توحید و زیارت

نویسنده : آیت الله سید حسن طاهری خرم آبادی

اشاره

باورهای کلامی شیعی، همان اصول ناب اسلامی است که در قرآن، خطوط آن ترسیم و سپس با شرح و تفسیر ائمه معصومین علیهم السلام تبیین شده است. تلاش های تفسیری، روایی و عقلانی دانشوران شیعی در پرتو قرآن و حدیث، به این باورها نظم و قاعده خاصی بخشیده و گنجینه ای از معارف را به ارمغان آورده است.
بی تردید «توحید» در صدر باورهای شیعه است و در این مکتب، عمق و ژرفای بیشتری یافته است؛ به طوری که هرکس به مجموع احادیث توحیدی شیعه نظری بیفکند، عمیق ترین درس ها را از آنها می گیرد. خطبه های توحیدی امام اول شیعیان در نهج البلاغه، همه را به شگفتی واداشته است. دعاها و مناجات های رسیده از آن امامان معصوم علیهم السلام هم چون دعای کمیل، ابوحمزه ثمالی، مناجات شعبانیه و امثال آنها، آبشخور زلال توحید و شیوه صحیح راز و نیاز با پروردگار یکتاست. در اصول مذهب شیعه «توحید»، اصل اول است و همه چیز بر محور یکتاپرستی می باشد.
همین آموزه های توحیدی است که هر فرد شیعه را ملزم می کند که از غیر خدا دوری جوید و شائبه های شرک را از خود دور کند. اما با کمال تأسف در میان فرقه های مسلمان، «وهابیت» - که اصالت و ریشه ای ندارد - در اخلاص توحیدی شیعه، تردید افکنده و عقایدی چون: شفاعت، زیارت، توسل و مانند آن را اعمالی شرک آمیز معرفی کرده و شبهه های بی اساس را طرح ساخته اند. دانشمندان شیعه و حتی برخی عالمان منصف و حقیقت طلب اهل سنت به این تهمت ها و شبهه ها پاسخ گفته و آثار گران سنگی پدید آورده اند. یکی از این آثار، مجموعه پنج جلدی حاضر است که در آن، آیة الله سید حسن طاهری خرم آبادی در پنج موضوع زیر، باورهای شیعی را با مدد جستن از قرآن و احادیث و نیز با استفاده از منابع کهن و دست اول اهل سنت، تبیین کرده است:
1- توحید و زیارت؛
2- عدم تحریف قرآن؛
3- دعا و توسل؛
4- تبرک و قبور؛
5- شفاعت.
امید که این مجموعه، گامی در معرفی عقاید شیعه باشد و اهل دانش و انصاف را مفید افتد.
ناشر

مقدمه مؤلف

این جانب در سال 1361 از طرف رهبر کبیر انقلاب و بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، حضرت آیة الله العظمی امام خمینی قدس سره، طی حکمی کتبی، به نمایندگی در امور دینی و سرپرستی حوزه های علمیه پاکستان منصوب شدم و به دنبال این دستور، همراه هیئتی از علما و فضلا به آن کشور رهسپار شدیم. این اقدام پس از درخواست مرحوم «علامه سید صفدر حسین نجفی» از مرحوم امام [زمانی که در نجف بودند] صورت گرفت. بعد از عزیمت حضرت امام به فرانسه، وی برای دیدار با امام و دعوت ایشان به پاکستان، به فرانسه رفت و مجدداً اعزام نماینده ای به پاکستان را تقاضا کرد. گویا در ایامی که حضرت امام در نجف بودند، حضرت آیة الله انواری را به عنوان نماینده به پاکستان فرستاد و معظم له چند ماهی در پاکستان ماند؛ ولی با شروع انقلاب اسلامی، به ایران بازگشت.
هنگامی که امام از فرانسه به ایران عزیمت فرمود و انقلاب اسلامی، پیروز و حکومت جمهوری اسلامی تشکیل گردید، مجدداً تقاضای مرحوم علامه سید صفدر حسین و حوزه های علمیه مبنی بر اعزام نماینده تام الإختیار از طرف امام، مطرح گردید.
پیرو درخواست مستمر حوزه های علمیه پاکستان و پی گیری بعضی از فضلای پاکستانی حوزه علمیه قم، علامه سید صفدر حسین به قم آمد و با امام، ملاقات کرد و سرانجام، امام این جانب را به نمایندگی در امور دینی پاکستان و سرپرستی حوزه های یاد شده، منصوب فرمود.
برای سفر به پاکستان، نخست با مخالفت دولت پاکستان مواجه شدیم، اما پس از رایزنی ها، وزارت امور خارجه پاکستان، اجازه مسافرت موقت را صادر نمود و در تاریخ دیماه 1361 با عده ای از فضلا و علما، به پاکستان رفتیم.
ابتدا چند روزی در «کراچی» جهت دیدار با علمای سنی و شیعه و دیداری از حوزه های آن شهر، توقف نموده، سپس به لاهور - که بنا بود محل اقامت باشد - وارد شدیم؛ در لاهور، مدرسه معروفی به نام «جامع المنتظر» هست که پر جمعیت ترین حوزه آن روز پاکستان بود و تحت سرپرستی مرحوم علامه سید صفدر حسین قرار داشت.
پس از دید و باز دید و استقرار، بحث خارج «کتاب صوم» را با حضور علما و اساتید آن مدرسه شروع کردیم که این بحث، تا حدود دو ماه ادامه داشت، سپس بعد از مراجعه به ایران گزارش کار به امام و مراجعت دوباره به پاکستان (که داستان مفصلی دارد) تدریس مزبور، حدود سه ماه دیگر ادامه یافت که دولت پاکستان از اقامتم در پاکستان جلوگیری کرد. ناچار به ایران بازگشتم و با تعیین نماینده ای به نام حضرت حجة الاسلام والمسلمین حلیمی کاشانی از طرف خود، بر امور حوزه های پاکستان اشراف داشتیم و تا سال 1368 توفیق بازگشت به پاکستان را نیافتم، ولی در این مدت مرحوم علامه سید صفدر حسین اقدام جدی و مستمر جهت گرفتن اجازه برای بازگشت و اقامت این جانب داشت تا این که در سال 1367 موفق به کسب اجازه گردید.
پس از مدتی کوتاه، با ترور «ضیاءالحق» به دست مخالفان خود و از بین رفتن حکومت نظامی، مانع برطرف گردید و به پاکستان عزیمت کردم. آقایان پاکستانی اصرار داشتند که در همه ایام تحصیلی در پاکستان اقامت داشته باشم، از این رو، تصمیم گرفتم ماه مبارک رمضان و بخشی از فصل تابستان را جهت رسیدگی به برخی از امور، در آن جا اقامت کنم.
در نخستین ماه مبارک رمضان شب ها در «جامع المنتظر» با حضور طلاب و عده ای از علمای شهر لاهور، به تفسیر سوره های کوتاه قرآن و روزها هم در «جامعة المصطفی» به اقامه جماعت و بحث های اخلاقی می پرداختم. بعد از ماه مبارک رمضان و بازگشت به ایران، طولی نکشید که با ارتحال جان گداز امام قدس سره مواجه شدیم.
در ماه مبارک رمضان سال دوم، تفسیر سوره جمعه و منافقون را شروع کردم و در همان ایام با موضوع «سپاه صحابه» و کشتار و ناامنی مواجه شدیم که ناچار، بعضی از شب ها بحث در منزل برقرار می شد و با وجود همه این مشکلات و ناامنی ها، آقایان علما و طلاب با اشتیاق فوق العاده حضور می یافتند. در همین ایام، با کمال تأسف علامه سید صفدر حسین نیز به رحمت الهی پیوست و در سفر ماه مبارک رمضان سوم، جای ایشان خالی بود. به هر حال، در ماه مبارک رمضان سال سوم به نظرم رسید بهتر است به جای تفسیر قرآن، مباحثی را که آقایان علما و طلاب به آن نیازمندند بحث و بررسی کنیم، لذا بحث را درباره شبهات وهابی ها و پیروان ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب قرار دادیم.
در سه ماه مبارک رمضان پیاپی، مباحثی بدین شرح مطرح گردید:
1. تحریف قرآن: تهمت اعتقاد به تحریف قرآن یکی از بی پایه ترین اتهام هایی است که عده ای از علمای سنی به عالمان شیعه می زنند. از آن جا که قرآن معجزه جاوید و ابدی پیامبر بزرگ اسلام است، این اتهام با آب و تاب فراوان نقل می شود. این در حالی است که عالمان بزرگ چون شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی، سید مرتضی، علامه حلی و بسیاری دیگر از بزرگان شیعه، تحریف قرآن را مردود دانسته اند و تألیفات فراوانی در رد آن، نگارش یافته است. از این رو، در کتاب حاضر به بیان اقسام تحریف و دلایل عقلی و نقلی بر عدم تحریف قرآن و پاسخ به شبهاتی که در این زمینه وجود داشته، پرداخته ایم.
2. تأسیس بنا بر قبور و تکریم قبور پیامبران و اولیا علیهم السلام: از جمله مسائلی که وهابیان فوق العاده به آن حساس اند و اغلب فرقه های اسلامی را بدین بهانه به شرک متهم کرده اند، تأسیس بنا بر قبور پیامبران و اولیا علیهم السلام و تکریم آن است. ابن تیمیه و شاگردش ابن قیم و به پیروی از آن دو، محمد بن عبدالوهاب اولین کسانی اند که مسئله حرمت بنای بر قبور را مطرح و وهابیون اقدام به تخریب قبور نمودند. این در حالی بود که تا قرن ها قبور پیامبر، امامان علیهم السلام و بزرگان و حتی قبر ابوحنیفه دارای بارگاه بود و مورد تکریم و احترام تمامی فرقه ها قرار می گرفت.
در این بحث، به بیان دلایل وهابیون بر عدم جواز بنای بر قبور و رد آن پرداخته و شواهد متقن تاریخی و دلایل قرآنی و روایی را بررسی کرده ایم.
3. زیارت کردن و تبرک جستن: زیارت کردن، تبرک جستن، حاجت خواستن و انواع احترام های متداول میان همه مسلمانان - اعم از شیعه و سنی - که به قبور پیامبر، ائمه علیهم السلام، صلحا و حتی عالمان دینی صورت می گیرد، سبب شده که وهابیان، مسلمانان را به شرک در عبادت متهم کنند.
در این باره ابتدا اقسام توحید و شرک و تبیین صحیح توحید در عبادت را مطرح کرده ایم، سپس به بیان دلایل استحباب زیارت قبر رسول خدا صلی الله علیه و اله و مؤمنین پرداخته و با بهره گیری از آیات، روایات، اقوال علمای سنی و شیعه و سیره صحابه، جایز بودن و در برخی موارد استحباب مؤکد آن را به اثبات رسانده ایم.
4. شفاعت: از جمله مسائلی که سخت مورد مخالفت وهابی ها قرار گرفته مسئله عقیده به شفاعت و توسل جستن به پیامبر و ائمه علیهم السلام است. آنان با دلایلی آن را غیر جایز و حرام می دانند و در این رهگذر، به یک مقایسه کاملاً غلط میان طلب شفاعت از بزرگان دین، با طلب شفاعت بت پرستان از بت ها پرداخته و از فن مغالطه در اثبات مدعای خود، به طور گسترده بهره جسته اند.
در این بحث با بیان اقسام شفاعت و تبیین معنای دعا که شفاعت یکی از اقسام دعاست و با تکیه بر شواهد قرآنی و موارد طلب شفاعت در کلمات اهل سنت و... به پاسخ شبهات مزبور، پرداخته ایم.
پس از مباحث مذکور، موضوع امامت و ولایت عامه را هم در طول دو ماه مبارک رمضان مطرح نمودیم و بنا بود این گونه مباحث مورد نیاز، به همین شیوه و روش ادامه یابد؛ اما در سال های بعد، به جهت درگیری های فرقه ای و ناامنی، این توفیق حاصل نشد. بحث هایی که روی نوار ضبط شده بود، به اهتمام دفتر انتشارات جامعه مدرسین، پیاده شد و ویرایش و اصلاحاتی انجام گرفت و در دو جلد چاپ شد.
در خاتمه لازم است نکاتی چند را برای خوانندگان محترم تذکر دهم:
1- هنگام ایراد این مباحث در پاکستان، منابع اندک و مختصری در اختیار بود و علاوه، بنای نشر و انتشار هم نداشتیم، زیرا با وجود مشاغل فراوان فرصت بررسی و بازبینی آنها وجود نداشت و تنها منظور این بود که این مباحث برای حاضران جلسه القا شود.
2. در جلسات یاد شده، پرسش و پاسخ هایی نیز مطرح می گردید که در این مجموعه از آنها یاد نگردید.
3. جا دارد از همه آقایان علما و کسانی که در تشکیل این جلسه ها به هر نحو سهیم بوده اند؛ به ویژه از علامه حجة الاسلام و المسلمین آقای حافظ ریاض و همه آقایان جامع المنتظر تشکر کنم. رحمت و درود بی پایان خداوند بر روح و روان مرحوم سید صفدر حسین؛ بانی و مؤسس این جلسه ها، ارزانی باد.
4. از همه آقایانی که به نحوی در تنظیم، تحقیق و نشر این نوشتار سهیم بوده و یاری رساندند، تشکر می کنم. مخصوصاً از حضرت حجة الاسلام والمسلمین جناب آقای کورانی که قبول زحمت فرموده و پس از مطالعه تذکرات سودمندی از جهت تنظیم مطالب ارائه فرمودند و حجج اسلام آقایان: انصاری، دلاور، جواد محدثی و ابوالفضل طریقه دار - که به حق زحمات زیادی در تحقیق، تنظیم و ویرایش این مباحث کشیدند - و نیز دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، صمیمانه تشکر می کنم. هم چنین زحمات مؤسسه بوستان کتاب را (مرکز چاپ و انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی) که این بحث ها را در مجموعه پنج جلدی و با ویراستاری و تنظیم جدید ارائه کرده، ارج می نهم. امید است که خداوند به همه آنان اجر و پاداش عنایت فرماید، والسلام.
قم - حوزه علمیه
سید حسن طاهری خرم آبادی
تابستان 1383

شرح مختصری از پایه گذاران فرقه وهابیت

مسلک وهابیت منسوب به شیخ محمد بن عبدالوهاب است، ولی اساس این افکار و عقاید، از ابن تیمیه سرچشمه گرفته است، لذا درباره این دو شخصیت توضیح کوتاهی آورده می شود.