تفسیر سوره روم

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 30. روم آیه 39

آیه
وَمَآ آتَیْتُم مِّن رِّباً لِّیَرْبُوَاْ فِی أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا یَرْبُواْ عِندَ اللَّهِ وَ مَآ آتَیْتُم مِّنْ زَکَاةٍ تُرِیدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ
ترجمه
و آنچه شما به رسم ربا دادید که بر اموال مردم (رباخوار) افزوده شود، پس نزد خداوند فزونی نخواهد یافت، و آنچه را به عنوان زکات می پردازید و رضای خدا را می طلبید پس آنان (که چنین کنند پاداشی) چند برابر دارند.
پیام ها
1- مقدار و کمیّت پول مهم نیست، انگیزه و هدف پرداخت مهم است. «من رِباً... من زکاةٍ»
2- رشدی که از ربا حاصل می شود، کاذب و ظاهری است، نه واقعی و نزد خداوند. «فلایربوا عند اللّه»
3- امتیاز اسلام در آن است که علاوه بر فقرزدایی از محرومان، رشد معنوی پرداخت کنندگان را نیز در نظر دارد. «تریدون وجه اللّه»
4- توجّه به اخلاص، مسأله ای جدّی است و باید با تأکید بیان شود، زیرا کار و تلاش بدون انگیزه ی الهی، ارزشی ندارد. «تریدون وجه اللّه» («وجه اللّه»، در این آیه و آیه قبل تکرار شده است.)
5 - پرداخت خالصانه ی زکات، موجب ازدیاد و رشد است. «زکاة تریدون وجه اللّه فاولئک هم المضعفون»
6- مؤمن باید در تشخیص سود و زیان، دنیا و آخرت، فرد و جامعه و جسم و روح را با هم به حساب آورد. (گرچه در دید مادّی، پرداخت زکات، مایه ی کمبود مال است، ولی با توجّه به فقرزدایی از جامعه، دل کندن از دنیا و ذخیره شدن برای آخرت، به سود زکات دهنده است.) «أولئک هم المضعفون»
7- اخلاص، مقام انسان را بالا می برد و به نقطه ی برتر می رساند. (با توجّه به خطاب «تریدون وجه اللّه» باید بگوید: «أنتم المضعفون» ولی می فرماید: «أولئک هم المضعفون»، گویا آنان به یک نقطه ی اوج رسیده اند.)

سوره 30. روم آیه 40

آیه
أللَّهُ الَّذِی خَلَقَکُمْ ثُمَّ رَزَقَکُمْ ثُمَّ یُمِیتُکُمْ ثُمَّ یُحْیِیکُمْ هَلْ مِن شُرَکَآئِکُمْ مَّن یَفْعَلُ مِن ذَ لِکُم مِّن شَیْ ءٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَی عَمَّا یُشْرِکُونَ
ترجمه
خداوند کسی است که شما را آفرید، سپس به شما روزی داد، آنگاه شما را می میراند، سپس زنده می کند؛ آیا از شریک هایی که شما برای خدا گرفته اید کسی هست که ذرّه ای از این کارها را انجام دهد؟ او منزّه و برتر است از آنچه شریکش قرار می دهند.
نکته ها
در این آیه به چهار صفت الهی اشاره شده که هر یک به تنهایی برای تسلیم و تعبّد انسان کافی است، آفرینش انسان، دلیل مستقّلی بر لزوم بندگی انسان است. «اعبدوا ربّکم الّذی خلقکم»**بقره، 21.*** روزی دادن خداوند به ما، دلیل بر لزوم بندگی ماست. «فلیعبدوا ربّ هذا البیت . الّذی اطعمهم من جوع»**قریش، 3 - 4.*** میراندن و زنده کردن نیز هر یک به تنهایی، دلیل لزوم تعبّد و تسلیم انسان در برابر پروردگار متعال است. «اللّه الّذی خلقکم ثمّ رزقکم ثمّ یمیتکم ثمّ یحییکم»
پیام ها
1- مرگ و زندگی، گذشته، حال و آینده و رزق و روزی ما به دست خداست. «خلقکم، رزقکم، یمیتکم، یحییکم»
2- کارهای گذشته، دلیل بر قدرت خداوند بر کارهای آینده است. (آفریدن، روزی دادن و میراندن، نشانه ی قدرت خدا بر زنده کردن انسان پس از مرگ است.) «خلقکم - رزقکم - یمیتکم - یحییکم»
3- روش مقایسه در تعلیم و تبلیغ، از بهترین روش هاست. «اللّه خلقکم ثمّ رزقکم ... هل من شرکائکم»
4- با سؤال، وجدان ها را بیدار کنید. «هل من شرکائکم من یفعل ...»
5 - قدرت های غیر الهی استقلالی از خود ندارند، نه تنها از انجام کارهای بزرگ بلکه از آفریدن کوچک ترین موجود نیز عاجزند. «من شی ء»
6- هیچ یک از وسایل، اسباب، مقدّمات و شرایط آفرینش را شریک خدا نپنداریم. «سبحانه و تعالی عما یشرکون»
7- شرک، توهین به مقام پروردگار است و انسان باید او را منزّه و برتر از هرگونه شریک بداند. «سبحانه و تعالی»
8 - شرک، با هر نام و آرم و شکلی که باشد باطل و محکوم است. «عمّا یشرکون»

سوره 30. روم آیه 41

آیه
ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ لِیُذِیقَهُم بَعْضَ الَّذِی عَمِلُواْ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ
ترجمه
به خاطر کارهایی که مردم انجام داده اند، فساد در خشکی و دریا آشکار شده است، تا (خداوند) کیفر بعضی اعمالشان را به آنان بچشاند، شاید (به سوی حقّ) بازگردند.
نکته ها
امام صادق علیه السلام فرمود: «حیات جنبندگان در خشکی و دریا وابسته به باران است که اگر باران نبارد، در خشکی و دریا فساد می شود و همین که گناهان انسان زیاد شد، باران نازل نمی شود».**تفسیر راهنما.***
در آیه ی 30 سوره ی شوری می خوانیم: «ما أصابکم من مصیبة فبما کسبت أیدیکم و یعفوا عن کثیر» هر مصیبتی به شما رسد به خاطر عملکرد شماست، ولی بدانید که خداوند به خاطر رحمت و لطفش از بسیاری گناهانتان می گذرد. (اگر بخواهد کیفر همه ی کارهای شما را بدهد، احدی روی زمین باقی نمی ماند.) برخی سختی ها و تلخی های دنیوی، گوشه ای از کیفر گناهان انسان است.
پیام ها
1- شرک، سبب فساد و تباهی در زمین است. «عمّا یشرکون - ظهر الفساد»
2- اعمال انسان، در طبیعت اثر می گذارد. اعمال ناروای انسان، مانع از سودبخشی آب و خاک و عامل بروز پدیده های ناگوار است. «ظهر الفساد فی البرّ و البحر بما کسبت أیدی النّاس»
3- فساد محیط زیست، به خاطر عملکرد انسان است. «ظهر الفساد... بما کسبت...»
4- همه ی کیفرها به قیامت واگذار نمی شود، بلکه بعضی کیفرها در همین دنیا تحقّق می یابد. «لیذیقهم بعض الّذی»
5 - آنجا که هدف هشدار و اصلاح است، گاهی اندکی تنبیه کافی است. «لیذیقهم بعض الّذی عملوا لعلّهم یرجعون»
6- هدف از چشاندن کیفر بعضی گناهان، توبه و بازگشت است. «لعلّهم یرجعون» (باید از بلاها درس گرفت.)