تفسیر سوره روم

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 30. روم آیه 45،44

آیه
مَن کَفَرَ فَعَلَیْهِ کُفْرُهُ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحاً فَلِأَنفُسِهِمْ یَمْهَدُونَ
لِیَجْزِیَ الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ مِن فَضْلِهِ إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْکَافِرِینَ
ترجمه
هر کس کفر ورزد، کفرش به زیان اوست و کسانی که کار شایسته انجام دهند (سعادت ابدی را) برای خودشان آماده می کنند.
تا (خداوند) کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند، از فضل خویش پاداش دهد؛ (و کافران را محروم کند، زیرا) او کافران را دوست نمی دارد.
نکته ها
در آیه ی قبل فرمود: در قیامت، مردم پراکنده و در گروه های مختلف از هم جدا می شوند، این آیه، جدایی مذکور را توضیح می دهد که هر یک از اهل ایمان و کفر به پاداش و کیفر خود می رسند.
«یمهدون» از «مهد»، به معنای محلّی است که برای استراحت آماده شده و در اینجا به معنای زمینه سازی و آماده سازی است.
پیام ها
1- انسان، دارای اختیار است و ایمان و کفر را خود انتخاب می کند. «مَن کفر - مَن عمل»
2- تشویق و تنبیه هر دو لازم است. «فعلیه کفره - فلانفسهم»
3- کفر و ایمان مردم، در خداوند اثری ندارد. «فعلیه کفره - فلانفسهم یمهدون»
گر جمله ی کاینات کافر گردند
بر دامن کبریاش ننشیند گرد
4- ایمان و عمل صالح، شما را مغرور نکند، زیرا که دریافت هر نعمتی از فضل خداست. «لیجزی ... من فضله»
5 - کفر به تنهایی سبب بدبختی است، گرچه کار خلافی نکند، ولی ایمان به تنهایی کافی نیست، بلکه نیازمند عمل صالح است. «مَن کَفر - آمنوا و عملوا الصّالحات»
6- در قیامت، فضل الهی شامل حال کسانی است که اهل ایمان و عمل صالح باشند، نه دیگران. «لیجزی الّذین آمنوا و عملوا الصالحات من فضله »
7- برای رفتن به بهشت، ایمان تنها کافی نیست، بلکه اعمال صالح نیز لازم است. «آمنوا و عملوا الصّالحات»

سوره 30. روم آیه 46

آیه
وَمِنْ آیَاتِهِ أَن یُرْسِلَ الرِّیَاحَ مُبَشِّرَاتٍ وَلِیُذِیقَکُم مِّن رَّحْمَتِهِ وَلِتَجْرِیَ الْفُلْکُ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ
ترجمه
و از نشانه های الهی این است که بادها را می فرستد، تا مژده (باران) دهند و بخشی از رحمتش را به شما بچشاند و کشتی ها به فرمانش حرکت کنند، و شما از فضل او (روزی) بجویید، شاید شکرگزاری کنید.
نکته ها
کلمه ی «ریح» در مورد بادهای تند و مضرّ و کلمه ی «ریاح» درباره ی بادهای مفید به کار می رود. از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نقل شده که گاهی هنگام وزیدن باد می فرمود: «اللّهم اجعلها ریاحا و لا تجعله ریحاً» پروردگارا! این باد را سودمند قرار ده و آن را زیانبار مکن.**تفاسیر کشّاف و المنیر.***
برخی از فواید وزش باد عبارت است از: انتقال ابرها و فشردن آنها در یکدیگر، تعدیل گرما و سرما، تصفیه ی هوا و جا به جا کردن هوای سالم، رساندن اکسیژن به انسان ها و کربن به گیاهان، تلقیح و بارور کردن گیاهان، حرکت کشتی ها، تولید برق، پراکنده ساختن بذرها به اطراف و ... .
پیام ها
1- هیچ چیز تصادفی روی نمی دهد، حتّی وزش بادها نیز با اراده ی خداوند حکیم است. «یُرسل الریاح»
2- آنچه از برکات باد دریافت می کنیم، بخشی از آیات و رحمت های اوست. «من آیاته... من رحمته»
3- حرکت کشتی در دریا به دست خداست، نه ناخدا! «لتجری الفلک بامره» این خداوند است که با وضع قوانین طبیعت، زمینه حرکت کشتی روی آب را فراهم ساخته است.
4- تلاش برای روزی حلال، سفارش قرآن است. «لتبتغوا من فضله»
5 - باد نیز نعمتی است که شکر می طلبد، گرچه ما توجّه نداریم. «لعلّکم تشکرون»

سوره 30. روم آیه 47

آیه
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ رُسُلاً إِلَی قَوْمِهِمْ فَجَآءُوهُم بِالْبَیِّنَاتِ فَانتَقَمْنَا مِنَ الَّذِینَ أَجْرَمُواْ وَکَانَ حَقّاً عَلَیْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِینَ
ترجمه
و البتّه ما پیش از تو پیامبرانی را به سوی قومشان فرستادیم، پس آنان دلایل روشن برای مردم آوردند، (برخی ایمان آوردند و بعضی کفر ورزیدند) پس، از کسانی که مرتکب جرم شدند انتقام گرفتیم، و (مؤمنان را یاری کردیم که) یاری مؤمنان حقّی است بر عهده ی ما.
نکته ها
در این آیه چهار برنامه و سنّت الهی مطرح شده است:
الف: سنّت فرستادن پیامبر.
ب: سنّت معجزه داشتن انبیا.
ج: کیفر مجرمان.
د: نصرت مؤمنان
مسأله ی نصرت مؤمنان، در قرآن مکرّر مطرح شده است از جمله:
الف: اگر شما خدا را یاری کنید، او نیز شما را یاری می کند. «اِن تنصروا اللّه ینصرکم»**محمّد، 7.***
ب: کسانی که در راه ما تلاش و مجاهده کنند، ما راه های خود را به آنان نشان خواهیم داد. «والّذین جاهدوا فینا لنهدینّهم سبلنا»**عنکبوت، 69 .***
ج: ما قطعاً پیامبران و مؤمنان را یاری خواهیم کرد. «انّا لننصر رسلنا والّذین آمنوا»**غافر، 51 .***
د: عاقبت و سرانجام نیک، از آنِ متّقین و پرهیزکاران است. «والعاقبة للمتّقین»**اعراف، 128 .***
پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله خاتم انبیاست و بعد از او پیامبری نیست، لذا کلمه ی «من قبلک» مکرّر در قرآن آمده، ولی کلمه ی «من بعدک» نیامده است.
پیام ها
1- آشنایی با تاریخ، عامل تسلّی است. «من قبلک رسلا - فانتقمنا - نصرالمؤمنین»
2- ابتدا کار فرهنگی و ارشاد، سپس برخورد با مجرمان. «فجاءوهم بالبیّنات فانتقمنا»
3- مخالفان انبیا، مجرمانی محکوم و مغلوب هستند. «فانتقمنا - اجرموا»
4- انتقام از مجرم، یکی از مصادیق نصرت مؤمنان است. «فانتقمنا من الّذین اجرموا - نصرالمؤمنین»
5 - پیروزی مؤمنان، وعده ی قطعی خداوند است. (گرچه در ظاهر شهید شوند ولی به هدفشان می رسند.) «کان حقاً علینا»
6- گرچه انسان از خدا طلبی ندارد، ولی خداوند یاری مؤمنان را بر خود لازم کرده است. «حقّاً علینا»