فهرست کتاب


تفسیر سوره زخرف

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 43. زخرف آیه 58،57

آیه
وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْیَمَ مَثَلاً إِذَا قَوْمُکَ مِنْهُ یَصِدُّونَ
وَقَالُواْ ءَآلِهَتُنَا خَیْرٌ أَمْ هُوَ مَا ضَرَبُوهُ لَکَ إِلَّا جَدَلَا بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ
ترجمه
و همین که (از سوی بت پرستان) درباره عیسی بن مریم مثالی زده شد (که اگر معبودان غیر خدا هیزم دوزخند پس عیسی نیز که معبود است دوزخی است) ناگهان قوم تو در پی آن فریاد تمسخر بر داشتند.
و گفتند: آیا خدایان ما بهترند یا او؟ (اگر عیسی که از معبودهای ما بهتر است در جهنّم باشد، به جهنّم رفتن ما و معبودهایمان چندان مهم نیست.)این مثال را برای تو جز از راه جدل نزدند بلکه آنان قومی جدل پیشه اند.
نکته ها
هنگامی که آیه 98 سوره ی انبیاء نازل شد که «انّکم و ما تعبدون من دون اللّه حصب جهنّم» بت پرستان، همراه با بت ها و معبودان، هیزم جهنّم قرار خواهند گرفت، شخصی از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله پرسید: اگر چنین است عیسی و عُزیر نیز معبود نصاری و یهود هستند و طبق این آیه عیسی و عُزیر هیزم جهنّم خواهند بود و اگر عیسی در دوزخ است ما و بت ها آن جهنّم را می پذیریم. کفّار هلهله کردند و خندیدند. پیامبر فرمود: از انسان ها معبودانی به دوزخ می روند که بخواهند معبود باشند، نظیر فرعون ولی عیسی و عزیر هرگز حاضر به معبود شدن نبودند. به علاوه در ادامه ی همان سوره، حساب این افراد برجسته از حساب بت ها جدا شده است، چنانکه می فرماید: «انّ الّذین سَبقت لهم منّا الحسنی اولئک عنها مبعدون» این بندگان خدا (که حاضر نبودند معبود قرار گیرند) و از طرف ما وعده نیک به آنان داده شده از دوزخ دورند. به هر حال مشرکان عیسی را مَثَل زدند و خندیدند و فکر کردند پیامبر جوابی ندارد ولی تشبیه عیسی به بت ها، جدلی بیش نیست.
اصرار قرآن بر اینکه حضرت عیسی را فرزند مریم معرّفی کند، برای جلوگیری از غلّو و فرزند خدا دانستن اوست.
تنها نامی که از زنان در قرآن آمده، نام مریم است. باقی زنان با نام بیان نشده اند، همچون مادر موسی «امّ موسی»**قصص، 7.***، خواهر موسی «اخته»**قصص، 11.***، همسر عمران «امرأة عمران»**آل عمران، 35.***، همسر فرعون «امرأة فرعون»**قصص، 9.***، همسر عزیز مصر «امرأة العزیز»**یوسف، 30.***، همسر لوط «امرأة لوط»**تحریم، 10.***، همسر ابولهب «امرأته حمّالة الحطب»**تبّت، 2.***، همسران پیامبر «نساء النبی»**احزاب، 30.***، همسر نوح «امرأة نوح»**تحریم، 10.*** و خانمی که بافندگی می کرد. «التی نقضت غزلها»**نحل، 99.***
پیام ها
1- افراط و تفریط در عقاید، به جایی می رسد که گروهی عیسی را در حدّ خدایی بالا ببرند وگروهی او را همردیف بت های سنگی سازند. «ضرب ابن مریم مثلاً»
2- کفّار از هوچیگری هر صحنه ای که وسیله ضربه زدن به پیامبر قرار گیرد، استقبال می کنند. «اذا قومک منه یصدون» (همین که شخصی گفت: اگر معبودها دوزخی هستند پس عیسی هم دوزخی است، با هلهله خندیدند.)
3- جدال نیکو ارزش است، ولی جدال خصمانه محکوم است. «بل هم قوم خصمون»

سوره 43. زخرف آیه 60،59

آیه
إِنْ هُوَ إلَّا عَبْدٌ أَنْعَمْنَا عَلَیْهِ وَجَعَلْنَاهُ مَثَلًا لِّبَنِی إِسْرَآئِیلَ
لَوْ نَشَآءُ لَجَعَلْنَا مِنکُم مَّلَآئِکَةً فِی الْأَرْضِ یَخْلُفُونَ
ترجمه
عیسی جز بنده ای نیست که ما بر او نعمت دادیم و او را برای بنی اسرائیل الگو و نمونه قرار دادیم.
و اگر بخواهیم به جای شما در زمین فرشتگانی را قرار می دهیم تا جانشین شما شوند.
نکته ها
دفاع از شخصیّت های معصوم لازم است و نباید آن بزرگواران دست آویز اهداف سوء قرار گیرند. مشرکان حضرت عیسی را مثال زدند که معبود گروهی است و به گفته قرآن عابد و معبود غیر الهی دوزخی است، پس عیسی دوزخی می باشد، ولی قرآن در این آیه از عیسی تجلیل می کند.
پیام ها
1- عیسی معبود نیست، بلکه عبد مخلص خداست. «ان هو الا عبد»
2- عبودیّت سبب دریافت الطاف الهی است. «عبد انعمنا علیه»
3- گرچه عیسی پیامبر اولوالعزم بود و برای همه مردم زمان خود معبوث شد امّا مخاطبان اولیه اش بنی اسرائیل بودند. «مثلاً لبنی اسرائیل»
4- خداوند نیازی به عبادت مردم ندارد. اگر می خواست فرشتگانی به جای مردم قرار می داد که دائماً در اطاعت باشند. «لو نشاء»

سوره 43. زخرف آیه 62،61

آیه
وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِّلسَّاعَةِ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا وَاتَّبِعُونِ هَذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِیمٌ
وَلَا یَصُدَّنَّکُمُ الشَّیْطَانُ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُّبِینٌ
ترجمه
و همانا عیسی (چون مرده زنده می کرد) مایه علم وآگاهی به قیامت است. پس در قیامت شک نکنید و از من پیروی کنید که این راه مستقیم است.
و شیطان شما را (از راه خدا) باز ندارد، همانا او دشمن آشکار شماست.
نکته ها
در مقابل مشرکان که حضرت عیسی را مثلی برای معبودان غیر خدایی می شمردند، این آیه می فرماید: حضرت عیسی، خود یکی از علائم قیامت است. تولدش از مادری بدون همسر، نشانه قدرت خدا بر آفریدن مجدد انسان ها در قیامت است، چنانکه او در همین دنیا مردگان را زنده می کرد و در پایان عمر جهان از آسمان نازل می شود که مقدّمه قیامت است.
پیام ها
1- وجود اولیای خدا، نشانه ای از قیامت و یادآور آن است. «لعلم للساعة»
2- با دیدن نشانه های قدرت الهی تردید در امکان زنده شدن مردگان سزاوار نیست. «فلا تمترنّ»
3- رهبران معصوم بر راه مستقیم هستند و پیروی از آنان نیز راه مستقیم است. «اتبعون هذا صراط مستقیم»
4- انسان به طور فطری دنبال راه است که خداوند آن را نشان می دهد. «هذا صراط مستقیم»
5 - تردید نابجا مایه ی دور افتادن از راه مستقیم است. «فلا تمترنّ... واتبعون هذا صراط مستقیم»
6- انسان برای حرکت در راه مستقیم، به الگو نیاز دارد. «واتبعون هذا صراط مستقیم»
7- راه مستقیم یک راه بیش نیست. «هذا صراط مستقیم»
8 - شیطان در کمین رهروان راه مستقیم است. «هذا صراط مستقیم - ولا یصدنکم الشیطان»
9- با توجّه به سابقه شیطان در فریفتن آدم و حوا، دشمنی او بر کسی مخفی نیست. «عدوّ مبین»
10- شناخت وسوسه های شیطان نیازی به تأمّل و تعقّل ندارد، زیرا فطرت انسان به راحتی انحراف را می فهمد. «عدوّ مبین»