تفسیر سوره فصلت

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 41. فصلت آیه 5

آیه
وَقَالُواْ قُلُوبُنَا فِی أَکِنَّةٍ مِّمَّا تَدْعُونَآ إِلَیْهِ وَفِی آذَانِنَا وَقْرٌ وَ مِن بَیْنِنَا وَبَیْنِکَ حِجَابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنَا عَامِلُونَ
ترجمه
و گفتند: «دل های ما از آن چه ما را به سوی آن دعوت می کنی در پوشش و پرده است و در گوش های ما سنگینی است، و میان ما و تو حجابی است، پس تو (کار خود را) انجام ده، ما نیز (کار خود را) انجام می دهیم.»
نکته ها
«اکنّة» جمع «کِنان» به معنای پارچه ای است که چیزی را در آن می پیچند.** مفردات راغب.***
«وقر» به معنای سنگینی در گوش است.
کفّار در برابر پیامبر و قرآن، پنج موضع گیری سخت داشتند:
الف: اعراض و دوری کردن. «فاعرض اکثرهم» (در آیه ی قبل)
ب) آماده نبودن قلبی برای پذیرش حقّ. «قلوبنا فی اکنة»
ج) گوش ندادن به پیام ها. «فی آذاننا وقر»
د) اعلام وجود مانع. (یعنی حجاب خودبینی و دنیاپرستی و...) «بیننا و بینک حجاب»
ه) پافشاری بر راه خود. «فاعمل اننا عاملون»
پیام ها
1- کار خداوند لطف کردن و نزول وحی از سرچشمه ی رحمت است. «تنزیل من الرحمن الرحیم» امّا شیوه ی کفّار لجاجت و اعراض است. «قلوبنا فی اکنة»
2- اگر دل تحت یک پوشش باشد قابل هشدار است، امّا چند پوشش کار را محال می کند. («اکنة» به صورت جمع آمده است).
3- اگر مخاطب آماده نباشد وحی و رحمت الهی و کتاب آسمانی و بشیر و نذیر بودن سودی نخواهد داشت. (با توجّه به آیه ی قبل و این آیه).
4- شرط اول پذیرش حقّ، شنیدن سخن حقّ است که معاندان خود را از آن محروم می کنند. «فی اذاننا وقر»
5 - موسی به دین خود، عیسی به دین خود، سخن کسانی است که حجابِ تعصّب ها و لجاجت ها، بر دل آنها پرده افکنده است. «من بیننا و بینک حجاب فاعمل اننّا عاملون»

سوره 41. فصلت آیه 7،6

آیه
قُلْ إِنَّمَآ أَنَاْ بَشَرٌ مِّثْلُکُمْ یُوَحَی إِلَیَّ أَنَّمَآ إِلَهُکُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَاسْتَقِیمُواْ إِلَیْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ وَوَیْلٌ لِّلْمُشْرِکِینَ
الَّذِینَ لَا یُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُم بِالْآخِرَةِ هُمْ کَافِرُونَ
ترجمه
(ای پیامبر! به مردم) بگو: «همانا من بشری هستم مثل شما؛ (با این تفاوت که) به من وحی می شود که قطعاً خدای شما یکتا است. پس بدون انحراف به سوی او رو کنید و از او آمرزش بخواهید و وای بر مشرکان.
کسانی که زکات نمی پردازند و آنان همان هایی هستند که به آخرت کافرند.
نکته ها
با توجّه به این که حکم زکات در سال دوم هجری در مدینه نازل شده و این سوره مکی است، مراد از زکات در این آیه کمک مالی است.
در احادیث می خوانیم که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله سوگند یاد فرمود: نپرداختن زکات خیانت و شرک است**بحار، ج 96، ص 29.*** و هر کس به مقدار قیراطی زکات ندهد، نه مؤمن کامل و نه مسلمان کامل است و نه کرامت دارد، و هر کس زکات ندهد یا یهودی می میرد و یا نصرانی.**میزان الحکمه، ماده زکاة.***
در فرهنگ قرآن، بی اعتنایی به پاره ای از دستورات الهی به منزله ی کفر و شرک است.
درباره ی ترک حج می خوانیم: «و للّه علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا و من کفر...»**آل عمران، 97.*** بر هر کسی که توان رفتن به حج دارد، واجب است و هر کس کافر شود در کافی آمده است: قلت فمن لم یحج منا فقد کفر فقال: لا، لکن من قال: لیس هذا هکذا فقد کفر.**تفسیربرهان.*** طبق این روایت ترک حج کفر نیست، بلکه انکار وجوب حج کفر است.
درباره ی ترک نماز رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «ما بین المسلم و بین الکافر الاّ ان یترک الصلوة الفریضة متعمداً»**بحار، ج 77، ص 58.*** مسلمانی که عمداً نماز واجب را ترک کند مثل کافر است.
و در این آیه درباره ی ترک زکات می خوانیم: «ویل للمشرکین الّذین لا یؤتون الزکوة» ترک زکات مانند شرک است).
زکات، بودجه ی حکومت اسلامی است و نپرداختن آن به معنای به رسمیّت نشناختن نظام توحیدی است که همتای شرک است.
پیام ها
1- در برابر سخت ترین لجاجت ها، از هدف عقب نشینی نکنید. (مشرکان تقاضای انجام تهدیدها را داشتند «فاعمل فاننا عاملون» خداوند دستور می دهد که به آنان بگو من مسئول کیفر و مجازات و انجام تهدیدات نیستم، فقط مسئول ابلاغ وحی هستم. «قل انما انا بشر...»
2- توحید، سرلوحه ی دعوت انبیاست. «انما الهکم اله واحد»
3- خداوند یکتا است، در راه او پایداری کنید. «الهکم الهٌ واحد فاستقیموا الیه»
4- آینده را با پایداری در راه توحید، و گذشته را با استغفار و عذرخواهی از درگاه حقّ جبران کنید. «فاستقیموا الیه و استغفروه»
5 - نپرداختن زکات و بی اعتنایی به فقرا، بین شرک و کفر قرار گرفته و پر خطر است. «ویل للمشرکین الّذین لا یؤتون الزکوة و هم بالاخرة هم کافرون»
6- کفر به معاد، سبب نپرداختن زکات می شود. «لا یؤتون الزکوة و هم بالاخرة هم کافرون»
7- سرچشمه ی نپرداختن زکات یا دنیاپرستی است که نوعی شرک است و یا باور نداشتن قیامت که کفر است. «مشرکین - کافرون»

سوره 41. فصلت آیه 9،8

آیه
إِنَّ الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَیْرُ مَمْنُونٍ
قُلْ أَئِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَندَاداً ذَلِکَ رَبُّ الْعَالَمِینَ
ترجمه
همانا کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام می دهند برایشان پاداش دائمی (و بی منّت) است.
بگو: آیا شما به کسی که زمین را در دو روز آفریده است کفر می ورزید و برای او همتایانی قرار می دهید؟ اوست پروردگار جهانیان.
نکته ها
«ممنون» به معنای قطع شده یا مورد منّت است.
در آیه ی پنجم خواندیم که کفّار با پنج عبارت گوناگون، لجاجت خود را مطرح کردند و گفتند: دل های ما در پرده و گوش هایمان سنگین است و... در این آیه، خداوند به پیامبرش می فرماید: به اظهارات سنگدلانه ی آنها توجّه نکن و با سؤال و استدلال به کار خود ادامه بده. «قل ءَانکم لتکفرون»
مراد از آفرینش کره زمین در دو روز، دو مرحله و دوره است، قبل از آفرینش زمین و آسمان و پیدایش شب و روز و ماه و سال، روز معنا نداشته که بگوییم خداوند زمین را در دو روز آفریده است.
قدرت خداوند همراه با حکمت او اعمال می شود. با این که خداوند می تواند با یک اراده آسمان ها و زمین و آن چه را که میان آنهاست خلق کند و بارها با جمله ی «کن فیکون» از این قدرت سخن به میان آورده است، ولی آفرینش آسمان ها و زمین را در چند مرحله و دوران قرار داده و این نشان آن است که اِعمال قدرت باید همراه با مصلحت باشد و مصلحت آفرینش در چند مرحله بوده است.
سؤال:
در هفت مورد، قرآن می فرماید: آفرینش در شش روز بوده است، چهار مورد درباره ی آفرینش زمین و آسمان**اعراف، 54، یونس، 3، هود، 7 و حدید، 4.*** و سه مورد درباره ی آفرینش زمین و آسمان و آنچه میان آنهاست.**فرقان، 59 ، سجده، 4 و ق ، 38.*** البتّه از سه آیه ی دوم می توان فهمید که آیات اول نیز مربوط به آفرینش آسمان ها و زمین و آنچه میان آنهاست می باشد. در این جا سؤالی مطرح است و آن این که در این آیه می فرماید: زمین در دو روز آفریده شده و در آیه ی 12 می فرماید: آسمان ها نیز در دو روز آفریده شدند. در آیه ی 10 می فرماید: روزی شما در چهار روز تقدیر شد که جمعاً هشت روز می شود و با آیات شش روزه منافات دارد.
پاسخ:
آفرینش غیر از تقدیرِ روزی است و لذا جمع کردن این دو با یکدیگر که هشت روز می شود، درست نیست بلکه این آیات فقط به چهار روز از مجموع شش روزِ آفرینش اشاره کرده و دو روز دیگر مربوط به آفرینش میان آسمان ها و زمین است و یا امور دیگر که این آیات از بیان آن ساکت است.
پیام ها
1- در کنار تهدیدِ کافران، ستایش از خوبان لازم است. «ویلٌ للمشرکین... ان الّذین آمنوا...»
2- ایمان و عمل نیکو از هم جدا نیست. «آمنوا و عملوا الصالحات»
3- ایمان قبل از عمل است. («آمنوا» قبل از «عملوا» آمده است).
4- کسانی که در دنیا عملِ بی منّت انجام می دهند، در بهشت پاداش بی منّت دریافت می نمایند. «لهم اجر غیر ممنون»
5 - خدای بزرگ برای آن همه نعمت های ابدی در بهشت منت نمی گذارد. (چه زشت است که ما به خاطر یک احسان کوچک و موقت منت بگذاریم).«اجر غیر ممنون»
6- بهترین راه دعوت کفّار، بیان لطف خداوند است. «لتکفرون بالّذی خلق...»
7- آفرینش کره زمین به تدریج و طیّ دو دوران اتفاق افتاده است. «خلق الارض فی یومین»
8 - چگونه برای خداوند شریک قائل می شوید، در حالی که او در آفرینش زمین شریک نداشته است. «خلق الارض فی یومین و تجعلون له انداداً»
9- آفریدگار، همان پروردگار یکتاست. «خَلق... ربّ العالمین»