فهرست کتاب


گزیده حلیة المتقین

علامه محمد باقر مجلسی رحمة الله علیه

فضیلت مصافحه )1( با یکدیگر دست دادن. و معانقه )2( دست بر گردن یکدیگر انداختن (روبوسی)

در حدیث از حضرت صادق (علیه السلام) نقل است: سلام کامل برای کسی که در حضر باشد، مصافحه کردن است و سلام کامل برای کسی که از سفر آمده باشد، دست در گردن یکدیگر کردن است. در حدیث معتبر از ابو عبیده منقول است که گفت: در کجاوه حضرت امام باقر (علیه السلام) بودم. من اول به کجاوه می رفتم و سپس آن حضرت به کجاوه می رفتند و چون هر دو در کجاوه درست می نشستیم، حضرت بر من سلام می کردند و احوال از من می گرفتند؛ مانند دو کسی که مدتی یکدیگر را ندیده باشند و با من مصافحه می کردند و چون از کجاوه فرود می آمدیم، اول آن حضرت پایین می آمدند و چون هر دو در زمین قرار می گرفتیم، سلام می کردند و احوال می گرفتند؛ مانند دو کسی که مدت ها یکدیگر را ندیده باشند. گفتم: یابن رسول الله، مردمی که نزد ما هستند چنین نمی کنند. حضرت فرمود: مگر نمی دانی که مصافحه کردن چقدر ثواب دارد؟! به درستی که چون دو مؤمن با یکدیگر ملاقات و مصافحه کنند، پیوسته گناه از ایشان می ریزد، چنان که برگ از درخت می ریزد و حق تعالی نظر رحمت به سوی ایشان می کند تا از یکدیگر جدا شوند.
در حدیث از حضرت صادق (علیه السلام) نقل است که حد مصافحه آن است که در دور درخت خرما بگردند، پس بعد از آن باز مصافحه سنت است. حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) فرمود: وقتی دو مؤمن که از یکدیگر پنهان می شوند، اگر چه به درختی باشد که در میان ایشان فاصله شود، و سپس ملاقات می کنند، باید مصافحه کنند.
حضرت صادق (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) هرگز با کسی مصافحه نکردند که دست را از دست او بکشند، تا آن که آن شخص دست را می کشید. در حدیث دیگر فرمود: با یکدیگر مصافحه کنید که کینه ها را از سینه می برد. و فرمود: مصافحه کردن با مؤمن بهتر است از مصافحه کردن با ملائکه.
از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: شما شیعیان را نوری در پیشانی هست که به آن نور شما را در دنیا می شناسند. چون یکدیگر را می بینید، جای نور را از پیشانی یکدیگر ببوسید. در روایت دیگر فرمود: نباید سر و دست کسی را ببوسید مگر رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) را یا کسی که مراد از بوسیدن سر و دست او، حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) باشد. و محتمل است که مخصوص ائمه معصومین (علیه السلام) باشد و اظهر آن است که شامل سادات و علما نیز باشد؛ زیرا تعظیم ایشان برای آن می کنند که فرزند آن حضرت یا حافظ علوم و مروج دین آن حضرتند و احوط آن است که به غیر از دست پیغمبر و امام را نبوسند؛ چنان که در حدیث دیگر از حضرت صادق (علیه السلام) نقل است: شایسته نیست دست بوسیدن، مگر دست پیغمبر یا وصی پیغمبر را. از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: دهان را بوسیدن درست نیست مگر دهان زن و فرزند خود.

آداب نشستن در مجالس

از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) نقل است که به حضرت امیر (علیه السلام) وصیت فرمود: هشت کسند که اگر خوار شدند، فقط باید خود را ملامت کنند: کسی که حاضر شود بر سفره ای که او را نخوانده باشند و کسی که تحکم کند بر صاحبخانه و کسی که طلب خیر کند از دشمنان خود و کسی که توقع احسان کند از لئیمان و بخیلان و کسی که خود را در آورد در رازی که میان دو کس باشد بی رخصت ایشان و... کسی که در مجالس، جایی بنشیند که سزاوار آن نباشد و کسی که سخن با کسی گوید که گوش به سخن او نکند.
به سند معتبر از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) منقول است: از علامات تواضع و فروتنی آن است که آدمی راضی باشد به نشستن در جایی که پست تر باشد از جای سزاوار او و به هر که برسد سلام کند و ترک مجادله کند، هرچند حق با او باشد و نخواهد که او را به پرهیزکاری ستایش کنند.
در حدیث معتبر دیگر فرمود: چون کسی به خانه شخصی بیاید، هر جا که صاحبخانه می فرماید بنشیند؛ چون صاحبخانه نیک و بد خانه خود را بهتر می داند. حضرت امیر (علیه السلام) فرمود: زینهار که بر سر راه ها منشینید.
در حدیث دیگر فرمود: نباید کسی در میان جماعتی بنشیند و جامه را از ران خود دور کند.
از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است که چون رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) داخل مجلسی می شدند، هرجا که به درگاه نزدیک تر بود می نشستند. در روایت معتبر از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است که در اکثر اوقات رسول خدا رو به قبله می نشست. در حدیث است که حضرت صادق (علیه السلام) در خانه خود، نزدیک درگاه می نشستند رو به قبله. در حدیث دیگر منقول است که حضرت رسول به سه روش می نشست، گاهی زانوها را از زمین بر می داشتند و دست ها را بر پایین زانوها گذاشته، ساعد یک دست را به دست دیگر می گرفتند و گاهی دو زانو می نشستند و گاهی یک پا را بر روی پای دیگر می گذاشتند و هرگز چهار زانو نمی نشستند.
از حضرت صادق منقول است: آدمی مشمار کسی را که در جای تنگ چهار زانو بنشیند.

انواع مجالس و همنشین ها

از حضرت امام محمدباقر (علیه السلام) نقل است: دنبال کسی برو که تو را می گریاند و خیرخواه تو است، نه کسی که تو را می خنداند و در مقام فریب دادن تو است. حضرت صادق (علیه السلام) فرمود: بهترین برادر من نزد من، کسی است که عیب های مرا به من بگوید.
حضرت امیر (علیه السلام) در وقت وفات وصیت فرمود: اجتناب کن از جاهایی که محل تهمتند و از مجلسی که گمان بد به آن دارند.
حضرت صادق (علیه السلام) فرمود: سزاوار نیست که مسلمان با فاجر و احمق و دروغگو برادری کند. حضرت رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: سه کسند که همنشینی ایشان دل را می میراند: نشستن با مردم پست و سخن گفتن با زنان و نشستن با توانگران. حضرت لقمان به پسر خود گفت: بسیار با آشنایان، نزدیک مشو که باعث جدایی می شود و از ایشان دوری هم مکن که خوار می شوی و نیکی با کسی بکن که خواهان نیکی باشد و چنان که میان گرگ و میش دوستی نیست، میان نیکوکار و بدکردار هم دوستی نمی شود و... همچنین هرکه با بدکردار مصاحبت می کند، از بدی های او می آموزد و هرکه با مردم مجادله می کند، دشنام می شنود و هرکه در مجالس بد داخل می شود، تهمت زده می شود و هر که با همنشین بد می نشیند، از بدی سالم نمی ماند و هر که زبان خود را نگاه نمی دارد، همیشه پشیمانی می برد.
حضرت امیر (علیه السلام) فرمود: بدترین همنشین کسی است که معصیت خدا را در نظر تو زینت می دهد. و فرمود: همنشینی با بدان باعث گمان بد است در حق نیکان. در حدیث صحیح از حضرت صادق (علیه السلام) نقل است: هر کس که نفع دینی به تو نمی بخشد، اعتنا به شأن او مکن و به همنشینی اش رغبت مکن. در حدیث دیگر فرمود: چهار چیز است که ضایع میشود: محبتی که با کسی داشته باشی که بی وفا باشد و نیکی که با کسی بکنی که شکر تو نکند و علمی که به کسی بیاموزی که گوش ندهد و رازی که به کسی بسپاری که نگاهداری نکند.
حضرت امام زین العابدین (علیه السلام) به فرزندان خود می فرمود: با اهل دین و معرفت همنشینی کنید و اگر به دست شما نیایند، تنهایی سالم تر است از مصاحبت غیر ایشان و اگر ناچار باشید از همنشینی مردم، با صاحبان مروت بنشینید که ایشان در مجالس خود سخن زشت نمی گویند.