. خداوند بر بخشش همه ی گناهان تأکید دارد. «جمیعاً»
11. خدا بسیار بخشنده و رحیم است. «انّه هو الغفور الرحیم»
خداوند با این همه رأفت و مهربانی اعلام می کند که تهدیدهای آیات قبل، برای تربیت انسان هاست نه انتقام و کینه.
در فرهنگِ قرآن، اسراف معنای وسیعی دارد که علاوه بر اسراف در مال، شامل اسراف در نفس و جان نیز می شود. بدین معنی که انسان در بهره گیری از استعدادها و ظرفیّت های وجودی خود از حدّ اعتدال خارج شده و دچار افراط و تفریط گردد.
مراد قرآن از اینکه می فرماید: خداوند همه گناهان را می بخشد، آن نیست که انسان گناه کند و بگوید خدا می آمرزد، بلکه مراد آن است که همه گناهان هر قدر هم بزرگ باشند قابل آمرزش است و نباید از رحمت الهی مأیوس بود و طبیعتاً راه دریافت آمرزش الهی، توبه و جبران گناه است که در آیه بعد آمده است.
پیام ها
1- قوانین و احکام الهی در حد اعتدال است و نافرمانی مردم، تجاوز از حدّ اعتدال است. «اسرفوا علی انفسهم»
2- در بخشش الهی نوع گناه و مقدار آن تفاوتی ندارد. «الذنوب جمیعاً»
3- یأس از رحمت الهی جایز نیست. «لا تقنطوا»
4- آمرزش گناه اقتضای رحمت خداوند است. «رحمة اللّه انّ اللّه یغفر»
5 - امید به مغفرت زمینه آمرزش است. «لا تقنطوا... انّ اللّه یغفر»
6- این خداوند است که همه لغزش ها را می بخشد. «انّه هو الغفور» به جای «انّه الغفور»