فهرست کتاب


تفسیر سوره زخرف

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 43. زخرف آیه 15-17

آیه
وَجَعَلُواْ لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءًا إِنَّ الْإِنسَانَ لَکَفُورٌ مُّبِینٌ
أَمِ اتَّخَذَ مِمَّا یَخْلُقُ بَنَاتٍ وَأَصْفَاکُم بِالْبَنِینَ
وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَنِ مَثَلًا ظَلَّ وَجَْهُهُ مُسْوَدّاً وَ هُوَ کَظِیمٌ
ترجمه
(مشرکان گفتند: ملائکه دختران خدایند) و برای او از بندگانش جزئی قرار دادند. همانا انسان، کفران پیشه آشکار است.
آیا از آنچه می آفریند دخترانی برگرفته و برای شما پسران را برگزیده است.
در حالی که هرگاه یکی از آن مشرکان را به آنچه برای خداوند رحمن پسندیده است مژده دهند چهره اش سیاه گردد و اندوه خود را فرو برد.
نکته ها
مراد از «عباده» فرشتگان است که مشرکان آنها را از جنس دختر می دانستند و مراد از «جزءاً» آن است که مشرکان، فرشتگان را همچون فرزند، جزئی از خدا می پنداشتند.
پیام ها
1- نقل عقاید خرافی اگر همراه با پاسخ باشد مانعی ندارد. «جعلوا له...»
2- شریک دانستن مخلوق در کارهای خالق، ناسپاسی آشکار است. «جعلوا له... لکفور مبین»
3- در گفتگوها می توان بر اساس عقاید خود مردم، با آنان جدال کرد. «ام اتّخذ...»
4- دختر پنداشتن فرشتگان که معمولاً در نقاشی ها و تصاویر نیز دیده می شود، نوعی خرافه ی شرک آلود است. «ام اتّخذ مما یخلق بنات»
5 - چه زشت است که انسان، دختر را برای خود ننگ بداند ولی فرزندان خدا را دختر بشمارد. «ضرب للرحمن مثلاً»
6- آنان که به واسطه ی شنیدن تولد فرزند دختر، اندوهگین می شوند و گمان دارند که پسر برتر از دختر است، دچار خرافه ای شرک آلودند. «اذا بشّر احدهم... وجهه مسودّاً و هو کظیم»
7- حالات روانی انسان، در جسم او اثر می گذارد. «ظلّ وجهه مسودّاً»

سوره 43. زخرف آیه 19،18

آیه
أَوَمَن یُنَشَّؤُاْ فِی الْحِلْیَةِ وَهُوَ فِی الْخِصَامِ غَیْرُ مُبِینٍ
وَجَعَلُواْ الْمَلَآئِکَةَ الَّذِینَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمَنِ إِنَاثاً أَشَهِدُواْ خَلْقَهُمْ سَتُکْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَیُسْئَلُونَ
ترجمه
آیا کسی را که در زیور پرورش یافته و در مجادله بیانش غیر روشن است (شایسته نسبت دادن به خداست؟)
و فرشتگان را که خود بندگانِ (خدای) رحمان هستند، مؤنث پنداشتند. آیا شاهد آفرینش آنها بوده اند؟ گواهی آنان (بر آن همه خرافات) به زودی نوشته می شود و بازخواست خواهند شد.
نکته ها
در آیه 9 خواندیم که مشرکان، خالقِ هستی را خداوندِ عزیز علیم می دانستند، این آیه می فرماید: شما که خالق را عزیز علیم می دانید چرا برای او دختران را قرار می دهید که در زینت و زیور پرورش می یابند و در گفتگوها، عواطف و احساساتشان غالب است. در حالی که لازمه ی عزیز بودن، صلابت و قاطعیّت و لازمه ی علم، استدلال و منطق است، نه رفتار عاطفی و احساسی.
پیام ها
1- زینت طلبی و زیورگرایی، برای زنان و دختران امری طبیعی است. «ینشأ فی الحلیة»
2- زن از جهت عاطفه و احساسات قوی تر از مرد و از جهت برخورد و مجادله ضعیف تر است. «و هو فی الخصام غیر مبین»
3- فرشتگان، مخلوق خدا و بندگان او هستند، نه فرزندانش. «عباد الرّحمن»
4- بر خلاف انسان، فرشتگان زن و مرد ندارند. «جعلوا الملائکة... اناثاً»
5 - آنچه را که خود ندیده ایم، گواهی ندهیم. «اشهدوا خلقهم»
6- همه گواهی ها وگفته ها در نزد خداوند ثبت می شود. «ستکتب شهادتهم»
7- انسان در برابر عقاید خود مسئول است. «یسئلون»
8 - عقاید خرافی را باید به شدّت کوبید. «ام اتّخذ مما یخلق بنات - اشهدوا خلقهم ستکبت شهادتهم و یسئلون»

سوره 43. زخرف آیه 20

آیه
وَقَالُواْ لَوْ شَآءَ الرَّحْمَنُ مَا عَبَدْنَاهُم مَّا لَهُم بِذَ لِکَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا یَخْرُصُونَ
ترجمه
و (مشرکان در توجیه خلاف خود) گفتند: اگر (خدای) رحمن می خواست، ما آنها را نمی پرستیدیم. برای آنان نسبت به این گفتار هیچ گونه آگاهی (و دلیل علمی) نیست وایشان جز از روی حدس وگمان سخنی نمی گویند.
نکته ها
«یخرصون» از «خَرص» به معنای سخنی است که بر اساس حدس و گمان باشد.
قرآن در سوره ی نحل آیه 35 و انعام آیه 148، نیز از قول مشرکان این معنا را بازگو می کند که می گفتند: اگر خدا نمی خواست ما مشرک نبودیم.
پیام ها
1- خلافکاران در صدد توجیه کار خود هستند و خواست خدا را دستاویز قرار می دهند. «و قالوا لو شاء الرّحمن ما عبدناهم»
2- مهلت دادن خدا را نشانه رضایت او نپنداریم. «لو شاء الرّحمن ما عبدناهم»
3- فرشتگان مورد پرستش مشرکان بودند. «عبدناهم»
4- سخن بدون علم (به خصوص در مسائل اعتقادی) محکوم است. «مالهم بذلک من علم»
5 - هر فرد و جامعه ای از علم تهی شود به سراغ توهّمات و حدسیات می رود. «ان هم الاّ یخرصون»