فهرست کتاب


تفسیر سوره زخرف

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 43. زخرف آیه 23

آیه
وَکَذَ لِکَ مَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ فِی قَرْیَةٍ مِّن نَّذِیرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَآإِنَّا وَجَدْنَآ آبَآءَنَا عَلَی أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَی آثَارِهِم مُّقْتَدُونَ
ترجمه
و بدین گونه ما در هیچ شهر و دیاری پیش از تو هشدار دهنده ای نفرستادیم مگر آنکه ثروتمندان مغرورشان گفتند: ما پدران خود را برآیینی یافتیم و از آثار آنان پیروی می کنیم.
نکته ها
«مترف» از «ترفه» به معنای نعمت فراوان است و به کسی گویند که نعمت ها او را مغرور و سرمست کرده باشد.
در آیه قبل خواندیم که عوام مردم گمان می کنند که راه و روش نیاکان درست است و برای رسیدن به هدایت، از آنها پیروی می کنند. «علی آثارهم مهتدون» امّا این آیه می فرماید: برای مترفین، رفاه و ثروت مطرح است، نه رسیدن به هدایت و لذا پیروی از آداب و رسوم نیاکان برای هدایت نیست. «علی آثارهم مقتدون»
در قرآن هرگز کلمه «بعدک» برای پیامبر اسلام به کار نرفته بلکه «قبلک» بکار رفته و این نشانه آنست که پیامبر اسلام آخرین فرستاده الهی است.
پیام ها
1- تکیه بر روش نیاکان، سنّت منحرفان تاریخ بوده است. «و کذلک»
2- انبیا، مخالفانی از طبقه مرفه داشته اند که بهانه های همگون و مشابهی می گرفتند. «ما ارسلنا من قبلک... الاّ قال مترفوها»
3- توجّه به مشکلات پیشینیان سبب آرامش انسان می شود. «ما ارسلنا من قبلک...»
4- مهم ترین نقش انبیا هشدار است. «من نذیر»
5 - سرمستی از ثروت و رفاه هم موجب طغیان است و هم زمینه ی تقلید و تعصّب های نابجا. «قال مترفوها انا وجدنا آبائنا... علی آثارهم مقتدون»
6- افکار پیشینیان قابل بازنگری و بررسی است و اقتدای مطلق و بی چون و چرا به آنان، معنا ندارد. «انّا علی آثارهم مقتدون»

سوره 43. زخرف آیه 25،24

آیه
قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُکُم بِأَهْدَی مِمَّا وَجَدتُّمْ عَلَیْهِ آبَآءَکُمْ قَالُواْ إِنَّا بِمَآأُرْسِلْتُم بِهِ کَافِرُونَ
فَانتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَانظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ
ترجمه
(پیامبرشان) گفت: آیا اگر آئینی هدایت بخش تر از آنچه پدرانتان را بر آن یافتید برایتان بیاورم (حاضرید دست از راه نیاکان بردارید) گفتند: ما به آنچه بدان فرستاده شده اید کافریم.
پس ما از آنان انتقام گرفتیم و بنگر که فرجام تکذیب کنندگان چگونه است.
پیام ها
1- در نهی از منکر ابتدا باید معروف بهتری را عرضه کرد و سپس تقاضای ترک منکر را نمود. «جئتکم بأهدی»
2- یکی از راههای معرّفی مکتب، مقایسه میان تعالیم مکاتب است. «جئتکم بأهدی» (انبیا در دعوت خود عقل و خرد را مطرح می کردند و مخالفان تقلید و قومیّت گرایی را)
3- هدایت برتر ملاک انتخاب است، نه چیز دیگر. «جئتکم بأهدی»
4- با اینکه می دانیم در بت پرستی هدایتی نیست تا دعوت به توحید هدایت برتر باشد، امّا جدال نیکو اقتضا می کند که برای دعوت به حقّ با مخالفان مماشات کرد. «بأهدی مما وجدتم»
5 - لجاجت که آمد، قدرت تشخیص برتر را می گیرد. «اهدی مما وجدتم...کافرون»
6- تحجّر و تعصّب، سبب نادیده گرفتن حقایق است. «بما ارسلتم به کافرون»
7- پایان کفر و لجاجت نابودی است. «فانتقمنا منهم»
8 - کیفر الهی، پس از اتمام حجّت است. «جئتکم بأهدی... انا... کافرون فانتقمنا»
9- انتقام و خشونت در جای خود با رحمت و رأفت الهی منافاتی ندارد. «فانتقمنا منهم»
10- از حوادث تلخ تاریخ عبرت بگیریم. «فانظر... عاقبة المکذّبین»
11- پایان کار ملاک است، نه جلوه های زودگذر. «عاقبة المکذّبین»

سوره 43. زخرف آیه 26-28

آیه
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِیمُ لِأَبِیهِ وَقَوْمِهِ إِنَّنِی بَرَآءٌ مِّمَّا تَعْبُدُونَ
إِلَّا الَّذِی فَطَرَنِی فَإِنَّهُ سَیَهْدِینِ
وَجَعَلَهَا کَلِمَةً بِاقِیَةً فِی عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ
ترجمه
و(به یاد آور) زمانی که ابراهیم به پدر (عمویش آزر) و قوم خود گفت: همانا من از آنچه شما می پرستید بیزارم.
مگر (پرستش) کسی که مرا پدید آورد که البتّه او هدایتم خواهد کرد.
و آن (کلمه توحید) را در میان نسلش کلمه ماندنی قرار داد. باشد که آنان (به توحید) بازگردند.
نکته ها
در آیات قبل منطق بت پرستان پیروی از نیاکان بود، این آیات می فرماید: ابراهیم با راه سرپرست خود که عمویش بود، به شدّت مخالفت کرد.
در اینکه فاعل «جعل» در «و جعلها کلمة باقیة» کیست، دو احتمال وجود دارد: خداوند یا ابراهیم. هم می توان گفت خدا به پاس ایمان ابراهیم، توحید را در نسل او زنده نگاه داشت و هم می توان گفت ابراهیم فریاد توحید و برائت از شرک را در نسل خود به یادگار گذاشت.
حضرت علی علیه السلام فرمود: رسول خداصلی الله علیه وآله از نسل ابراهیم است و ما اهل بیت نیز از نسل ابراهیم و محمّد هستیم.** تفسیر برهان.***
پیام ها
1- یاد بزرگان و کلمات و حرکات و موضع گیری های قاطع آنان را فراموش نکنیم. «و اذ قال»
2- وابستگی قومی و قبیله ای و حزبی نباید در عقیده و تفکّر ما اثر منفی داشته باشد. «قال لابیه و قومه»
3- انسان در برابر بستگان مسئولیّت ویژه دارد و هدایت آنان در اولویّت است. «قال لابیه»
4- برائت از شرک یک شعار توحیدی است. «اننی براء مما تعبدون»
5 - آنکه آفرید هدایت هم خواهد کرد. «فطرنی... سیهدین»
6- تمام مردم حتّی انبیا به هدایت الهی نیازمندند. «سیهدین»
7- ایمان آغازین کافی نیست، هدایت الهی باید تداوم داشته باشد. «سیهدین»
8 - فریاد توحید در تاریخ می ماند، گرچه مخاطب آن روز گوش ندهد. «کلمة باقیة فی عقبه»
9- خداوند حافظ و نگاهبان آئین توحید در تاریخ است. «جعلها کلمة باقیة»
10- نسل حضرت ابراهیم پرچمدار توحید در طول تاریخ است. «جعلها کلمة باقیة فی عقبه»
11- عملکرد پدران در سرنوشت نسل مؤثّر است. «جعلها کلمة باقیة»