فهرست کتاب


گزیده حلیة المتقین

علامه محمد باقر مجلسی رحمة الله علیه

فضیلت و آداب سلام

در حدیث است که حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) اصحاب خود را امر فرمود به هفت خصلت: عیادت بیماران و مشایعت جنازه مردگان و قبول کردن گفته کسی که قسم می خورد و دعا کردن برای کسی که عطسه می کند و یاری کردن مظلوم و به هرکس سلام کردن.
از حضرت صادق (علیه السلام) نقل است: از جمله تواضع و فروتنی آن است که با هر که برخوردی، سلام بکنی. از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) منقول است: هرکه ابتدا کند به سخن گفتن پیش از سلام، جوابش مدهید و کسی را به طعام خود مطلبید، پیش از آن که سلام کند. در حدیث دیگر فرمود: عاجزترین مردم کسی است که از دعا عاجز باشد و بخیل ترین مردم کسی است که به سلام کردن بخل کند.
از حضرت صادق (علیه السلام) نقل است: هر مؤمنی که به جماعتی از مؤمنان سلام کند، ملائکه در جواب سلام او می گویند: سلام علیک و رحمة الله و برکاته ابدا از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) منقول است: سلام کردن مستحب است و جواب سلام دادن واجب است. از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: چون کسی سلام می گوید، جوابش را بلند بگویید که سلام کننده نگوید سلام کردم و جواب سلام من نگفتند. در حدیث دیگر فرمود: هرکه السلام علیکم بگوید، ده حسنه برای او باشد و اگر سلام علیکم و رحمةالله و برکاته بگوید، سی حسنه برای او باشد. در حدیث دیگر فرمود: سه کسند که باید به صیغه جمع با ایشان سخن گفت، هر چند تنها باشند: کسی که عطسه کند، می گویی: یرحمکم الله هر چند دیگری با او نباشد و کسی که سلام بر کسی کند وبگوید: السلام علیکم و کسی که کسی را دعا کند بگوید: عافاکم الله هر چند یکی باشد؛ زیرا که با این ها ملائکه می باشند و در قصد مؤمنان غایب را هم می توان داخل کرد.
از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: سه کسند که نباید بر ایشان سلام کرد: کسی که با جنازه راه می رود و کسی که به نماز جمعه می رود و کسی که در حمام است. از حضرت امام محمدباقر (علیه السلام) منقول است: چون داخل مسجد می شوی و مردم نماز می کنند، بر ایشان سلام مکن و بر حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) سلام کن و متوجه نماز شو و اگر به مجلسی داخل می شوی که مردم سخن می گویند، بر ایشان سلام بکن.
از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) منقول است: چون یکدیگر را ملاقات می کنید، سلام و مصافحه بکنید و چون از یکدیگر جدا می شوید، طلب آمرزش از برای یکدیگر بکنید.
در بعضی از اخبار وارد شده است که چند کسند که نباید بر ایشان سلام کرد: جهود و گبر و ترسا و بت پرست و کسی که در بیت الخلا باشد و کسی که بر سر سفره شراب نشسته باشد و بر شاعری که به زنان محصنه عفیفه، فحش می گوید و بر جماعتی که شوخی ایشان دشنام مادر است و بر کسی که نرد یا شطرنج یا سایر انواع قمار بازی می کند و بر کسی که عود یا طنبور می نوازد و مردی که مردم با او عمل لواط می کنند و کسی که در اثنای نماز است و کسی که ربا می خورد و فاسقی که آشکارا فسق می کند و پروا نمی کند.
از حضرت امام صادق (علیه السلام) منقول است: کوچک بر بزرگ تر سلام کند و کسی که می گذرد، بر کسی که نشسته باشد، سلام کند و جماعت کم تر بر جماعت بیش تر سلام کنند. در حدیث دیگر فرمود: سواره بر پیاده باید سلام بکند و استر سوار بر خر سوار سلام بکند و اسب سوار بر استر سوار سلام بکند و ایستاده بر نشسته سلام بکند.
در حدیث است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) بر زنان سلام می کردند و ایشان جواب می گفتند.

فضیلت مصافحه )1( با یکدیگر دست دادن. و معانقه )2( دست بر گردن یکدیگر انداختن (روبوسی)

در حدیث از حضرت صادق (علیه السلام) نقل است: سلام کامل برای کسی که در حضر باشد، مصافحه کردن است و سلام کامل برای کسی که از سفر آمده باشد، دست در گردن یکدیگر کردن است. در حدیث معتبر از ابو عبیده منقول است که گفت: در کجاوه حضرت امام باقر (علیه السلام) بودم. من اول به کجاوه می رفتم و سپس آن حضرت به کجاوه می رفتند و چون هر دو در کجاوه درست می نشستیم، حضرت بر من سلام می کردند و احوال از من می گرفتند؛ مانند دو کسی که مدتی یکدیگر را ندیده باشند و با من مصافحه می کردند و چون از کجاوه فرود می آمدیم، اول آن حضرت پایین می آمدند و چون هر دو در زمین قرار می گرفتیم، سلام می کردند و احوال می گرفتند؛ مانند دو کسی که مدت ها یکدیگر را ندیده باشند. گفتم: یابن رسول الله، مردمی که نزد ما هستند چنین نمی کنند. حضرت فرمود: مگر نمی دانی که مصافحه کردن چقدر ثواب دارد؟! به درستی که چون دو مؤمن با یکدیگر ملاقات و مصافحه کنند، پیوسته گناه از ایشان می ریزد، چنان که برگ از درخت می ریزد و حق تعالی نظر رحمت به سوی ایشان می کند تا از یکدیگر جدا شوند.
در حدیث از حضرت صادق (علیه السلام) نقل است که حد مصافحه آن است که در دور درخت خرما بگردند، پس بعد از آن باز مصافحه سنت است. حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) فرمود: وقتی دو مؤمن که از یکدیگر پنهان می شوند، اگر چه به درختی باشد که در میان ایشان فاصله شود، و سپس ملاقات می کنند، باید مصافحه کنند.
حضرت صادق (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) هرگز با کسی مصافحه نکردند که دست را از دست او بکشند، تا آن که آن شخص دست را می کشید. در حدیث دیگر فرمود: با یکدیگر مصافحه کنید که کینه ها را از سینه می برد. و فرمود: مصافحه کردن با مؤمن بهتر است از مصافحه کردن با ملائکه.
از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: شما شیعیان را نوری در پیشانی هست که به آن نور شما را در دنیا می شناسند. چون یکدیگر را می بینید، جای نور را از پیشانی یکدیگر ببوسید. در روایت دیگر فرمود: نباید سر و دست کسی را ببوسید مگر رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) را یا کسی که مراد از بوسیدن سر و دست او، حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) باشد. و محتمل است که مخصوص ائمه معصومین (علیه السلام) باشد و اظهر آن است که شامل سادات و علما نیز باشد؛ زیرا تعظیم ایشان برای آن می کنند که فرزند آن حضرت یا حافظ علوم و مروج دین آن حضرتند و احوط آن است که به غیر از دست پیغمبر و امام را نبوسند؛ چنان که در حدیث دیگر از حضرت صادق (علیه السلام) نقل است: شایسته نیست دست بوسیدن، مگر دست پیغمبر یا وصی پیغمبر را. از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: دهان را بوسیدن درست نیست مگر دهان زن و فرزند خود.

آداب نشستن در مجالس

از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) نقل است که به حضرت امیر (علیه السلام) وصیت فرمود: هشت کسند که اگر خوار شدند، فقط باید خود را ملامت کنند: کسی که حاضر شود بر سفره ای که او را نخوانده باشند و کسی که تحکم کند بر صاحبخانه و کسی که طلب خیر کند از دشمنان خود و کسی که توقع احسان کند از لئیمان و بخیلان و کسی که خود را در آورد در رازی که میان دو کس باشد بی رخصت ایشان و... کسی که در مجالس، جایی بنشیند که سزاوار آن نباشد و کسی که سخن با کسی گوید که گوش به سخن او نکند.
به سند معتبر از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) منقول است: از علامات تواضع و فروتنی آن است که آدمی راضی باشد به نشستن در جایی که پست تر باشد از جای سزاوار او و به هر که برسد سلام کند و ترک مجادله کند، هرچند حق با او باشد و نخواهد که او را به پرهیزکاری ستایش کنند.
در حدیث معتبر دیگر فرمود: چون کسی به خانه شخصی بیاید، هر جا که صاحبخانه می فرماید بنشیند؛ چون صاحبخانه نیک و بد خانه خود را بهتر می داند. حضرت امیر (علیه السلام) فرمود: زینهار که بر سر راه ها منشینید.
در حدیث دیگر فرمود: نباید کسی در میان جماعتی بنشیند و جامه را از ران خود دور کند.
از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است که چون رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) داخل مجلسی می شدند، هرجا که به درگاه نزدیک تر بود می نشستند. در روایت معتبر از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است که در اکثر اوقات رسول خدا رو به قبله می نشست. در حدیث است که حضرت صادق (علیه السلام) در خانه خود، نزدیک درگاه می نشستند رو به قبله. در حدیث دیگر منقول است که حضرت رسول به سه روش می نشست، گاهی زانوها را از زمین بر می داشتند و دست ها را بر پایین زانوها گذاشته، ساعد یک دست را به دست دیگر می گرفتند و گاهی دو زانو می نشستند و گاهی یک پا را بر روی پای دیگر می گذاشتند و هرگز چهار زانو نمی نشستند.
از حضرت صادق منقول است: آدمی مشمار کسی را که در جای تنگ چهار زانو بنشیند.