تفسیر سوره سجده

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 32. سجده آیه 2،1

آیه
الم
تَنزِیلُ الْکِتَابِ لَا رَیْبَ فِیهِ مِن رَّبِ ّ الْعَالَمِینَ
ترجمه
الف، لام، میم.
نازل کردن این کتاب که شکّی در آن نیست، از سوی پروردگارِ جهانیان است.
نکته ها
در مورد حروف مقطّعه، در آغاز سوره بقره به تفصیل سخن گفتیم؛ امّا طبق بعضی روایات، حروف مقطّعه از متشابهاتی است که علم آن مخصوص خدا و اولیای اوست.**تفاسیر مجمع البیان و نورالثقلین.***
سؤال: با توجّه به شک و تردید و نسبت افترا و کذبی که مخالفان قرآن اظهار می داشتند و بعضی آیات نیز به آن اشاره می کند، چگونه این آیه می فرماید: «لا ریب فیه»؟
پاسخ: آیه می فرماید: در حقّانیّت قرآن و فرامین و معارف آن هیچ شک و شبهه ای راه ندارد، نه آنکه کسی در آن شک و تردید نکرده است. لذا در همان آیه 23 سوره ی بقره می فرماید: «و ان کنتم فی ریب مما نزّلنا علی عبدنا فأتوا بسورة من مثله» هر گاه در شک هستید، سوره ای مانند یکی از سوره های قرآن بیاورید. به قول نویسنده ی تفسیر فی ظلال القرآن: گل مصنوعی، گل طبیعی نمی شود، زیرا گل طبیعی به خودی خود گواه است که شکّی در طبیعی بودن آن نیست.
قرآن در این که از طرف خداوند است، بارها تأکید کرده، از جمله:
«تنزیل الکتاب... من ربّ العالمین»
«انّه لتنزیل ربّ العالمین»**شعراء، 192.***
«تنزیل العزیز الرّحیم»**یس، 5.***
«تنزیل الکتاب من اللّه العزیز الحکیم»**زمر، 1.***
«تنزیل الکتاب من اللّه العزیز العلیم»**غافر، 2.***
«تنزیل من الرّحمن الرّحیم»**فصّلت، 2.***
«تنزیل من حکیم حمید»**فصّلت، 42.***
«تنزیلاً ممّن خلق الارض والسّموات العُلی »**طه، 4.***
آری، کسی قرآن را نازل کرد که تمام هستی از اوست، بر همه چیز سلطه دارد، عزیز، رحیم، حکیم، علیم و حمید است.
پیام ها
1- قرآن در همان عصر نزول به صورت کتاب در آمده است. «تنزیل الکتاب»
2- در حقّانیّت قرآن شکی راه ندارد، زیرا از سوی پرودگار جهانیان است. «لاریب فیه من ربّ العالمین»
3- ربوبیّت خداوند، مقتضی فرستادن کتابی متقن و خلل ناپذیر است. «تنزیل... من ربّ العالمین»
4- کتاب تشریع، با نظام تکوین هماهنگ است. «تنزیل الکتاب... من ربّ العالمین»
5 - نزول کتاب برای رشد و کمال است، آن هم رشد و تربیت همه ی هستی. «ربّ العالمین»
توضیحات

سیمای سوره ی سجده

این سوره، سی ایه دارد و در مکّه نازل شده است.
این سوره یکی از 29 سوره ای است که با حروف مقطّعه آغاز و پس از آن از قرآن تجلیل شده است.
یکی از چهار سوره ای است که در آن آیه سجده ی واجب آمده است. طبق حدیثی که در مجمع البیان آمده رسول اکرم صلی الله علیه وآله هر شب قبل از خواب این سوره را با سوره ی مُلک تلاوت می فرمود.
همانند دیگر سوره های مکّی، در این سوره نیز مباحث گسترده ای در مورد مبدأ و معاد و سرانجام کافران آمده است تا موجب تقویت ایمان مؤمنان و پایداری آنان در برابر فشار دشمنان گردد.
در آیه 15، از رکوع و سجده به هنگام شب که مردم در خواب هستند، به عنوان ویژگی مؤمنان راستین یاد شده و قرائت این آیه نیز سجده واجب دارد.

سوره 32. سجده آیه 3

آیه
أَمْ یَقُولُونَ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِن رَّبِّکَ لِتُنذِرَ قَوْماً مَّآ أَتَاهُم مِّن نَّذِیرٍ مِّن قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَهْتَدُونَ
ترجمه
آیا می گویند: (پیامبر) قرآن را به دروغ ساخته؟ بلکه آن همان حقّ منحصر به فرد است که از طرف پروردگارت می باشد تا قومی را که قبل از تو هیچ هشدار دهنده ای برایشان نیامده بود بترسانی، تا شاید هدایت یابند.
نکته ها
«نذیر»، از «انذار» به ترساندن همراه با آگاهی گفته می شود، که همان هشدار است.
سؤال: با این که قرآن می فرماید: «و اِن من امّة الاّ خلا فیها نذیر»**فاطر، 24.*** هیچ امتّی بدون پیامبر نبوده است، پس چگونه این آیه می فرماید: قبل از تو هیچ پیامبری برای مردم مکّه نیامده بود؟
پاسخ: 1. تا قبل از اسلام، ساکنان جزیرة العرب و مردم مکّه متشکّل نشده و به صورت امّت در نیامده بودند و پراکنده و متفرّق زندگی می کردند.
2. منظور آن است که قبل از تو پیامبر بزرگی که دعوت رسمی و علنی داشته باشد نیامده است، نه آنکه هیچ هشدار دهنده ای نیامده باشد.
پیام ها
1- نقل شبهات دینی و سخنان باطل، برای ردّ آن مانعی ندارد. «ام یقولون افتراه»
2- تکذیب قرآن، شیوه ی دائمی کفّار است. «ام یقولون» ولی شما حقّ را بگویید و از هدایتشان مأیوس نشوید. «لعلّهم یهتدون»
3- کفّار، منطق ندارند و از حربه ی تهمت استفاده می کنند. «افتراه»
4- در برابر تلاش مخالفان برای تضعیف حقّ، باید حقّ و پیروان حقّ را تقویت کرد. «بل هو الحقّ»
5 - سرچشمه ی حقّ، خداست. «الحقّ من ربّک»
6- خداوند به شخص رسول اکرم صلی الله علیه وآله عنایت خاص دارد. «ربّک»
7- از اهداف اصلی بعثت انبیا، انذاز مردم است. «لتنذر»
8 - آشنایی با گذشته ی مخاطبان، برای مبلّغ لازم است. «لتنذر قوماً ما أتاهم من نذیر من قبلک»
9- انذار، برای هدایت است. «لتنذر - لعلّهم یهتدون»
10- کتاب و پیامبر برای هدایت انسان کافی نیستند، این خود انسان است که باید زمینه و استعداد هدایت را در خود به وجود آورده و آن را انتخاب و اختیار کند. «لعلّهم یهتدون»