فهرست کتاب


مکیال المکارم (در فوائد دعا برای حضرت قائم (علیه السلام) / جلد اول

سید محمد تقی موسوی اصفهانی‏ سید مهدی حائری قزوینی‏

پنجم - دعا کردن برای تعجیل فرج مولی صاحب الزمان - عجل الله تعالی فرجه الشریف - مایه رستگاری به شفاعت آن حضرت (علیه السلام) است:

بیان این مطلب: برای رستگاری به شفاعت شافعان روز قیامت لازم است رابطه ای میان شفاعت کننده و مشفوع له در دنیا بوده باشد، مثل این که خدمت یا کمک یا بر آوردن حاجت یا دعا کردن یا اظهار محبت خالصانه یا دفع اذیت نسبت به وی انجام گردد، چنان که در حدیث شفاعت مؤمنین در ابتدای بخش چهارم این مطلب دانسته شد، و نیز در حدیث شفاعت مؤمن - که در نکته دوم گذشت - و در حدیث شفاعت زائر امام حسین (علیه السلام) - در نکته سوم - دلالت بر این معنی هست. به اضافه روایات بسیاری که بر این امر دلالت می کند، از جمله:
در بحار، از تفسیر امام حسن عسکری (علیه السلام)، از امیرالمؤمنین (علیه السلام) آمده که فرمود: خداوند نسبت به بندگانش مهربان است و از جمله مهربانی هایی که در حق آن ها دارد این که صد رحمت خلق کرده و یک رحمت را در میان تمامی خلایق قرار داده که به سبب آن مردم بر یکدیگر رحم آرند و به آن، مادر فرزندش را رحم کند و مادرهای حیوانات بر فرزندانشان مهر ورزند، پس چون روز قیامت شود این رحمت را به نود نه رحمت دیگر بیفزاید و به آن، امت محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) را رحم کند و به آن ها در حق هرکس که بخواهند - از اهل آیین اسلام - شفاعت دهد، تا جایی که یک نفر نزد مؤمن شیعه می آید و می گوید: برای من شفاعت کن. می گوید: چه حقی بر من داری؟ جواب می دهد: یک روز به تو آب نوشاندم. پس یادش می آید و درباره اش شفاعت می کند. و یکی دیگر می آید می گوید: در یک روز گرم ساعتی از سایه دیوار من استفاده کردی. پس برایش شفاعت می نمایم، و پیوسته شفاعت می کند تا این که درباره همسایگان و دوستان و آشنایانش شفاعت می نماید، مؤمن از آنچه شما گمان می کنید نزد خدا گرامی تر است**بحار الانوار: 8/44.***.
و نیز از حضرت ابی عبدالله صادق (علیه السلام) آمده که فرمود: به درستی که مؤمن از شما روز قیامت، مردی که در دنیا با او آشنا بوده از کنارش می گذرانند، در حالی که امر شده که به آتش ببرند، فرشته او را می برد، او به این مؤمن می گوید: به فریادم برس که در دنیا به تو نیکی می کردم و در حوائجی که به من رجوع می کردی یاریت می نمودم، آیا امروز پاداشی برای من داری؟ پس مؤمن به فرشته گماشته او می گوید: او را رها کن. امام صادق (علیه السلام) فرمود: پس خداوند سخن مؤمن را می شنود، به آن فرشته امر می کند که فرمان مؤمن را بپذیرد، و آن شخص را آزاد می سازد**بحار الانوار: 8/41.***.
می گویم: وقتی وضع مؤمن با کسی که رابطه جزئی با او دارد چنین باشد، بدون تردید مولای ما حضرت صاحب الزمان - عجل الله تعالی فرجه الشریف - شفاعت می کند در حق کسی که پیوسته برای آن حضرت دعا نماید، و او را روز قیامت در عذاب رها نمی سازد، زیرا که دعا از روابط مهم و ریسمان های محکم است که نشانه محبت و مایه مسرت و از اقسام یاری و انواع خدمت آن حضرت است**در مکرمت سی و دوم وجه رستگاری دعا کننده به شفاعت آن حضرت و شفاعت پدرانش به وجه و استدلال دیگری خواهد آمد. حاصل اینکه در تفسیر آیه شریفه: و علی الأعراف رجال یعرفون کلا بسیماهم، آمده که مراد از رجال، امامان (علیه السلام) می باشند، و آنان یاران خود را می شناسند و برایشان شفاعت می کنند. به ضمیمه بحث و اثبات اینکه دعا از اقسام یاری کردن امام است. از این دو مقدمه به این نتیجه می رسیم که دعا کننده، ناصر المام است و امام برای ناصر خود شفاعت می کند، پس برای دعاکننده نیز شفاعت خواهد نمود. ان شاء الله تعالی. (مؤلف)***.
خداوند توفیق دعا برای تعجیل فرج آن حضرت و رستگاری به شفاعتش را به ما عنایت فرماید.

12 - رستگاری به شفاعت پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) و نایل شدن به شفاعت بزرگ

دلیل بر این معنی - اضافه بر آنچه تاکنون گذشت زیرا که توسل به امام عصر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - در حقیقت توسل به پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) است - روایتی است که رئیس المحدثین در خصال آورده به سند خود از حضرت رضا (علیه السلام) از پدران بزرگوارش از امیر مؤمنان علی (علیه السلام) که: رسول خدا (علیه السلام) فرمود: چهار طایفه اند در روز قیامت من شفیع آنان هستم، هر چند که با گناهان اهل زمین بر من وارد شوند: کمک کننده به خاندانم، و بر آورنده حوائج هنگامی که به او ناچار شوند، و دوست دارنده آن ها به دل و زبانش، و دفاع کننده از آن ها با دست خودش**الخصال: 1/196.***.
و علامه حلی (رحمةالله) از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) مرسلا آورده که فرمود: من برای چهار گروه شفاعت می کنم هر چند که با گناهان اهل دنیا بیایند: مردی که ذریه ام را یاری کرده باشد، و مردی که مال خودش را هنگام سختی به ذریه ام بذل نماید، و مردی که ذریه مرا با زبان و دل دوست بدارد، و مردی که در نیازها ذریه ام اهتمام ورزد هنگامی که رانده و فراری شوند**المنتهی: 1/544.***.
و در بحار به سند خود از حضرت رضا (علیه السلام) از پدران طاهرینش از امیرالمؤمنین (علیه السلام) آورده که پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: چهار تن را روز قیامت شفاعت کنم: آن که ذریه ام را گرامی بدارد، و آن که حوائج آنان را برآورده سازد، و کسی که در هنگام اضطرارشان به او در انجام امورشان اهتمام ورزد، و آن که قلب و زبان، آنان را دوست بدارد**بحار الانوار: 8/49.***.
می گویم: مخفی نماند که سه عنوان از این ها بر دعا برای تعجیل فرج مولی صاحب الامر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - صدق می کند، زیرا که نوعی از یاری کردن، و محبت زبانی، و بر آوردن حاجت است، چنان که بیان آن خواهد آمد، ان شاء الله تعالی.
و از اموری که بر این مقصود دلالت می کند از علامه حلی در توصیه به فرزندش آمده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: هرگاه روز قیامت شود، آواز دهنده ای ندا می کند: ای خلایق! ساکت و آرام باشید که محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) با شما سخن می گوید، پس همه خلایق ساکت و آرام می شوند، و پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) بپاخیزد و فرماید: ای گروه خلایق! هرکه را نزد من احسان یا منت یا نیکی هست برخیزد تا او را پاداش دهیم. می گویند: پدران و مادرانمان قربانت، کدام احسان یا منت یا نیکی، بلکه همه احسان ها و منت ها برای خدا و رسول او (صلی الله علیه و آله وسلم) است بر تمام خلایق می فرماید: آری، هر آن که یکی از خاندان مرا پناه داده، یا به آن ها نیکی کرده یا از برهنگی پوشانده یا گرسنه شان را سیر نموده، برخیزد تا او را پاداش دهم.
آن گاه عده ای که از این کارها انجام داده اند بر می خیزند، پس از سوی خداوند ندا می رسد: ای محمد؛ ای حبیب من! پاداش آن ها را به عهده خودت قرار دادم، هر جای بهشت که بخواهی آن ها را منزل ده، پس آن ها را در وسیله منزل می دهد به طوری که از محمد و اهل بیت او - (صلی الله علیه و آله وسلم) در پرده نخواهند بود**المنتهی: 1/544.***.
می گویم: بدون تردید دعای خیر از اقسام نیکی است، پس بر اثر آن، دعا کننده استحقاق شفاعت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) را روز محشر خواهد یافت، و این حدیث نیز بر فزونی ثواب به شفاعت دلالت دارد هم چنان که در رفع عقاب ثابت است.
و از دلایل دیگر نیز روایتی است که صدوق در امالی خود از امام باقر (علیه السلام) ازپدرانش از رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) آورده که فرمود: هرکس می خواهد به من توسل جوید و نزد من حقی داشته باشد که به من برای او روز قیامت شفاعت کنم، باید با خاندانم پیوند متصلی داشته باشد، و آنان را خرسند نماید**امالی صدوق: 310، المجلس الستون - چاپ بیروت -***.
می گویم: شکی در این نیست که اهل بیت (علیه السلام) همگی با دعا کردن برای تعجیل فرج حضرت حجت بن الحسن (علیه السلام) خرسند می شوند، بلکه ممکن است از اقسام پیوند با آنان با آنان نیز باشد. (دقت کنید)

13 - وسیله به سوی خداوند متعال

خدای - عزوجل - فرمان داده که به سوی او وسیله گرفته شود آن جا که فرمود: یا ایها الذین آمنوا اتقوا الله و ابتغوا الیه اوسیله و جاهدوا فی سبیل لعلکم تفلحون**سوره مائده، آیه 35.***؛ ای کسانی که ایمان آورده اید تقوای الهی پیشه کنید و به سوی او وسیله برگیرید و در راه او جهاد کنید باشد که رستگار شوید. در این آیه سه چیز سبب رستگاری و نجات معرفی شده که هر سه در دعا برای حضرت صاحب الزمان - عجل الله تعالی فرجه الشریف - جمع است، زیرا که اولین مراتب تقوی ایمان است و بدون تردید دعا برای آن حضرت نشانه ایمان و سبب کمال آن است، و نیز از اقسام جهاد با زبان است، همچنین وسیله به سوی پروردگار رحمان می باشد که به دو وجه توضیح داده می شود:
اول: معنی وسیله - به طوری که در مجمع البیان آمده**مجمع البیان: 3/189.
*** - رشته ارتباط و نزدیک شدن است، و شکی در این نیست که این دعا رشته ارتباط و نزدیک شدن به خداوند متعال است، همچون سایر عبادت ها که با آن ها قرب و نزدیکی حاصل می شود، و البته این دعا از مهم ترین وسایل تقرب و نزدیک ترین راه های ارتباط و ارزنده ترین آن ها است، چنان که در این کتاب به یاری پروردگار معلوم خواهد شد.
دوم: این که منظور از وسیله - به طور خصوص در آیه شریفه - همان امام (علیه السلام) است، چنان که در تفسیر علی بن ابراهیم قمی درباره این آیه آمده که فرمود: به وسیله امام به او تقرب جویید**تفسیر القمی: 1/168.***.
که ظاهرا این گفته مستند به روایت از امام (علیه السلام) است.
و در البرهان از امیرمؤمنان علی (علیه السلام) آورده که در مورد آیه : و ابتغوا الیه الوسیله فرمود: من وسیله او هستم**البرهان: 1/469.***.
و در مرآة الانوار از کتاب الواحدة از طارق بن شهاب است که گفت: در حدیثی امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: امامان از آل محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) وسیله به سوی خداوند و رشته اتصال به عفو و گذشت او هستند**مراه الانوار: 331.***.
و نیز از کتاب ریاض الجنان از جابر نقل کرده که پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) در حدیثی که فضیلت خود و امامان را بیان می کرد فرمود: ما وسیله به سوی خدا هستیم**مراه الانوار: 331.***. و در بعضی از زیارت ها آمده: و آنان را وسیله به سوی رضوانت قرار دادی.
و در دعای ندبه است: و آنان را مایه رسیدن به قرب خویش و وسیله به سوی رضوانت ساختی.
و در دعای سید العابدین (علیه السلام) روز عرفه می خوانیم: و آنان را وسیله به سوی خود و راه به سوی بهشت خویش قرار دادی**صحیفه سجادیه، دعای 47.***.
از این ها به دست آمد که منظور از وسیله همان امام است، بنابراین وسیله برگرفتن به سوی خداوند، انجام دادن اموری است که مایه رضایت و نزدیکی به درگاه آن حضرت است، و چون خداوند - عزوجل - برای هر قوم هدایت کننده ای و برای هر امت امامی قرار داده چنان که فرمود: ولکن قوم هاد**رعد: 7.***و برای هر قوم هدایت کننده ای هست. امام (علیه السلام) را وسیله ای برای آنان به سوی خویش تعیین کرده. پس بر هر قومی لازم است هادی و وسیله خود را بشناسند و هر آنچه موجب نزدیک شدن به او و مایه رضایتش هست انجام دهند، زیرا که بدون شناخت او تقرب سودی ندارد. از همین روی در حدیثی که مورد قبول شیعه و سنی است از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) آمده: من مات ولم یعرف امام زمانه مات میته جاهلیه**غیبت نعمانی: 180.***؛ هرکس بمیرد در حالی که امام زمانش را نشناخته باشد به مرگ جاهلیت مرده است.
بنابراین آن که امام زمانش را نشناخته باشد، مثل کسی است که هیچ یک از امامان را نشناخته باشد، و دلیل بر این معنی روایات متواتری است که بعضی از آن ها را می آوریم.
در مرآة الانوار و غیر آن از امام صادق (علیه السلام) آمده فرمود: امام حسین (علیه السلام) بر اصحاب خود بیرون آمد و فرمود: ای مردم! خداوند - عزوجل - بندگان را نیافرید مگر برای این که معرفت یابند، پس اگر او را شناختند و عبادت کردند از عبادت غیر او بی نیاز شوند. مردی به آن حضرت عرض کرد: ای فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) ! پدر و مادرم به فدایت! معرفت خدا چیست؟ فرمود: در هر زمان شناخت خداوند به شناختن امامی است که بر مردم اطاعتشان واجب است**مراه الانوار: 58.***.
آن گاه مؤلف کتاب از استادش علامه مجلسی حکایت کرده که در بحار گفته است: به این جهت معرفت خداوند به معرفت امام (علیه السلام) تفسیر شده که معرفت الله جز از ناحیه امام حاصل نمی شود. و یا این که: بهره گرفتن از معرفت الهی مشروط به معرفت امام (علیه السلام) است.
اکنون که این مطلب معلوم شد، می گویم: بی تردید دعا برای تعجیل فرج مولی صاحب الزمان - عجل الله تعالی فرجه الشریف - از اهم وسایلی است که خداوند متعال، وسیله به سوی خودش قرار داده، نه تنها به سوی خداوند که به سوی تمام امامان بلکه تمام انبیا و اوصیا است که وسایل ربانی و پدران روحانی می باشند، و این دعا مایه سرور و خرسندی آنان و طلب هدف و مقصود ایشان است، اضافه بر همه این ها اطاعت اولی الامر است که خداوند - عزوجل - اطاعت آنان را فرض کرده و فرموده:اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم**سوره نساء، آیه 59.***؛ اطاعت کنید از خدا و اطاعت کنید از رسول و اولی الامر. زیرا که خود آن حضرت امر فرموده: برای تعجیل فرج او زیاد دعا کنیم.
و شاهد بر آنچه گفته شد: در البرهان و غیر آن از حضرت ابوجعفر باقر (علیه السلام) درباره فرموده: خداوند: فاذا قضیت الصلاه فانتشروا فی الارض و ابتغوا من فضل الله**سوره جمعه، آیه 10.***؛ پس چون نماز پایان یافت در زمین پراکنده شوید و از فضل الهی طلب نمایید. آمده که فرمود: منظور از نماز (صلاة) بیعت امیرالمؤمنین (علیه السلام) و مراد از زمین اوصیا هستند که خداوند به طاعت و ولایت آنان امر فرموده: هم چنان که به اطاعت پیغمبر و امیر مؤمنان (علیه السلام) فرمان داده، و از آنان به کنایه نام برده است. و درباره: از فضل الهی طلب نمایید. فرمود: و فضل الهی را بر اوصیا طلب کنید**البرهان: 4/335.***.
می گویم: تشبیه امام (علیه السلام) به زمین به خاطر چند وجه است، از جمله:
1 - خداوند متعال زمین را محل قرار و سکونت خلایق قرار داده که در آن زندگی می کنند و آرامش و راحت می یابند، و در بخش های سوم و چهارم کتاب گذشت که سکون و برقراری زمین به وجود امام (علیه السلام) است، پس آرامش و استراحت تمام موجودات زمین به وجود امام (علیه السلام) بستگی دارد.
2 - زمین واسطه رسیدن برکت های آسمانی به اهل عالم است، چنان که خداوند فرماید: و تری الارض هامده فاذا انزلنا علیها الماء اهتزت وربت و انبتت من کل زوج بهیج**سوره حج، آیه 5.***؛ و زمین را خشک و بی گیاه می نگری پس چون باران بر آن فرو ریزیم سبز و خرم شده نمو می کند و از هر نوع گیاه زیبا برویاند.
امام (علیه السلام) نیز واسطه رسیدن برکت الهی به اهل عالم است - چنان که گذشت -.
3 - خداوند متعال انواع مختلفی از نعمت ها را از زمین رویانیده، میوه ها و علف ها و کلاء و غیر این ها را بر حسب نیاز خلق از آن بر آورده تا انسان و حیوان و حشره متناسب حال خویش از آن ها برخوردار شوند، خداوند می فرماید: ثم شققنا الارض شقا* فانبتنا فیها حبا* و هنبا و قضبا* و زیتونا و نخلا* و حدائق غلبا* و فاکهه و ابا* متاعا لکم و لانعامکم**سوره، عبس، آیات 33-26.***؛ پس خاک زمین را شکافتیم و از آن حبوبات و انگور و نباتاتی که چند بار بدروند و زیتون و خرما و باغهای پردرخت (جنگلها) و میوه ها و علفها رویاندیم، بهره جستنی برای شما و چهارپایانتان.
از وجود امام (علیه السلام) نیز انواع بسیاری از علوم و احکام بر حسب نیازهای خلق و مصالح آنان ظاهر گردیده تا به دیگری نیازمند نشوند. وجوه دیگری نیز با دقت و تدبر به دست می آید که عجالتا این چند وجه به خاطر رسید، و توفیق از خدا است.
توضیح: شیخ طبرسی در مجمع البیان گفته: قضب، یونجه تازه است که چند بار چیده می شود برای علوفه چهار پایان. (این گفتار) ابن عباس و حسن است، و أب: چراگاه علف و سایر گیاهان برای چهارپایان است**مجمع البیان:10/440.***.
و در قاموس گفته: قضب: هر درخت دراز و گسترده شاخ و برگ است، و أب: جای پرگیاه یا چراگاه یا آنچه از گیاه و غیر آن از زمین می روید.