فهرست کتاب


تفسیر سوره عنکبوت

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 29. عنکبوت آیه 65

آیه
فَإِذَا رَکِبُواْ فِی الْفُلْکِ دَعَوُاْ اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَی الْبَرِّ إِذَا هُمْ یُشْرِکُونَ
ترجمه
پس هنگامی که بر کشتی سوار شوند (و خطر را احساس کنند،) خدا را با اخلاص می خوانند (و غیر او را فراموش می کنند) پس همین که (خداوند) آنان را به سوی خشکی رساند و نجات داد، باز ناگاه به شرک بر می گردند.
نکته ها
سؤال: مادّیون در تحلیل خود، برای ریشه ی ایمان، مسأله ی ترس را مطرح می کنند و می گویند: سرچشمه ی مذهب ترس است. انسانی که بترسد، در کودکی به مادر و در بزرگسالی به قدرتی موهوم به نام خدا پناه می برد. آیا این آیه که می گوید: بعضی مردم، هنگام احساس خطر و غرق شدن، خدا را می خوانند، نظریّه ی آنان را تأیید نمی کند؟
پاسخ: این آیه می فرماید: توجّه به خدا به هنگام ترس است، نه آنکه اصل وجود خدا، مولود ترس است. مثلاً ما به هنگام دیدن سگ و احساس خطر، رو به سنگ می رویم؛ امّا این، بدان معنا نیست که اصل سنگ به خاطر سگ به وجود آمده باشد. وجود قدرتی لایزال در هستی، امری فطری است که به هنگام حوادث، مورد توجّه انسان واقع می شود.
پیام ها
1- ترس، غبارهای غفلت را برطرف و فطرت خداجویی را بیدار می کند. «فاذا رکبوا... دعوا اللّه...»
2- ایمان نباید موسمی و مقطعی باشد. «فلمّا نجّاهم... یشرکون»
3- زمین و زمان، مثال های قرآن را کهنه نمی کند. کشتی سواری در طول تاریخ بشر بوده است. «فاذا رکبوا فی الفلک...»
4- مهم تر از اخلاص، حفظ آن است. «مخلصین - اذا هم یشرکون»
5 - دعای خالصانه، مستجاب است. «دعوا اللّه مخلصین... فلمّا نجّاهم» (پس از دعا، حرف «فاء» در «فلمّا»، نشانه ی استجابت دعا می باشد)
6- نجات از مشکلات وحوادث، راهی است برای شکر نه شرک.«اذا هم یشرکون»

سوره 29. عنکبوت آیه 66

آیه
لِیَکْفُرُواْ بِمَآ آتَیْنَاهمْ وَلِیَتَمَتَّعُواْ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ
ترجمه
(بگذار) تا به آنچه به آنان داده ایم ناسپاسی کنند و (از لذّت های زودگذر زندگی) کامیاب شوند؛ امّا به زودی خواهند فهمید.
نکته ها
مراد از «یکفروا» کفران نعمت است، زیرا در کنار «آتیناهم» یعنی نعمت دادن، آمده است.
پیام ها
1- شرک، نوعی ناسپاسی و کفران نعمت است. «لیکفروا»
2- در دنیا راه کامیابی به روی افراد صالح و ناصالح باز است. «آتیناهم»
3- به کامیابی های همراه با کفر و کفران دلخوش نشوید که پایان شومی دارد. «لیکفروا... ولیتمّتعوا فسوف ...»
4- در تربیت، تهدید هم لازم است. «فسوف یعلمون»

سوره 29. عنکبوت آیه 67

آیه
أَوَلَمْ یَرَوْاْ أَنَّا جَعَلْنَا حَرَماً آمِناً وَیُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ أَفَبِالْبَاطِلِ یُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ یَکْفُرُونَ
ترجمه
آیا ندیدند که ما حرمی امن قرار دادیم و حال آن که مردم از اطرافشان ربوده می شدند؟! پس آیا به باطل ایمان می آورند و به نعمت خداوند کفر می ورزند؟
پیام ها
1- یکی از راه های دعوت مردم به خدا، توجّه دادن آنان به نعمت های الهی است. «اولم یروا»
2- یادآوری ناأمنی های پیرامون انسان، امنیّت را در نزد او ارزشمند می کند. «یتخطّف الناس من حولهم»
3- امنیّت، زمینه و بستر عبادت است؛**فلیعبدوا ربّ هذا البیت . الّذی ... آمنهم من خوف». قریش، 3 - 4.*** ولی گروهی قدر آن را نمی دانند و به سوی کفر می روند. «حرماً آمناً ... أفبالباطل یؤمنون و بنعمة اللَّه یکفرون»