فهرست کتاب


تفسیر سوره زخرف

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 43. زخرف آیه 47،46

آیه
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَی بِآیَاتِنَآ إِلَی فِرْعَوْنَ وَمَلَإِیْهِ فَقَالَ إِنِّی رَسُولُ رَبِ ّ الْعَالَمِینَ
فَلَمَّا جَآءَهُم بِآیَاتِنَآ إِذَا هُم مِّنْهَا یَضْحَکُونَ
ترجمه
و همانا ما موسی را همراه با آیات (و معجزات) خود به سوی فرعون و اشراف قومش فرستادیم پس گفت: همانا من فرستاده پروردگار عالمیانم.
پس چون موسی با آیات ما به سراغ آنان آمد، آنان به آن (آیات و معجزات) خندیدند.
نکته ها
در قرآن، ماجرای موسی و فرعون و بنی اسرائیل تکرار شده است و این بخاطر آنست که سرنوشت موسی و قومش با سرنوشت پیامبر اسلام و مردم مکّه شباهت دارد، فرعون بهانه می آورد که موسی فقیر است و من تخت و تاج دارم، سران کفّار مکّه نیز پیامبر اسلام را فقیر و یتیم و خودشان را دارای مال و مقام می دانستند.
پیام ها
1- انبیا علاوه بر کمالات شخصی باید معجزه داشته باشند. «موسی بایاتنا»
2- در شرایط قبیله ای باید به سراغ اقوام رفت. «قال لقومه» ولی در شرایط حکومتی باید به سراغ حکومت رفت. «الی فرعون» (در شیوه تبلیغ ابتدا باید به سراغ موانع و اصلاح عناصری رفت که تغییر آنهاسبب تغییر جامعه است.)
3- طاغوت ها به تنهایی قدرتی ندارند، این اطرافیان هستند که به طاغوت ها زور می دهند. «فرعون و ملائه»
4- خنده و تمسخر نشانه پوکی و سبک سری و هوچی گری مخالفان است. «اذا هم یضحکون»

سوره 43. زخرف آیه 48-50

آیه
وَمَا نُرِیهِم مِّنْ آیَةٍ إِلَّا هِیَ أَکْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا وَأَخَذْنَاهُم بِالْعَذَابِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ
وَقَالُواْ یَآ أَیُّهَ السَّاحِرُ ادْعُ لَنَا رَبَّکَ بِمَا عَهِدَ عِندَکَ إِنَّنَا لَمُهْتَدُونَ
فَلَمَّا کَشَفْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِذَا هُمْ یَنکُثُونَ
ترجمه
و ما هیچ معجزه ای به فرعونیان نشان نمی دادیم، مگر آنکه از معجزه دیگر بزرگتر بود و ما آنان را به عذاب گرفتیم تا شاید باز گردند.
و (به موسی) گفتند: ای ساحر، پروردگارت را به آنچه نزد تو عهد کرده است برای ما بخوان (تا عذاب را از ما بردارد که در آن صورت) قطعاً هدایت تو را خواهیم پذیرفت.
ولی همین که (به دعای موسی) عذاب را از آنان برطرف کردیم، همان دم همگی پیمان شکستند (و ایمان نیاوردند).
نکته ها
در سوره ی اعراف آیه 135 نیز می فرماید: همین که ما از آنان قهر خود را برگرفتیم، آنان پیمان تسلیمی که بسته بودند، شکستند. «فلمّا کشفنا عنهم الرجز الی اجل هم بالغوه اذا هم ینکثون»
پیام ها
1- برای روحیه های لجوج استدلال و معجزه ی پی در پی لازم است. «و ما نریهم من آیة الاّ هی اکبر من اختها»
2- معجزات پی در پی، نشانه ی عنایت خداوند به هدایت مردم است. «آیة الاّ هی اکبر من اختها»
3- اول اتمام حجّت بعد مجازات. «نریهم من آیة... اخذنا»
4- در شیوه تبلیغ باید ابتدا مرحله های عادی را طی کرد بعد مرحله بالاتر را. «هی اکبر من اختها»
5 - قهر الهی در دنیا برای توجّه و بازگشت مردم است. «لعلهم یرجعون»
6- افراد پست حتّی در حال گرفتاری و فشار، دست از تحقیر دیگران بر نمی دارند. «یا ایّها الساحر»
7- مجرمین در عمق روح خود، اولیای خدا را مستجاب الدعوه می دانند. «ادع لنا ربّک»
8 - نبوّت یک عهد الهی است. «عهد عندک»
9- انسان به هنگام گرفتاری تعهّد می دهد «اننا لمهتدون» ولی بعد از حل مشکل پیمان شکن است. «ینکثون»
10- به هنگام احساس خطر فطرت خداشناسی در انسان بیدار می شود. «اننا لمهتدون»

سوره 43. زخرف آیه 52،51

آیه
وَنَادَی فِرْعَوْنُ فِی قَوْمِهِ قَالَ یَا قَوْمِ أَلَیْسَ لِی مُلْکُ مِصْرَ وَهَذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِی مِن تَحْتِی أَفَلَا تُبْصِرُونَ
أَمْ أَنَاْ خَیْرٌ مِّنْ هَذَا الَّذِی هُوَ مَهِینٌ وَلَا یَکَادُ یُبِینُ
ترجمه
و فرعون در میان قوم خود ندا داد و گفت: ای قوم من! آیا حکومت مصر از آن من نیست و این نهرها از زیر (کاخ) من جاری نیست؟ آیا (عظمت مرا) مشاهده نمی کنید.
بلکه من از این کسی که بی مقدار است و نمی تواند روشن سخن بگوید بهترم.
نکته ها
جمله ی «أنا خیر» در قرآن، یک بار از ابلیس صادر شده است و بار دیگر از فرعون.
دشمن، کوچک ترین نقطه ی ضعف را بزرگ جلوه می دهد. بیان حضرت موسی کمی سنگین بود، خودش فرمود: برادرم افصح از من است، «واخی هارون هو افصح منّی»** قصص، 34.*** ولی فرعون این مسئله را بزرگ می کند و می گوید: «لا یکاد یبین» موسی نمی تواند روشن سخن بگوید.
در این آیات، ترس، تفاخر، استبداد، عجب، عقیده باطل، تکیه بر ثروت و استفاده از زرق و برق که از ویژگی های طاغوت است، به خوبی دیده می شود.
پیام ها
1- طاغوت ها به هنگام خطر دست به تبلیغات می زنند. «و نادی فرعون»
2- فرعون از احساسات مردم سوء استفاده می کرد. «یا قوم»
3- طاغوت چون منطق ندارد، به کاخ ومال خود تکیه می کند.«ألیس لی ملک مصر»
4- طاغوت ها از مردم می خواهند که عقلشان در چشمشان باشد. «أفلا تبصرون»
5 - خودمحوری از ویژگی های بارز طاغوت است. «ألیس لی - ام انا خیر»
6- استخفاف دیگران، از ویژگی های طاغوت است. «هو مهین - لا یکاد یبین»
7- پست شمردن دیگران به خاطر لباس و ظاهری ساده، رفتاری فرعونی است. «هو مَهین»