فهرست کتاب


تفسیر سوره زخرف

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 43. زخرف آیه 37،36

آیه
وَمَن یَعْشُ عَن ذِکْرِ الرَّحْمَنِ نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطَاناً فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ
وَإِنَّهُمْ لَیَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِیلِ وَیَحْسَبُونَ أَنَّهُم مُّهْتَدُونَ
ترجمه
و هر که از یاد خدای رحمن روی گردان شود شیطانی بر او می گماریم که همراه و دمساز وی گردد.
و آنها (شیاطین) مردم را از راه (حقّ) باز می دارند ولی گمان می کنند که هدایت یافته اند.
نکته ها
آیات قبل، سخن از کفّار و غرق شدن در مادیات بود، این آیه یکی از آثار غوطه ور شدن در زر و زیور را بیان می کند.
«یعش» از «عشو» به معنای آفتی در چشم است که سبب ضعف دید می گردد. این کلمه هرگاه با حرف «عن» همراه باشد به معنای اعراض کردن است.
سیاست شیطان گام به گام است: «خطوات»**بقره، 168.***
مرحله اول القای وسوسه است. «وسوس الیه»**طه، 120.***
در مرحله دوم تماس می گیرد. «مسّهم طائف»**اعراف، 201.***
مرحله سوم در قلب فرو می رود. «فی صدور الناس»**ناس، 5 .***
مرحله چهارم در روح می ماند. «فهو له قرین»**زخرف، 36.***
مرحله پنجم انسان را عضو حزب خود قرار می دهد. «حزب الشیطان»**مجادله، 19.***
مرحله ششم سرپرست انسان می شود. «و من یتخد الشیطان ولیاً»**نساء، 119.***
مرحله هفتم انسان خود یک شیطان می شود. «شیاطین الانس و...»**انعام، 112.***
امام علی علیه السلام در نهج البلاغه می فرماید: شیطان در روح انسان تخم گذاری می کند. «فباض و فرّخ فی صدورهم»** نهج البلاغه، خطبه 7.***
آثار اعراض از یاد خدا
1. باز ماندن از راه خیر. «لیصدونهم عن السبیل»
2. انحراف فکری که خیال می کند هدایت یافته است. «یحسبون انهم مهتدون»
3. دیگر موعظه پذیر نیست. «و اذا ذکروا لا یذکرون»**صافّات، 13.***
4. توبه نمی کند چون خود را کج نمی داند.
5. زندگی نکبت بار دارد. «و مَن أعرض عن ذکری فانّ له مَعیشةً ضَنکا»**طه، 124.***
6. کسی که در دنیا از دیدن حقّ کور است، «یعش» در آخرت نیز کور محشور می شود. «من کان فی هذه اعمی فهو فی الاخرة اعمی»**اسراء، 72.***
شیطانِ همراه، ممکن است از دوستان ناباب یا همسر و فرزند یا شریک فاسد باشد. به همین دلیل کلمه شیطان نکره ذکر شده است تا شامل هر نوع شیطانی شود.
نماز، ذکر رحمن است، «اقم الصلاة لذکری»**طه، 14.*** قرآن، ذکر رحمن است، «نحن نزلنا الذکر»**حجر، 9.*** پس هر کس از نماز و قرآن اعراض کند دچار سلطه شیطان همراه می شود. «فهو له قرین»
پیام ها
1- سلطه شیطان در اثر اعمال خود ماست. «و من یعش... نقیّض»
2- دل یا جای رحمن است یا شیطان. «و من یعش عن ذکر الرّحمن نقیض له شیطاناً»
3- کیفر روی گردانی از سرچشمه رحمت، بندگی شیطان سلطه گر است. «فهو له قرین»
4- تلاش شیطان برای بازداشتنن انسان از راه حقّ جدّی است. «انّهم لیصدّونهم»
5 - بدتر از انحراف عملی، انحراف فکری است. «یحسبون انّهم مهتدون»

سوره 43. زخرف آیه 39،38

آیه
حَتَّی إِذَا جَآءَنَا قَالَ یَا لَیْتَ بَیْنِی وَبَیْنَکَ بُعْدَ الْمَشْرِقَیْنِ فَبِئْسَ الْقَرِینُ
وَلَن یَنفَعَکُمُ الْیَوْمَ إِذ ظَّلَمْتُمْ أَنَّکُمْ فِی الْعَذَابِ مُشْتَرِکُونَ
ترجمه
(همراه بودن شیطان ادامه دارد) تا زمانی که (مجرم در قیامت) نزد ما آید (و به شیطان همدم خود) گوید: ای کاش میان من و تو فاصله مشرق و مغرب بود، چه بد همنشینی بودی.
(ولی به آنان گفته می شود) امروز (آرزوی دوری از شیاطین) برای شما سودی ندارد چرا که ظلم کردید، شما (با شیاطین) در عذاب مشترکید.
نکته ها
مجرمان در قیامت آرزو می کنند که لااقل در جهنّم از شیاطین دور باشند، ولی قرآن می فرماید: آنها در عذاب هم با شیاطین شریکند و از هم جدا نمی شوند.
پیام ها
1- ندامت ها در دنیا می تواند ثمربخش باشد ولی در آخرت جز حسرت سودی ندارد. «یا لیت...»
2- روز قیامت که پرده ها کنار می رود بسیاری محبوب ها منفور و پندارها باطل می شوند. «یحسبون انهم مهتدون حتّی اذا جاءنا»
3- در قیامت، شیاطین با آدمیان محشور می شوند. «یا لیت بینی و بینک»
4- هم نشینان دنیا، هم نشینان قیامت خواهند بود. «فهو له قرین... فبئس القرین»
5 - قرین بودن با شیطان در روز قیامت خود نوعی عذاب است. «فبئس القرین»
6- اعراض از ذکر خدا که زمینه سلطه شیطان است، ظلم به خویش و انبیاست. «اذ ظلمتم»
7- برخلاف زندان دنیا که سختی زندان عمومی کمتر از انفرادی است، در قیامت عمومی بودن عذاب هیچ سودی ندارد. «لن ینفعکم... انّکم فی العذاب مشترکون»

سوره 43. زخرف آیه 40

آیه
أَفَأَنتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِی الْعُمْیَ وَمَن کَانَ فِی ضَلَالٍ مُّبِینٍ
ترجمه
(ای پیامبر!) آیا تو می توانی سخن خود را به گوش کران برسانی یا کوران و کسانی را که در گمراهی آشکارند هدایت کنی؟
نکته ها
سخن حقّ تنها در زنده دلان خدا ترس مؤثّر است نه دیگران. در قرآن می خوانیم: «لینذر من کان حیاً»**یس، 70.***، تا به هر زنده دلی هشدار دهد، «انّما تنذر من اتّبع الذکر و خشی الرّحمن»** یس، 11.*** تنها کسانی را هشدار می دهد که پیرو ذکر بوده و خداترس می باشند.
پیام ها
1- اگر زمینه پذیرش نباشد حتّی سخن رسول خدا اثری نخواهد داشت. «افانت»
2- پیامبر برای هدایت مردم سوز داشت. «افانت تسمع... او تهدی»
3- قرین شدن شیطان سبب کری و کوری باطنی می گردد. «الصّم - العمی»