فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 10(دوره 10 جلدی)

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 66. تحریم آیه 2،1

آیه
یَآ أَیُّهَا النَّبِىُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَآ أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِى مَرْضَاتَ أَزْوَاجِكَ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ
قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَیْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلاَكُمْ وَهُوَ الْعَلِیمُ الْحَكِیمُ
ترجمه
اى پیامبر! چرا چیزى را كه خداوند براى تو حلال كرده، به خاطر جلب رضاى همسرانت، بر خود حرام مى كنى. خداوند آمرزنده و مهربان است.
همانا خداوند، (راه) رهایى (از تعهّد) سوگندهایتان را (با پرداخت كفّاره) براى شما مقرّر كرده است و خداوند سرپرست شماست و او دانا و حكیم است.
نکته ها
براى این آیه، شأن نزول هاى متفاوتى بیان شده است، امّا آنچه مسلّم است پیامبر كه همسران متعدّد داشت، گاهى گرفتار رفتارهاى حسادت آمیز آنان مى شد و به خاطر جلب رضایت عمومى آنان، از حقوق مشروع خود مى گذشت. با آنكه این تحریم ها، امرى شخصى بود، امّا چون پیامبر به عنوان الگوى جامعه معرّفى شده است، ممكن بود دیگران احساس كنند حكم شرعى است و از آن پیروى كنند، لذا خداوند پیامبرش را از آن برحذر مى دارد و در واقع به مردم مى فهماند كه این گونه رفتارهاى پیامبر، شخصى بوده و نباید براى دیگران ملاك عمل قرار گیرد.
یكى از دلایلِ اینكه قرآن از طرف خداوند نازل شده است، لحن توبیخى قرآن نسبت به پیامبر در برخى آیات است، زیرا هیچ كس در كتاب رسمى و همیشگى اش، خودش را توبیخ نمى كند و همین عتاب ها نشانه آن است كه وحى الهى تحریف نشده است. نمونه دیگر آن را در آیه 43 سوره توبه مى خوانیم كه درباره مرخّصى دادن پیامبر براى ترك جبهه به بعضى از راحت طلبان مى فرماید: «عفا اللّه عنك لِمَ اذنت لهم»
رعایت اهم و مهمّ را فراموش نكنیم. سوگند اهمیّت دارد، ولى حفظ احكام دین مهم تر است و لذا كسى كه سوگند خورده، حلالى را بر خود حرام كند، سوگندش از طریق پرداخت كفّاره شكسته مى شود و میزان این كفّاره در آیه 89 سوره مائده آمده است: «فكفّارته اطعام عشرة مساكین من اوسط ما تطعمون اهلیكم او كسوتهم او تحریر رقبة فمن لم یجد فصیام ثلاثة ایام ذلك كفّارة ایمانكم اذا حلفتم»
تحریم پیامبر، یك محروم كردن شخصى، از طریق سوگند بود كه در این آیه، راه نجات از آن مطرح شده است.
پیام ها
1- انبیا، تحت تربیت الهى هستند. «یا ایّها النبىّ لم تحرّم»
2- حتّى پیامبر، حق ندارد بى دلیل حلال خدا را بر خود حرام كند. «یا ایّها النبىّ لِمَ تحرّم»
3- خشنودى خدا بر خشنودى دیگران مقدّم است. «لمَ تحرّم... تبتغى مرضات ازواجك»
4- خواسته زن اگر فراتر از احكام الهى وحقوق همسرى باشد، نباید عملى شود. «لِمَ تحرّم... تبتغى مرضات ازواجك» (راضى كردن همسر به هر قیمت، لازم نیست.)
5 - یكى از امورى كه انسان را گرفتار مى كند، علاقه به كسب رضایت دیگران به هر قیمتى است. «تبتغى مرضات ازواجك»
6- توبیخ افراد بزرگوار باید همراه مغفرت و رحمت باشد. «یا ایّها النّبى لم تحرّم... و اللّه غفور رحیم»
7- خداوند، هم گذشته را جبران مى كند، «غفور رحیم» و هم راه را براى آینده باز مى كند. «فرض اللّه لكم تحلة ایمانكم»
8 - توبیخ وانتقاد باید همراه با بیان راه حلّ و راه گشایى باشد. «لم تحرّم... تحلّة ایمانكم»
9- در اسلام بن بست وجود ندارد. (هیچ حكمى حتّى سوگند نمى تواند تمام راهها را بر انسان ببندد.) «قد فرض اللّه لكم تحلّة ایمانكم»
10- ما عبدیم و باید مطیع مولى باشیم، حلال را حلال شمریم، گرچه به قیمت شكستن سوگند باشد. «هو مولاكم»
11- دستورات خداوند عالمانه و حكیمانه است، او مشكلات را حلّ و گره ها را باز مى كند. «فرض اللّه... و هو العلیم الحكیم»
توضیحات

سیماى سوره تحریم

این سوره دوازده آیه دارد و در مدینه نازل شده است.
نام آن برگرفته از آیه اول است كه خداوند، تحریم آنچه را بر انسان حلال شمرده، نكوهش مى كند، گرچه این تحریم، نوعى محروم كردن خود از لذّات حلال، به دلایل مختلف فردى و اجتماعى باشد.
آیات نخست سوره درباره رفتار ناشایست برخى همسران پیامبر با آن حضرت است و آیات بعدى، مؤمنان را مخاطب قرار مى دهد كه نسبت به خانواده خود و تربیت آنها مراقب باشید تا گرفتار دوزخ نشوید. آنگاه در ادامه به الگوهاى مثبت و منفى زنان اشاره نموده و در هر بُعد، دو زن را معرّفى مى فرماید. همسر نوح و لوط را به عنوان الگوى منفى و همسر فرعون و حضرت مریم را الگوى مثبت معرّفى مى كند.

سوره 66. تحریم آیه 3

آیه
وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِىُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِیثاً فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَن بَعْضٍ فَلَمَّانَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِىَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ
ترجمه
و آن گاه كه پیامبر به بعضى از همسرانش سخنى را به راز گفت، پس چون آن زن، راز را (به دیگرى) خبر داد و خداوند، (افشاى) آن را بر پیامبر ظاهر ساخت، و پیامبر بعضى (از افشاگرى هاى آن زن را به او) اعلام و از بیانِ برخى اعراض نمود. پس چون به آن زن خبر داد، (زن) گفت: چه كسى تو را از این خبردار كرد؟ پیامبر فرمود: خداوند داناى خبیر به من خبر داد.
پیام ها
1- زن باید رازدار باشد تا همسرش بتواند اسرارش را به او بگوید. «و اذ أسرّ النّبىّ الى بعض ازواجه»
2- بیان برخى مطالب براى تمام افراد خانواده، ضرورتى ندارد. «الى بعض ازواجه»
3- آبروى افراد خطاكار را حفظ كنید و نام آن ها را نبرید. «بعض ازواجه... نبّأت به»
4- زنان پیامبر، معصوم نبودند، زیرا رازدار آن حضرت نبودند. «اسرّ النّبى... نبّأت»
5 - پیامبر اسلام نیز گرفتار مسائل خانوادگى بود. «اسرّ النّبى... نبّأت به»
6- خداوند به پیامبرش عنایت ویژه دارد و مشت كسانى را كه نسبت به پیامبر وفادار نیستند باز مى كند. «نَبّأت به... اظهره اللّه»
7- رهبر جامعه نباید از مسائل داخلى وخانوادگى خود غافل باشد. «اظهره اللّه علیه»
8 - خداوند از طریق غیب، پیامبرش را آگاه مى كند. «اظهره اللّه علیه»
9- لغزش ها را به خود افراد بگویید نه دیگران. «عرّف بعضه»
10- در مدیریّت، گاهى تغافل و سعه صدر لازم است. «و اعرض عن بعض»
11- تمام لغزش هاى خطاكاران را به رخ آنان نكشید. «و اعرض عن بعض»
12- آن كه اسرار دیگران را سرّى فاش مى كند، احتمال بدهد كه سرّ او نیز فاش شود. «نبّأت به... نبّأها به»
13- سرچشمه علم انبیا، علم الهى است. «نبّأنى العلیم الخبیر»
14- منبع خبر و خبردهنده، باید عالم و خبیر باشد. «نبّأنى العلیم الخبیر» (خبرى قابل ارزش و استناد است كه بر پایه علم و آگاهى باشد.)
15- افشاگرى خداوند نشانه حضور و نظارت او و ایمان به حضور خداوند علیم و خبیر، مى تواند انسان را از هرگونه گناه و توطئه باز دارد. «العلیم الخبیر»