فهرست کتاب


تفسیر سوره زخرف

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 43. زخرف آیه 48-50

آیه
وَمَا نُرِیهِم مِّنْ آیَةٍ إِلَّا هِیَ أَکْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا وَأَخَذْنَاهُم بِالْعَذَابِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ
وَقَالُواْ یَآ أَیُّهَ السَّاحِرُ ادْعُ لَنَا رَبَّکَ بِمَا عَهِدَ عِندَکَ إِنَّنَا لَمُهْتَدُونَ
فَلَمَّا کَشَفْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِذَا هُمْ یَنکُثُونَ
ترجمه
و ما هیچ معجزه ای به فرعونیان نشان نمی دادیم، مگر آنکه از معجزه دیگر بزرگتر بود و ما آنان را به عذاب گرفتیم تا شاید باز گردند.
و (به موسی) گفتند: ای ساحر، پروردگارت را به آنچه نزد تو عهد کرده است برای ما بخوان (تا عذاب را از ما بردارد که در آن صورت) قطعاً هدایت تو را خواهیم پذیرفت.
ولی همین که (به دعای موسی) عذاب را از آنان برطرف کردیم، همان دم همگی پیمان شکستند (و ایمان نیاوردند).
نکته ها
در سوره ی اعراف آیه 135 نیز می فرماید: همین که ما از آنان قهر خود را برگرفتیم، آنان پیمان تسلیمی که بسته بودند، شکستند. «فلمّا کشفنا عنهم الرجز الی اجل هم بالغوه اذا هم ینکثون»
پیام ها
1- برای روحیه های لجوج استدلال و معجزه ی پی در پی لازم است. «و ما نریهم من آیة الاّ هی اکبر من اختها»
2- معجزات پی در پی، نشانه ی عنایت خداوند به هدایت مردم است. «آیة الاّ هی اکبر من اختها»
3- اول اتمام حجّت بعد مجازات. «نریهم من آیة... اخذنا»
4- در شیوه تبلیغ باید ابتدا مرحله های عادی را طی کرد بعد مرحله بالاتر را. «هی اکبر من اختها»
5 - قهر الهی در دنیا برای توجّه و بازگشت مردم است. «لعلهم یرجعون»
6- افراد پست حتّی در حال گرفتاری و فشار، دست از تحقیر دیگران بر نمی دارند. «یا ایّها الساحر»
7- مجرمین در عمق روح خود، اولیای خدا را مستجاب الدعوه می دانند. «ادع لنا ربّک»
8 - نبوّت یک عهد الهی است. «عهد عندک»
9- انسان به هنگام گرفتاری تعهّد می دهد «اننا لمهتدون» ولی بعد از حل مشکل پیمان شکن است. «ینکثون»
10- به هنگام احساس خطر فطرت خداشناسی در انسان بیدار می شود. «اننا لمهتدون»

سوره 43. زخرف آیه 52،51

آیه
وَنَادَی فِرْعَوْنُ فِی قَوْمِهِ قَالَ یَا قَوْمِ أَلَیْسَ لِی مُلْکُ مِصْرَ وَهَذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِی مِن تَحْتِی أَفَلَا تُبْصِرُونَ
أَمْ أَنَاْ خَیْرٌ مِّنْ هَذَا الَّذِی هُوَ مَهِینٌ وَلَا یَکَادُ یُبِینُ
ترجمه
و فرعون در میان قوم خود ندا داد و گفت: ای قوم من! آیا حکومت مصر از آن من نیست و این نهرها از زیر (کاخ) من جاری نیست؟ آیا (عظمت مرا) مشاهده نمی کنید.
بلکه من از این کسی که بی مقدار است و نمی تواند روشن سخن بگوید بهترم.
نکته ها
جمله ی «أنا خیر» در قرآن، یک بار از ابلیس صادر شده است و بار دیگر از فرعون.
دشمن، کوچک ترین نقطه ی ضعف را بزرگ جلوه می دهد. بیان حضرت موسی کمی سنگین بود، خودش فرمود: برادرم افصح از من است، «واخی هارون هو افصح منّی»** قصص، 34.*** ولی فرعون این مسئله را بزرگ می کند و می گوید: «لا یکاد یبین» موسی نمی تواند روشن سخن بگوید.
در این آیات، ترس، تفاخر، استبداد، عجب، عقیده باطل، تکیه بر ثروت و استفاده از زرق و برق که از ویژگی های طاغوت است، به خوبی دیده می شود.
پیام ها
1- طاغوت ها به هنگام خطر دست به تبلیغات می زنند. «و نادی فرعون»
2- فرعون از احساسات مردم سوء استفاده می کرد. «یا قوم»
3- طاغوت چون منطق ندارد، به کاخ ومال خود تکیه می کند.«ألیس لی ملک مصر»
4- طاغوت ها از مردم می خواهند که عقلشان در چشمشان باشد. «أفلا تبصرون»
5 - خودمحوری از ویژگی های بارز طاغوت است. «ألیس لی - ام انا خیر»
6- استخفاف دیگران، از ویژگی های طاغوت است. «هو مهین - لا یکاد یبین»
7- پست شمردن دیگران به خاطر لباس و ظاهری ساده، رفتاری فرعونی است. «هو مَهین»

سوره 43. زخرف آیه 53-56

آیه
فَلَوْلَا أُلْقِیَ عَلَیْهِ أَسْوِرَةٌ مِّن ذَهَبٍ أَوْ جَآءَ مَعَهُ الْمَلَآئِکَةُ مُقْتَرِنِینَ
فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ کَانُواْ قَوْماً فَاسِقِینَ
فَلَمَّآ آسَفُونَا انتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِینَ
فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفاً وَمَثَلاً لِّلْآخِرِینَ
ترجمه
(اگر موسی حقّ است) پس چرا دستبندهایی از طلا بر او نیاویخته، یا (برای تصدیق رسالتش،) با او فرشتگانی همراه نشده اند.
پس فرعون قوم خود را سبک شمرد و آنان او را اطاعت کردند زیرا آنان قومی فاسق بودند.
پس چون ما را به خشم آوردند، از آنان انتقام گرفتیم و همه آنان را غرق کردیم.
پس آنان را پیشگامانی (بد) و عبرتی برای آیندگان قرار دادیم.
نکته ها
«أسورة» جمع «سِوار» به معنای دستبند است.
حکومت حاکمان بر مردم در نظام باطل، بر اساس استخفاف و تحقیر مردم است ولی اطاعت مردم در نظام حقّ، یا بر اساس انتخاب احسن است، «یستمعون القول فیتّبعون احسنه»**زمر، 18.*** آن هم همراه با محبّت، «لو کنتَ فظّاً غلیظ القلب لانفضّوا من حولک»**آل عمران، 159.*** اگر تو خشن و سنگدل بودی، از تو دور می شدند.
از امام صادق علیه السلام درباره ی تفسیر کلمه «آسفونا» سؤال شد. حضرت فرمود: خداوند مثل ما انسان ها تأسّف ندارد، ولی اولیایی دارد که تأسّف یا رضایت آنان، خشم و رضایت او را به همراه دارد.**تفسیر راهنما.***
گذشته را «سَلَف» و آینده را «خَلف» گویند و به آنچه نمونه است «مَثَل» گویند. به افرادی که به عنوان نمونه نظیر ضرب المثل ها بر سر زبان ها جاری هستند، مَثَل گفته می شود. «فجعلناهم سلفاً و مثلاً للاخرین»
پیام ها
1- کسی که منطق ندارد به ثروت و زینت تکیه می کند و داشتن آنها را نشانه حقّ و نداشتن آن را نشانه باطل می پندارد. «فلولا القی علیه»
2- زینت کردن مردان به طلا، کار فرعونی است. «القی علیه اسورة من ذهب»
3- تضعیف رهبر الهی و القای شبهه کار فرعونیان است. «او جاء معه الملائکة...»
4- اطاعت در نظام فاسد بر اساس تحقیر مردم است. «استخف قومه فاطاعوه»
5 - خود باختگی و تهی شدن از هویّت سبب تسلیم شدن در برابر طاغوت ها است. «استخفّ قومه فاطاعوه»
6- سرسپردگی و اطاعت کورکورانه، ریشه در فقر فرهنگی، کوته فکری و سطحی نگری انسان ها دارد. «استخفّ قومه فاطاعوه»
7- جامعه ای که از خط الهی خارج شد، خود را باور نمی کند و خفت پذیر می شود. «استخف قومه... انهم کانوا قوما فاسقین» («فسق» به معنای خارج شدن از مدار حقّ است)
8 - کسی که به نهر آب افتخار می کرد، «و هذه الانهار تجری من تحتی» در همان نهر غرق شد. «اغرقناهم»
9- گاهی کیفرها علاوه بر قیامت در دنیا نیز صورت می گیرد. «اغرقناهم»
10- در مدار فسق و طغیان، آمر و مأمور با هم هلاک می شوند. «اجمعین»
11- خشم و انتقام خداوند از انسان، به خاطر عملکرد خود اوست. «فاطاعوه... آسفونا... انتقمنا منهم»
12- به گواهی تاریخ، نابود کردن قدرت های جبار، سنّت حتمی الهی است. «فجعلناهم سلفاً و مثلاً للاخرین»
13- حوادث گذشتگان برای آیندگان درس عبرت است. «اغرقناهم... جعلناهم سلفاً و مثلاً»