فهرست کتاب


تفسیر سوره زخرف

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 43. زخرف آیه 20

آیه
وَقَالُواْ لَوْ شَآءَ الرَّحْمَنُ مَا عَبَدْنَاهُم مَّا لَهُم بِذَ لِکَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا یَخْرُصُونَ
ترجمه
و (مشرکان در توجیه خلاف خود) گفتند: اگر (خدای) رحمن می خواست، ما آنها را نمی پرستیدیم. برای آنان نسبت به این گفتار هیچ گونه آگاهی (و دلیل علمی) نیست وایشان جز از روی حدس وگمان سخنی نمی گویند.
نکته ها
«یخرصون» از «خَرص» به معنای سخنی است که بر اساس حدس و گمان باشد.
قرآن در سوره ی نحل آیه 35 و انعام آیه 148، نیز از قول مشرکان این معنا را بازگو می کند که می گفتند: اگر خدا نمی خواست ما مشرک نبودیم.
پیام ها
1- خلافکاران در صدد توجیه کار خود هستند و خواست خدا را دستاویز قرار می دهند. «و قالوا لو شاء الرّحمن ما عبدناهم»
2- مهلت دادن خدا را نشانه رضایت او نپنداریم. «لو شاء الرّحمن ما عبدناهم»
3- فرشتگان مورد پرستش مشرکان بودند. «عبدناهم»
4- سخن بدون علم (به خصوص در مسائل اعتقادی) محکوم است. «مالهم بذلک من علم»
5 - هر فرد و جامعه ای از علم تهی شود به سراغ توهّمات و حدسیات می رود. «ان هم الاّ یخرصون»

سوره 43. زخرف آیه 22،21

آیه
أَمْ آتَیْنَاهُمْ کِتَاباً مِّن قَبْلِهِ فَهُم بِهِ مُسْتَمْسِکُونَ
بَلْ قَالُواْ إِنَّا وَجَدْنَآ آبَآءَنَا عَلَی أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَی آثَارِهِم مُّهْتَدُونَ
ترجمه
آیا پیش از این به آنان کتابی دادیم که ایشان به آن تمسک می جویند.
(چنین نیست) بلکه گویند: ما پدران خود را بر آیینی یافتیم و با پیروی ازآنان هدایت یافته ایم.
پیام ها
1- شرک و خرافه نه پایگاه عقلی دارد، «مالهم بذلک من علم» و نه از کتب آسمانی تکیه گاه نقلی. «ام آتیناهم کتابا»
2- ریشه ی شرک و خرافه، تقلید کورکورانه است. «انّا وجدنا آبائنا علی امّة»
3- پیروی از آداب و رسوم و عقاید نیاکان اگر مستند به عقل و کتاب آسمانی نباشد محکوم است. «انّا وجدنا آبائنا علی امّة»
4- گذشتگان و نیاکان که سنّت های غلط را پایه گذاری کرده اند، مسئول نسل های بعد نیز هستند. «انّا علی آثارهم مهتدون»
5 - گسترش آداب و رسوم ملی، گاهی انسان بی منطق را به صورت انسانی هدایت یافته نشان می دهد. «انّا علی آثارهم مهتدون»
6- ملّی گرایی، تقلید کورکورانه و تعصّب جاهلی را گسترش می دهد. «انّا علی آثارهم مهتدون»

سوره 43. زخرف آیه 23

آیه
وَکَذَ لِکَ مَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ فِی قَرْیَةٍ مِّن نَّذِیرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَآإِنَّا وَجَدْنَآ آبَآءَنَا عَلَی أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَی آثَارِهِم مُّقْتَدُونَ
ترجمه
و بدین گونه ما در هیچ شهر و دیاری پیش از تو هشدار دهنده ای نفرستادیم مگر آنکه ثروتمندان مغرورشان گفتند: ما پدران خود را برآیینی یافتیم و از آثار آنان پیروی می کنیم.
نکته ها
«مترف» از «ترفه» به معنای نعمت فراوان است و به کسی گویند که نعمت ها او را مغرور و سرمست کرده باشد.
در آیه قبل خواندیم که عوام مردم گمان می کنند که راه و روش نیاکان درست است و برای رسیدن به هدایت، از آنها پیروی می کنند. «علی آثارهم مهتدون» امّا این آیه می فرماید: برای مترفین، رفاه و ثروت مطرح است، نه رسیدن به هدایت و لذا پیروی از آداب و رسوم نیاکان برای هدایت نیست. «علی آثارهم مقتدون»
در قرآن هرگز کلمه «بعدک» برای پیامبر اسلام به کار نرفته بلکه «قبلک» بکار رفته و این نشانه آنست که پیامبر اسلام آخرین فرستاده الهی است.
پیام ها
1- تکیه بر روش نیاکان، سنّت منحرفان تاریخ بوده است. «و کذلک»
2- انبیا، مخالفانی از طبقه مرفه داشته اند که بهانه های همگون و مشابهی می گرفتند. «ما ارسلنا من قبلک... الاّ قال مترفوها»
3- توجّه به مشکلات پیشینیان سبب آرامش انسان می شود. «ما ارسلنا من قبلک...»
4- مهم ترین نقش انبیا هشدار است. «من نذیر»
5 - سرمستی از ثروت و رفاه هم موجب طغیان است و هم زمینه ی تقلید و تعصّب های نابجا. «قال مترفوها انا وجدنا آبائنا... علی آثارهم مقتدون»
6- افکار پیشینیان قابل بازنگری و بررسی است و اقتدای مطلق و بی چون و چرا به آنان، معنا ندارد. «انّا علی آثارهم مقتدون»