فهرست کتاب


گزیده حلیة المتقین

علامه محمد باقر مجلسی رحمة الله علیه

دعای طعام خوردن

از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) منقول است: چون سفره را می گذارند، چهار هزار فرشته بر دور آن احاطه می کنند. اگر بنده ای بسم الله گوید، فرشتگان می گویند: خدا برکت فرستد بر شما و طعام شما و به شیطان می گویند: بیرون رو ای فاسق، که تو را بر ایشان سلطنتی نیست و بعد از فارغ شدن اگر الحمدلله گوید، فرشتگان می گویند: ایشان جماعتی اند که خدا به ایشان نعمت داده و پروردگار خود را شکر می کنند و اگر بسم الله در اول نگویند، فرشتگان به شیطان گویند: بیا ای فاسق و با ایشان طعام بخور و اگر سفره را بردارند و حمد الهی نکنند، فرشتگان گویند: ایشان گروهی اند که خدا به ایشان نعمت داد و ایشان پروردگار خود را فراموش کردند. در حدیث معتبر از حضرت ابی عبدالله (علیه السلام) منقول است: چون سفره را بگذارند، بگو: بسم الله و چون شروع کنی به خوردن، بگو: بسم الله علی اوله و آخره و چون سفره را بردارند، بگو: الحمدلله.
از حضرت امیر (علیه السلام) منقول است: هرکه نام خدا بر اول طعام ببرد و حمد خدا را در آخر بکند، هرگز از آن طعام از او سؤال نکنند.
در روایت منقول است که چون طعام نزد حضرت امام زین العابدین (علیه السلام) می گذاشتند، این دعا می خواند: اللهم هذا منک و من فضلک و عطائک، فبارک لنا فیهم، و سوعناه و ارزقنا خلفا اذا أکلناه، و رب محتاج الیه رزقت فاحسنت، اللهم اجعلنا من الشاکرین. و چون بر می داشتند، این دعا می خواند: اللهم اجعنا من الشاکرین. و چون بر می داشتند، این دعا می خواند: الحمدلله الذی حملنا فی البر و البحر، ورزقنا من الطیبات، و فضلنا علی کثیر من خلقه ممن خلق تفصیلا. از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: نام خدا بر طعام ببرید و چون فارغ می شوید بگویید: الحمدلله الذی یطعم و لایطعم.
در حدیث صحیح منقول است: شخصی خدمت حضرت صادق (علیه السلام) عرض کرد که از طعام آزار می کشم. فرمود: مگر بسم الله نمی گویی؟ گفت: می گویم و باز آزار می کشم. فرمود: هرگاه سخن می گویی باز هم بسم الله می گویی؟ گفت: نه. فرمود: به این سبب آزار می کشی. هرگاه از سخن فارغ می شوی و دوباره شروع به خوردن می کنی، بسم الله بگو. در روایت صحیح دیگر منقول است از آن جناب که هرگاه چند ظرف باشد، بر هر ظرفی یک بسم الله بگو. راوی گفت: اگر فراموش کنم چه؟ فرمود: بگو: بسم الله علی اوله و آخره.
در روایت منقول است: شخصی از ضعف معده به حضرت صادق (علیه السلام) شکایت کرد. حضرت فرمود: چون از طعام خوردن فارغ می شوی، دست بر شکم بمال و بگو: اللهم هنئنیه اللهم سوعنیه اللهم امرأنیه. در حدیث صحیح از آن حضرت منقول است: چون سفره حاضر می شود، اگر یکی از حاضران بسم الله بگوید، از دیگران کفایت می کند.

آداب پس از طعام

در حدیث معتبر از حضرت امام رضا (علیه السلام) منقول است: هرگاه چیزی خوردی بر پشت بخواب و پای راست را بر روی پای چپ بگذار. در حدیث معتبر از حضرت امیر (علیه السلام) مروی است: آنچه را از سفره بر زمین می افتد، بخورید که خوردن آن شفای هر دردی است به امر الهی، برای کسی که به آن طلب شفا نماید. در حدیث دیگر منقول است: شخصی به حضرت صادق (علیه السلام) شکایت کرد از درد تهیگاه. فرمود: آنچه را از سفره بر زمین می افتد، بخور. چند کسی که صاحب این درد بودند کردند و درد زایل شد.
در حدیث دیگر معاویة بن وهب گوید: در خدمت آن حضرت طعام خوردیم. چون سفره را داشتند بر می چیدند، آنچه از سفره افتاده بود تناول می فرمود. بعد از آن فرمود: خوردن این ها فقر و درویشی را برطرف می کند و فرزندان را زیاد می کند.
منقول است که حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) روزی به خانه عایشه آمد. پاره نانی دید که بر زمین افتاده است. برداشت و تناول فرمود و گفت: ای عایشه، گرامی دار نعمت های خدا را. نعمت خدا از جماعتی که گریخت، دیگر بر نمی گردد. در حدیث صحیح از حضرت امام رضا (علیه السلام) منقول است: هرکه در خانه طعامی می خورد و از آن طعام چیزی می افتد، مستحب است آن را بردارد و اگر در صحرا است، برای مرغان و حیوان بگذارد و برندارد.
در حدیث صحیح از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: نیم خورده مؤمن شفای هفتاد درد است.
به سند معتبر از یاسر و نادر خادمان حضرت امام رضا (علیه السلام) منقول است: آن حضرت به خادمان خود می فرمود که اگر من بالای سر شما بایستم در وقت طعام خوردن بر مخیزید تا فارغ شوید از طعام خوردن و بسیار بود که یکی از ماها را می طلبید، می گفتند چیزی می خورد، می فرمود: بگذارید تا فارغ شود. در وقت طعام خوردن ما را به کاری امر نمی فرمود.

فضیلت نان و گوشت و برخی خوردنی ها

به روایت معتبر از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) منقول است: نان را گرامی بدارید؛ زیرا ملائکه از ما بین عرش تا زمین و بسیاری از اهل زمین کار کرده اند تا آن را برای شما به عمل آمده است.
از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) منقول است: نان را در زیر کاسه مگذارید. در حدیث دیگر فرمود: نان را گرامی دارید. گفتند: گرامی داشتن نان چگونه است؟ فرمود: چون نان حاضر شود، بخورید و انتظار چیزی دیگر مبرید. از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) مروی است: نان را بو مکنید مانند درندگان که نان مبارک است و به وسیله آن نماز می کنید و روزه می دارید و حج خانه پروردگار خود می کنید.
در حدیث دیگر فرمود: چون نان و گوشت حاضر شود، ابتدا به نان کنید و رخنه گرسنگی را به نان ببندید و سپس گوشت بخورید.
به سند صحیح از حضرت امام رضا (علیه السلام) منقول است که حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: گرده های نان را کوچک کنید که با هر گرده ای برکتی است. در چند حدیث معتبر منقول است: نان را به روش عجمان با کارد مبرید بلکه به دست بشکنید. در حدیث از حضرت امام رضا (علیه السلام) منقول است: فضیلت نان جو بر نان گندم، مانند فضیلت ما اهل بیت است بر سایر مردم.
در روایت از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) منقول است: برای صاحب اسهال، برنج نیکو است و همچنین برای صاحب سل، و دردها را از بدن می کشد. در حدیث دیگر از آن حضرت منقول است: پیوسته خوراک حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) نان جو بود تا از دنیا مفارقت کرد.
در حدیث صحیح از حضرت امام رضا (علیه السلام) منقول است: نیکو خوراکی است سویق (یعنی آرد بو داده) که گرسنه را سیر و طعام را هضم می کند. در حدیث است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: سویق هفتاد نوع بلا را دفع می کند و هرکه چهل صباح بخورد، کتف های او پر می شود از قوت. در حدیث دیگر فرمود: سویق عطش تشنگی را زایل می کند و معده را قوت می دهد و صفرا را فرو می نشاند و معده را پاک می کند و هفتاد درد را دوا است و هیجان خون و حرارت را برطرف می کند. در حدیث صحیح از حضرت امام محمد تقی (علیه السلام) منقول است: زنی که خون حیضش بند نشود، سویق به او باید خورانید تا بند شود.
در حدیث صحیح از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) منقول است: بهترین نان خورش ها در دنیا و آخرت، گوشت است. مگر نشنیده ای که حق تعالی در وصف بهشت می فرماید: ولحم طیر مما یشتهون )1( سوره واقعه آیه 21. ؟!
در حدیث معتبر دیگر منقول است که به آن حضرت عرض نمودند: نزد ما روایت می کنند از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) که خدا دشمن می دارد خانه پر گوشت را. حضرت فرمود: راست می گویند، اما معنایش آن است که خدا دشمن می دارد خانه ای را که گوشت مردم را به غیبت در آن خانه بخورند.
در حدیث دیگر از آن حضرت منقول است: حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) گوشت بسیار می خوردند و دوست می داشتند. و فرمود: پدرم گوشت را بسیار دوست می داشت و روزی که فوت شد سی درهم برای گوشت جدا کرده بود. نیز روایت است که حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: ما گروه قریش گوشت را دوست می داریم. در حدیث از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: گوشت خوردن، در بدن گوشت می رویاند و کسی که چهل روز گوشت نخورد کج خلق شود اذان در گوشش بگویید. و فرمود: هرکه چهل روز بگذرد و گوشت نخورد، توکل بر خدا کند و قرض کند و بخورد که قرضش ادا می شود.
در حدیث صحیح منقول است: شخصی به خدمت حضرت امام رضا (علیه السلام) عرض کرد که اهل بیت ما گوشت گوسفندی نمی خورند و می گویند که سودا را به حرکت می آورد و از آن دردسر و دردهای دیگر به هم می رسد. حضرت فرمود: اگر خدای عزوجل گوشتی بهتر از گوشت گوسفند می دانست، فدای اسماعیل را گوسفند قرار نمی داد.
از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) منقول است: بنی اسرائیل به حضرت موسی (علیه السلام) شکایت کردند از پیسی که در میان ایشان بسیار شده بود. حق تعالی وحی نمود به حضرت موسی که امر کن ایشان را که گوشت گاو را با چغندر بخورند. از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است: شیرگاو دوا است و روغن گاو شفا است و گوشت گاو درد است.
در چند حدیث منقول است: هرکه یک لقمه چربی گوشت بخورد، به قدر آن درد از بدنش بیرون می رود.
از جناب امام موسی (علیه السلام) منقول است: گوشت کبک ساق پا را قوی می گرداند و تب را دور می کند. در حدیث صحیح از حضرت امام محمد تقی (علیه السلام) منقول است: گوشت اسفرود مبارک است و پدرم آن را دوست می داشت و می فرمود: برای صاحب یرقان بریان کنند و یا بخورانند. از حضرت امام رضا (علیه السلام) از گوشت گوره خر پرسیدند. فرمود: چون وحشی است خوردنش جایز است، اما نخوردنش نزد من بهتر است.
در حدیث است که حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) نهی فرمود از خوردن گوشت خام و فرمود: این، روش خوردن حیوانات درنده است، نباید خورد تا آن که آتش یا آفتاب آن را تغییر دهد.
در حدیث صحیح منقول است که از حضرت صادق (علیه السلام) پرسیدند از خوردن گوشت خام. فرمود: طعام درندگان است. در حدیث منقول است که یکی از پیغمبران به حق تعالی شکایت کرد از ضعف و سستی بدن. وحی رسید به او بگویید که گوشت را با شیر طبخ کن و بخور که بدن را قوت می دهد.
در روایت معتبر منقول است: محبوب ترین طعام ها نزد حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) آش انار بود. در احادیث معتبر در مدح کباب منقول است: ضعف را زایل می کند و رنگ را سرخ می کند و تب را زایل می سازد.
در حدیث معتبر اصبغ بن نباته گفته است: روزی به خدمت حضرت امیر (علیه السلام) رفتم. در پیش آن حضرت گوشت بریانی نهاده بودند. فرمود: نزدیک بیا و بخور. گفتم: یا امیرالمؤمنین، مرا ضرر می رساند. فرمود: نزدیک بیا که تو را دعایی تعلیم می کنم که چون آن را بخوانی، هیچ چیز تو را ضرر نمی رساند: بسم الله خیر الاسماء ملأالارض و السماء، الرحمن الرحیم الذی لا یضر مع اسمه شی ء ولادآء.