فهرست کتاب


گزیده حلیة المتقین

علامه محمد باقر مجلسی رحمة الله علیه

خرج خانه

در احادیث معتبر وارد شده است که ملعون است کسی که عیال خود را ضایع گذارد و خرج ایشان را ندهد؛ یعنی با داشتن قدرت و امکانات. حضرت امام موسی (علیه السلام) فرمود: عیال آدمی اسیران اویند و کسی که خدا نعمتی به او کرامت کند، باید بر اسیران خود توسعه کند. اگر نکند، به زودی نعمت از او زایل شود. حضرت صادق (علیه السلام) فرمود: هرکه خرج دو دختر یا دو خواهر یا دو خاله یا دو عمه را به دوش بکشد، حاجب او باشند از آتش جهنم. حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: در بهشت درجه ای هست که به آن درجه نمی رسد مگر سه کس: امام عادل و کسی که احسان به خویشان کند و صاحب عیالی که بر خرج عیال و آزار ایشان صبر کند. از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: پنج کسند که نفقه دادن به ایشان واجب است: فرزند و پدر و زن و بنده.

حق پدر و مادر

رعایت حرمت پدر و مادر از مهم ترین واجبات دین است و ایشان را از خود راضی داشتن، از والاترین طاعات است و عاق ایشان بودن و ایشان را از خود آزرده داشتن، از گناهان کبیره است. حق تعالی در قرآن فرموده است: اگر پدر و مادر تو کافر باشند و تو را امر کنند که کافر شو، در این باب اطاعت ایشان مکن، اما در دنیا با ایشان نیکو مصاحبت کن.
در حدیث معتبر منقول است: شخصی خدمت حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) آمد و گفت: مرا وصیتی کن. حضرت فرمود: تو را وصیت می کنم که به خدا شرک نیاوری هرچند تو را به آتش بسوزاند، مگر آن که به زبان حرفی بگویی و دلت بر ایمان ثابت باشد و تو را وصیت می کنم که اطاعت پدر و مادر بکنی و با ایشان نیکی کن، خواه زنده باشند و خواه مرده.
در حدیث دیگر منقول است: شخصی از آن حضرت پرسید که حق پدر بر فرزند چیست؟ فرمود: آن که نام او را نگوید و پیش از او راه نرود و پیش از آن که پدر بنشیند، او ننشیند و کاری نکند که مردم به پدرش دشنام دهند.
در حدیث دیگر فرمود: شخصی نزد حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) آمد و گفت: یا رسول الله به چه کسی نیکی کنم؟ فرمود: با مادرت. تا سه مرتبه پرسید چنین فرمود و در مرتبه چهارم فرمود: با پدرت.
حضرت امام محمدباقر (علیه السلام) فرمود: کسی جزای حق پدر و مادر را نمی تواند ادا کند مگر در دو چیز: یکی آن که پدر بنده باشد و او را بخرد و آزاد کند یا بر او قرضی باشد و ادا کند. در حدیث دیگر فرمود: گاه کسی نیکوکار است با پدر و مادر در زندگی ایشان، ولی بعد از مرگ ایشان قرض ایشان را ادا نمی کند و طلب آمرزش برای ایشان نمی کند. خدا او را عاق پدر و مادر می نویسد و گاه هست که کسی عاق ایشان است در زندگی ایشان، ولی چون مردند، قرضشان را ادا می کند و استغفار از برای ایشان می کند. پس خدا او را نیکوکار می نویسد.
در حدیث دیگر فرمود: سه چیز است که خدا به هیچ وجه در آن رخصتی نداده است: اول، پس دادن امانت از هرکه باشد خواه نیکوکار و خواه بدکار. دوم، وفا به عهد و پیمان کردن، خواه با نیکوکار و بدکار. سوم، نیکی با پدر و مادر، خواه نیکوکار باشند و خواه بدکار. در حدیث دیگر فرمود: کم ترین حقوق پدر و مادر آن است که اف بر روی ایشان نگویی.
در حدیث دیگر فرمود: از عقوق است آن که کسی تند نگاه نکند به سوی پدر و مادر. در حدیث معتبر منقول است که حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) فرمود: پدرم دید که شخصی پسرش با او راه می رود و تکیه بر دست پدر کرده است، پدرم دیگر با آن پسر سخن نگفت، تا زنده بود. حضرت صادق (علیه السلام) فرمود: با پدران خود نیکی کنند و از زنان دیگران عفت کنید تا دیگران هم از زنان شما عفت کنند. فرمود: هرکه خواهد خدا سکرات مرگ را بر او آسان کند، باید که با خویشان خود احسان کند و با پدر و مادر نیکی کند. اگر چنین کند، سختی های مرگ را حق تعالی بر او آسان کند و هرگز در زندگانی به او پریشانی نرسد.
در حدیث صحیح از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) نقل است: چهار خصلت است که هرکس از مؤمنان در او آن خصلت ها جمع شود، حق تعالی اعلا مراتب بهشت در بلندترین غرفه های عزت و شرف او را جا دهد: کسی که یتیمی را جا دهد و متوجه احوال او گردد و از برای او به جای پدر باشد و کسی که ضعیف و شکسته را رحم کند و یاری نماید و کارهای او را متکفل شود و کسی که خرج پدر و مادر را بکشد و با ایشان مدارا کند و نیکی با ایشان کند و هرگز ایشان را آزرده نکند و کسی که بنده خود را یاری کند و سفاهت و تندی با او نکند و اعانت کند او را بر خدماتی که به او می فرماید و کاری که بر او دشوار است به او نفرماید.
در حدیث معتبر از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: سه دعا است که حتما مستجاب است: دعای پدر و مادر برای فرزند نیکوکار و نفرین ایشان بر فرزندی که عاق ایشان باشد و نفرین مظلوم بر ظالم و دعای مظلوم برای کسی که انتقام او را از آن ظالم بکشد و دعای مؤمنی که برای برادر مؤمنی دعا کند که او را از برای رعایت ما اهل بیت شریک در مال خود ساخته باشد و نفرین مؤمن بر کسی که برادر مؤمنش به او محتاج شده باشد و قدرت داشته باشد که او را اعانت کند و نکند.
در حدیث از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) منقول است که در میان بنی اسرائیل عابدی بود که او را جریح می گفتند و در صومعه خود پیوسته مشغول عبادت بود. روزی مادرش نزد او آمد و او مشغول نماز بود. او را آواز داد، ولی جوابش نداد. بار دیگر آمد و او را طلب کرد، باز مشغول نماز شد و جوابش نداد. بار سوم آمد و او را طلب کرد، باز سخن نگفت و مشغول نماز بود. مادرش گفت: از خدای بنی اسرائیل می خواهم که تو را به این گناه بگیرد. در روز دیگر زن زناکاری که در بنی اسرائیل بود، آمد و نزد صومعه او نشست و فرزندی زایید و گفت: این فرزند از جریح است، با من زنا کرده است و این فرزند از او است. در میان بنی اسرائیل شایع شد که آن کسی که مردم را به زنا ملامت می کرد، خود زنا کرده است و پادشاه فرمود که او را بر دار کنند. مادرش آمد و بر روی خود می زد. جریح گفت: خاموش باش که این بلایی است که به نفرین تو متوجه من شده است. چون مردم این را شنیدند از سبب آن واقعه پرسیدند. عابد نقل کرد آنچه گذشته بود. گفتند: ما چگونه بدانیم که تو راست می گویی؟ گفت: آن طفل را بیاورید! چون آوردند، عابد از طفل پرسید که تو فرزند کیستی؟ طفل به امر الهی به سخن آمد و گفت: من فرزند فلان کسی ام که شبانی گوسفندان فلان می کند. از کشتن نجات یافت و سوگند خورد که تا زنده باشد، خدمت مادر بکند و از او جدا نشود و احادیث در حق پدر و مادر بسیار بیش تر از آن است که استیفا توان نمود.

فصل چهارم: نظافت و پاکیزگی