تفسیر سوره روم

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 30. روم آیه 36

آیه
وَإِذَآ أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُواْ بِهَا وَإِن تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ إِذَا هُمْ یَقْنَطُونَ
ترجمه
و هرگاه به مردم رحمتی چشانیم، به آن شاد شوند و اگر به خاطر دستاورد گذشته (و اعمال بد) آنها، ناگواری (و مصیبتی) به آنان رسد، ناگهان مأیوس می شوند.
پیام ها
1- انسان، شخصیّتی تأثیرپذیر و انفعالی دارد. «فرحوا... یقنطون»
2- رحمت از خداست و ناگواری ها از عملکرد خود ما. «اذقنا النّاس رحمة - سیّئة بما قدّمت ایدیهم»
3- انسانِ دور از خدا، پوک و کم ظرفیّت است؛ با اندکی نعمت، مست می شود و با کمی تلخی و غم، به بن بست می رسد.**تنوین در کلمات «رحمة و سیّئة»، بر قلّت و کمی دلالت می کند.*** «رحمة فرحوا - سیّئة ... یقنطون» در صورتی که خداوند از مردم تحمّل و ظرفیّتی را می خواهد که از دست رفتن نعمت ها آنان را نگران و به دست آوردن نعمت ها آنان را سرعت نکند. «لکیلاتأسوا علی ما فاتکم ولا تفرحوا بما آتاکم»**حدید، 23.***
4- برخورداری از رحمت، قطعی است، ولی مبتلا شدن به ناگواری قطعی نیست. «اذا... اِن...» (برای برخورداری از رحمت، کلمه ی «اذا» بکاررفته که به معنای انجام قطعی است، ولی برای گرفتار شدن، کلمه ی «اِن» بکار رفته که به معنای غیر قطعی بودن است.)

سوره 30. روم آیه 37

آیه
أَوَلَمْ یَرَوْاْ أَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن یَشَآءُ وَیَقْدِرُ إِنَّ فِی ذَ لِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ
ترجمه
آیا ندیدند که خداوند برای هر کس بخواهد (طبق حکمت)، روزی را گسترش می دهد و (یا) تنگ می سازد؟ البتّه در این (توسعه و ضیق) برای کسانی که ایمان می آورند نشانه هایی قطعی است.
نکته ها
کلمه ی «یقدر» از «قدر»، هم به معنای اندازه گیری است و هم به معنای سخت گیری؛ امّا در اینجا چون در کنار «یبسط» آمده، مراد تنگی و سختی است.
پیام ها
1- توجّه به این که رزق به دست خداست، انسان را از یأس و ناامیدی باز می دارد. «یقنطون اَوَلم یروا»
2- انسان باید برای کسب معاش تلاش کند، ولی بداند که تقدیر معیشت به دست خداست. «اللّه یبسط - یقدر»
3- در همه ی قرآن توسعه ی روزی، قبل از تنگی آن مطرح شده است و این نشانه ی رحمت گسترده ی اوست. «یبسط - یقدر»
4- توسعه ی روزی را به خاطر زرنگی خود ندانیم. «ان اللّه یبسط الرّزق»
5 - اگر توسعه و تنگی روزی به دست اوست، این همه حرص چرا؟ «انّ اللّه یبسط الرزق... و یقدر»
6- تنها اهل ایمان از دقّت در روزی رسانی خداوند، درس و عبرت می گیرند. (ولی افراد غافل همه چیز را سطحی می پندارند.) «لآیات لقوم یؤمنون»

سوره 30. روم آیه 38

آیه
فَآتِ ذَا الْقُرْبَی حَقَّهُ وَالْمِسْکِینَ وَابْنَ السَّبِیلِ ذَ لِکَ خَیْرٌ لِّلَّذِینَ یُرِیدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
ترجمه
(اکنون که دانستی توسعه ی رزق به دست خداست،) پس حقّ خویشاوند و تنگدست و در راه مانده را ادا کن. این (انفاق) برای کسانی که خواهان خشنودی خدا هستند بهتر است، و آنان همان رستگارانند.
نکته ها
در روایات آمده است: همین که این آیه نازل شد، پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فدک را به حضرت زهراعلیها السلام بخشیدند. **تفاسیر مجمع البیان و نورالثّقلین.***
گرچه خطاب آیه به پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله است، ولی تمام مردم مخاطب آن می باشند.
مراد از «وجه اللّه»، نیّت خالصانه در انفاق است، همان گونه که در مورد انفاق اهل بیت علیهم السلام می خوانیم: «انّما نطعمکم لوجه اللّه»**انسان، 9.***
پیام ها
1- مالک اموال خداوند است، موارد مصرف مال را هم باید خداوند مشخّص کند. «فَآتِ»
2- در انفاق و کمک، خویشان بر دیگران مقدّمند. «ذا القربی... والمسکین ...»
3- بستگان بر انسان و دارایی انسان حقّ و حقوقی دارند. «حقّه» آری، خویشاوندی، زمینه ی پیدایش حقوق است.
4- فرمان دینی با عواطف طبیعی هماهنگ است. دستور رسیدگی به بستگان فقیر همان خواسته عاطفی انسان است. «فآت ذا القربی حقّه...»
5 - محرومان در مال اغنیا حقّ دارند و در پرداخت حقّشان نباید بر آنان منّت گزارد. «حقّه»
6- اسلام، حامی مستضعفان و حاکم اسلامی مسئول فقرزدایی از جامعه ی مسلمانان است. (بنابر این که پیامبر به عنوان حاکم اسلامی مخاطب واقع شده باشد. «فآت... والمسکین...»
7- حتّی ثروتمندانی که موقّتاً گرفتار بی پولی می شوند، باید حمایت شوند. «وابن السبیل»
8 - ادای حقوق دیگران ارزش است، نه جمع دارایی و ثروت. «ذلک خیر»
9- ثروت می تواند وسیله ای برای تقرّب به خداوند قرار گیرد. «فآت ذا القربی حقّه... یریدون وجه اللّه»
10- امتیاز انفاق اسلامی بر انفاق دیگران، قصد قربت است. «یریدون وجه اللّه»
11- امر به نیکی، باید با تشویق همراه باشد. «ذلک خیر... هم المفلحون»
12- رستگاری در گرو عمل خالصانه است. «یریدون وجه اللّه و أولئک هم المفلحون»