تفسیر سوره غافر

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 40. غافر آیه 9

آیه
وَ قِهِمْ السَّیِّئَاتِ وَمَن تَقِ السَّیِّئَاتِ یَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ
ترجمه
(پروردگارا!) آنان را از بدی ها (و کیفر اعمالشان) حفظ کن و هر کس را در آن روز از بدی ها حفظ کنی، پس مشمول رحمتت ساخته ای؛ و این همان رستگاری بزرگ است.
پیام ها
1- پاک بودن، هم به همت و اراده ی انسان نیاز دارد، «نهی النفس عن الهوی »**نازعات، 40.*** و هم به دور بودن از افراد و مشاغل و مکان ها و افراد بد، «اعرض عنهم»**مائده، 42.***، «فلا تقعدوا معهم»**نساء، 140.*** و هم به لطف و امداد الهی. «و قهم السئیات»
2- رحمت الهی، تنها کامیابی مادی نیست، بیمه شدن از گناهان، یکی از آنهاست. «و مَن تق السّیئات یومئذ فقد رحمته»
3- رستگاری بزرگ، در صورتی است که انسان از آفات معنوی و مادی، هر دو دور باشد. «السّیئات». (هم آفات معنوی سیّئه است. «مَن کسب سیّئة»**بقره، 81 .*** و هم آفات مادی. «و اِن یصبکم سیئة یفرحوا بها»**آل عمران، 120.*** چنانکه حسنه، هم مصداق دنیوی دارد و هم اُخروی. «ربّنا آتنا فی الدنیا حسنة و فی الآخرة حسنة»**بقره، 201.***)
4- توفیق مصونیّت از گناه را باید از خدا خواست. «و قهم السیئات»
5 - رستگاری را هنر خود ندانیم بلکه لطف و رحمت او بدانیم. «فقد رحمتَه و ذلک هو الفوز العظیم»
6- رستگاری، در رفاه دنیوی نیست بلکه در تقواست. «مَن تق السیئات... ذلک هو الفوز العظیم»

سوره 40. غافر آیه 10

آیه
إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُواْ یُنَادَوْنَ لَمَقْتُ اللَّهِ أَکْبَرُ مِن مَّقْتِکُمْ أَنفُسَکُمْ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَی الْإِیمَانِ فَتَکْفُرُونَ
ترجمه
همانا کسانی که کفر ورزیدند (در دوزخ) ندا می شوند: «قطعاً خشم خداوند (نسبت به شما) بزرگ تر از خشم شما نسبت به خودتان است، زیرا شما به ایمان دعوت می شدید، ولی کفر می ورزیدید.»
نکته ها
در قرآن دو بار کلمه ی «ینادَون» به کار رفته که هر دو برای دوزخیان و تحقیر آنان است. یکی این آیه و دیگری آیه 44 سوره ی فصّلت. «ینادَون من مکان بعید»
در آیات قبل دعای فرشتگان برای مؤمنان مطرح شد و این آیه از قهر الهی در مورد کفّار سخن می گوید. در آنجا سخن از رحمت گسترده الهی بود «وسعت کل شی ءٍ رحمةً» و در این جا سخن از قهر بزرگ است. «لمقت اللّه اکبر» آری هم رحمت او بزرگ است وهم غضبش.
پیام ها
1- در دوزخ علاوه بر آتش، شکنجه های روحی و تحقیر نیز هست. «ینادون لمقت اللّه اکبر»
2- اگر امروز کفر ورزیم، فردا علیه خود غضب می کنیم. «مقتکم انفسکم»
3- خداوند اتمام حجّت می کند. «اذ تُدعون الی الایمان»
4- منشأ کیفر دوزخیان، کفر است. «فتکفرون»

سوره 40. غافر آیه 11

آیه
قَالُواْ رَبَّنَآ أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ وَأَحْیَیْتَنَا اثْنَتَیْنِ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَلْ إِلَی خُرُوجٍ مِّن سَبِیلٍ
ترجمه
کفّار گویند: «پروردگارا! ما را دو بار میراندی و دو بار زنده کردی. اینک به گناهان خود اعتراف کردیم؛ پس آیا برای بیرون رفتن (از دوزخ) راهی هست؟»
نکته ها
مراد از دو بار مردن، ظاهراً مرگ در پایان عمر و مرگ در پایان برزخ است و مراد از دو بار زنده شدن، زنده شدن در برزخ و زنده شدن در قیامت است. گرچه بعضی گفته اند: مراد از دو مرگ، یکی زمان قبل از پیدایش انسان و یکی پایان عمر اوست و مراد از دو بار زنده شدن زمان پیدایش انسان در دنیا و زمان قیامت است و دلیل حرف خود را آیه ی «کنتم امواتا فاحیاکم ثم یمیتکم ثم یحییکم»**بقره، 28.*** آورده اند، لیکن آنچه گفتیم بهتر است، زیرا در آیه میراندن مطرح است نه مرده بودن قبل از تولّد.
آرزوی جانسوز دوزخیان برای بازگشت به دنیا بارها در قرآن مطرح شده است:
گاهی می گویند: آیا راه بازگشتی وجود دارد؟ گاهی آرزو می کنند کاش به دنیا باز می گشتند و نیکوکار می شدند و گاهی عاجزانه می گویند: پروردگارا! ما را به دنیا بازگردان تا عمل صالح انجام دهیم. آیات ذیل، این حقایق را بیان می کند:
«هل الی مردّ من سبیل»** شوری، 44.*** آیا راهی برای بازگشت هست؟
«لو انّ لی کرّةً فاکون من المحسنین»**زمر، 58.*** ای کاش عمری دیگر بود تا از نیکوکاران می شدم.
«ربّنا اخرجنا منها فان عدنا فانا ظالمون»**مؤمنون، 107.*** پروردگارا! ما را از اینجا خارج کن، اگر دوباره بازگشتیم ستمکاریم.
«ربّ ارجعون لعلّی اعمل صالحاً»**مؤمنون، 100.*** پروردگارا! مرا بازگردان تا عمل نیک انجام دهم.
«فارجعنا نعمل صالحا»**سجده، 12.*** ما را بازگردان تا کار نیک انجام دهیم.
پیام ها
1- تکرار کلمه ی «اثنتین» در کنار آرزوی خروج از آتش، نشانه ی آن است که کافران می گویند: پروردگارا! تو ما را بارها زنده کرده ای و میرانده ای، یک بار دیگر نیز ما را زنده کن و نجات ده. «امتّنا اثنتین و احییتنا اثنتین»
2- کفّار، روزی به قدرت الهی ایمان خواهند آورد. کسانی که می گفتند: «ما یهلکنا الاّ الدهر»**جاثیه، 24.*** امروز می گویند: «امتّنا اثنتین و احییتنا اثنتین»
3- در دادگاه های دنیوی، گاهی اعتراف زمینه ی تخفیف مجازات است، امّا در آخرت چنین نیست. «فاعترفنا بذنوبنا فهل الی خروج من سبیل»
4- اگر توبه قبل از مرگ و به موقع باشد، دعای فرشتگان و لطف خدا را در پی دارد «فاغفر للذّین تابوا...» ولی اگر به هنگام مرگ یا پس از آن باشد، بی اثر است و مجرم پاسخ مثبتی دریافت نمی کند. «فهل الی خروج من سبیل»
5 - عجز و نیاز دوزخیان به قدری است که برای نجات خود به لحظه ای خروج از دوزخ قانعند. «فهل الی خروج من سبیل»